Nhiều người cho rằng sau khi mắc sốt xuất huyết, cơ thể sẽ có miễn dịch và không mắc bệnh lần nữa. Tuy nhiên, virus Dengue có nhiều type huyết thanh khác nhau nên người từng mắc bệnh vẫn có nguy cơ tái nhiễm. Sốt xuất huyết có bị lại không, mắc lần sau có nguy hiểm hơn lần đầu? Cùng tìm hiểu thật chi tiết trong bài viết dưới đây!
Bài viết được tư vấn bởi BS Bùi Công Sự, Quản lý Y khoa Vùng 3 – Miền Bắc, Hệ thống tiêm chủng VNVC
Người từng mắc sốt xuất huyết vẫn có nguy cơ tái nhiễm do virus Dengue có 4 tuýp huyết thanh khác nhau. Sau khi khỏi bệnh, cơ thể thường hình thành miễn dịch lâu dài với tuýp virus đã nhiễm nhưng không được bảo vệ lâu dài trước các tuýp còn lại. Do đó, một người có thể mắc sốt xuất 4 lần trong đời do 4 tuýp virus khác nhau. Đặc biệt, lần nhiễm sau có thể làm tăng nguy cơ sốt xuất huyết nặng. Vì thế, người từng mắc bệnh không nên chủ quan, cần theo dõi sức khỏe và đến cơ sở y tế thăm khám khi xuất hiện các triệu chứng nghi ngờ tái nhiễm. (1)
>> Tham khảo: Bệnh sốt xuất huyết bao lâu thì khỏi?
Ngoài thắc mắc:”Sốt xuất huyết có bị lại không?”, cần đặc biệt lưu ý, sốt xuất huyết không phải cứ hết sốt là đã khỏi bệnh. Theo các chuyên gia y tế, sốt xuất huyết diễn ra với 3 giai đoạn bao gồm giai đoạn sốt, giai đoạn nguy kịch và giai đoạn hồi phục. Trong hầu hết các trường hợp sốt xuất huyết nặng, dấu hiệu hạ sốt chính là khởi đầu cho việc bước vào giai đoạn nguy hiểm của bệnh.
Bệnh sốt xuất huyết khởi phát với triệu chứng sốt cao đột ngột, khoảng 40 độ C, đi kèm đau mỏi người và nhức mắt, thường diễn ra từ 1 – 3 ngày đầu. Tuy nhiên, bắt đầu từ giữa ngày thứ 3 hoặc thứ 4 trở đi, triệu chứng sốt giảm dần, là thời điểm hết sức nguy hiểm vì có khả năng bệnh sẽ diễn tiến trở nặng. Theo ghi nhận, hầu hết các triệu chứng sốt xuất huyết nghiêm trọng đều phát triển trong vòng 24 đến 48 giờ sau khi hạ sốt.
Vào thời điểm này, các trường hợp nhiễm trùng thứ phát thường xảy ra với biểu hiện hạ tiểu cầu và cô đặc máu nghiêm trọng. Hiện tượng thoát huyết tương qua thành mạch kéo theo nước, làm cơ thể mất một lượng nước lớn, làm tăng nguy cơ trụy mạch.
Đồng thời, biến chứng giảm tiểu cầu, khiến người bệnh tay chân nổi ban, đau vùng bụng, buồn nôn và nặng hơn là chảy máu cam, chảy máu chân răng, nôn ra máu… Khi xuất hiện tình trạng này, nếu không được can thiệp kịp thời, nguy cơ bệnh tiến triển thành sốc, rối loạn chức năng cơ quan, đông máu nội mạch lan tỏa hoặc xuất huyết rất cao.
Các phương pháp xét nghiệm chẩn đoán sốt xuất huyết được sử dụng phổ biến hiện nay bao gồm: xét nghiệm kháng nguyên NS1 (xét nghiệm nhanh), xét nghiệm huyết thanh học như kháng thể IgM và IgG. Đọc kết quả xét nghiệm cho ra dương tính tức người bệnh đã nhiễm virus Dengue gây bệnh sốt xuất huyết, còn nếu âm tính tức người bệnh không bị nhiễm virus Dengue. Tuy nhiên, vẫn có rất nhiều trường hợp kết quả trả về là âm tính nhưng thực chất người xét nghiệm đã mắc bệnh sốt xuất huyết.
Xét nghiệm NS1 hoặc IgM có thể cho kết quả âm tính mặc dù có xuất hiện các triệu chứng giống sốt xuất huyết là do kết quả xét nghiệm có thể bị tác động bởi thời điểm xét nghiệm, thời gian bắt đầu nhiễm trùng, sự khác biệt trong phản ứng miễn dịch của từng cá nhân và tính đặc hiệu của các xét nghiệm.
Thực chất, kháng nguyên sốt xuất huyết NS1 có thể được phát hiện vào ngày thứ ba sau nhiễm trùng, trong khi kháng thể IgM thường được nhìn thấy vào ngày thứ năm. Vì vậy, đối với những xét nghiệm cho ra chỉ số âm tính không hoàn toàn có nghĩa là không nhiễm bệnh. Có thể giải thích là do thời điểm xét nghiệm chưa thích hợp, lượng virus và kháng nguyên trong máu vẫn còn thấp, gây ra tình trạng âm tính giả.
