Sốt xuất huyết là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Dengue gây ra với những chuyển biến lâm sàng vô cùng phức tạp. Ở giai đoạn nguy hiểm, người bệnh có thể đối mặt với nhiều dạng xuất huyết khác nhau từ nhẹ đến nặng. Trong đó, hiện tượng sốt xuất huyết đi ngoài phân đen là một trong những dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm. Bài viết dưới đây sẽ lý giải cụ thể nguyên nhân đứng sau tình trạng này và thông tin về cách xử lý an toàn, kịp thời.
Cơ chế dẫn đến hiện tượng sốt xuất huyết đi ngoài màu đen là sự kết hợp phức tạp giữa sự tác động của virus lên mạch máu và sự suy giảm các yếu tố bảo vệ lòng mạch của hệ miễn dịch:
Tiểu cầu là các tế bào máu đóng vai trò quan trọng trong việc khởi động quá trình cầm máu và bảo vệ sự nguyên vẹn của thành mạch. Khi virus Dengue xâm nhập, chúng tấn công vào tủy xương làm ức chế sản sinh tiểu cầu, đồng thời kích thích hệ miễn dịch tạo ra các kháng thể phá hủy tiểu cầu ở ngoại vi. Khi số lượng tiểu cầu giảm sâu dưới ngưỡng an toàn, các mạch máu nhỏ ở niêm mạc ruột sẽ tự động rỉ máu mà không thể tự cầm, dẫn đến sốt xuất huyết đi phân đen. (1)
Bên cạnh việc giảm tiểu cầu do sốt xuất huyết, bệnh còn gây tổn thương trực tiếp lên các tế bào nội mạc mạch máu, làm tăng tính thấm thành mạch. Virus cũng kích hoạt chuỗi phản ứng viêm hệ thống, làm tiêu thụ và suy giảm nghiêm trọng các yếu tố đông máu huyết tương do gan tổng hợp. Hệ quả của quá trình này là máu trở nên loãng hơn, mất đi khả năng tự đông tụ, khiến các vết xước nhỏ trong lòng ống tiêu hóa cũng có thể biến thành điểm chảy máu liên tục.
Xuất huyết tiêu hóa là nguyên nhân trực tiếp nhất gây ra hiện tượng sốt xuất huyết đi ngoài phân đen. Khi máu chảy ra từ dạ dày, tá tràng hoặc đoạn đầu của ruột non, các