Về mặt lý thuyết, một người có khả năng mắc bệnh sốt xuất huyết đến 4 lần trong đời. Trên thực tế, trường hợp tái phát lần 4 rất hiếm khi xảy ra, thường chỉ mắc bệnh lần thứ 2 hoặc thứ ba. Tuy nhiên, hiếm không đồng nghĩa là không xảy ra, đáng chú ý là ở lần tái nhiễm, bệnh sẽ diễn biến nghiêm trọng hơn, dễ biến chứng và nguy cơ tử vong cao hơn đáng kể so với lần nhiễm đầu tiên.
Virus sốt xuất huyết có 4 tuýp huyết thanh riêng biệt, đều có khả năng gây bệnh là DEN-1, DEN-2, DEN-3, DEN-4. Một người khi mắc bệnh sốt xuất huyết sẽ tạo ra miễn dịch bền vững tương ứng với loại huyết thanh gây bệnh thời điểm đó. Tuy nhiên, kháng thể được sản sinh trong đợt mắc bệnh này chỉ tạo miễn dịch chéo thoáng qua với 3 tuýp huyết thanh còn lại, miễn dịch chéo sau khi hình thành sẽ nhanh chóng suy giảm và biến mất (thường là 6 tháng).
BS Bùi Công Sự, Quản lý Y khoa Vùng 3 – Miền Bắc, Hệ thống tiêm chủng VNVC cho biết: “Bệnh sốt xuất huyết gây ra bởi virus Dengue, có 4 tuýp huyết thanh là DEN-1, DEN-2, DEN-3, DEN-4, gây ra các đợt bùng phát dịch trên toàn cầu. Sau khi khỏi bệnh, cơ thể có thể sản sinh kháng thể miễn dịch suốt đời với huyết thanh gây bệnh, nhưng chỉ tạo miễn dịch chéo thoáng qua với 3 tuýp huyết thanh còn lại, thường là sau 6 tháng, các miễn dịch chéo này sẽ suy giảm đáng kể và biến mất hoàn toàn, không còn khả năng bảo vệ cơ thể khỏi những lần phơi nhiễm với các tuýp huyết thanh virus sốt xuất huyết khác trong tương lai. Do đó khả năng tái nhiễm lần 2, lần 3, thậm chí lần 4 rất cao, nếu người bệnh không chủ động thực hiện các phương pháp phòng tránh.
Người bị sốt xuất huyết lần hai có nguy cơ mắc bệnh nặng hơn so với mắc bệnh lần đầu. Giải thích hiện tượng sốt xuất huyết lần hai thường gây ra các biến chứng nguy hiểm hơn lần đầu, chuyên gia cho biết do quá trình tăng cường phụ thuộc kháng thể (ADE), các kháng thể miễn dịch được sản sinh từ đợt mắc bệnh trước sẽ liên kết với các hạt virus từ nhóm huyết thanh mới nhưng không trung hòa, sẽ xâm nhập vào các tế bào miễn dịch và nhân lên nhanh chóng. Để chống lại tình trạng nhiễm trùng này, cơ thể sẽ kích hoạt một loạt các tế bào miễn dịch là cytokine, gây ra “cơn bão cytokine”.
Quá trình này diễn ra mạnh mẽ đến mức thay vì bảo vệ cơ thể khỏi nhiễm trùng, chúng lại phản tác dụng ngược lại, khiến tình trạng xuất huyết nặng hơn, gây chảy máu ồ ạt, suy giảm chức năng đa cơ quan, thậm chí tử vong.
Tùy vào tình hình dịch tễ tại khu vực sinh sống, sức khỏe miễn dịch của mỗi người và ý thức thực hiện phòng chống bệnh mà nguy cơ và khoảng cách của lần tái nhiễm sốt xuất huyết so với lần đầu mắc sẽ có sự khác nhau.
Nếu chủ động tiêm phòng vắc xin đủ mũi, đúng lịch và tuân thủ thực hiện tốt các biện pháp phòng bệnh, việc tái nhiễm lại bệnh sốt xuất huyết là cực kỳ thấp. Nếu người bệnh chủ quan sau lần nhiễm đầu và không chủ động phòng ngừa, nguy cơ tái nhiễm sốt xuất huyết là rất cao, nhất là vào thời điểm cao điểm của sốt xuất huyết.
Theo ghi nhận, có rất nhiều bệnh nhân tái nhiễm sốt xuất huyết lần 2, thậm chí là lần 3 và lần 4. Cần đặc biệt lưu ý, sốt xuất huyết nhiễm lần 2 rất nguy hiểm, do tình trạng bệnh diễn tiến nặng hơn lần đầu, có thể gây choáng váng, xuất huyết ồ ạt, suy đa cơ quan và gây tử vong cho người bệnh. Do đó, tất cả mọi người, đặc biệt là những người đã từng mắc bệnh sốt xuất huyết, cần thực hiện nghiêm túc các công tác phòng chống bệnh, bảo vệ sức khỏe bản thân, gia đình và xã hội.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Bài viết trên đây đã giải đáp chi tiết cho thắc mắc “Sốt xuất huyết có bị lại không?” Trên lý thuyết, một người có thể mắc sốt xuất 4 lần trong đời, thậm chí lần tái nhiễm sau sẽ xuất hiện những tình trạng nghiêm trọng hơn, dễ biến chứng và nguy cơ tử vong cao hơn so với lần mắc bệnh đầu tiên.
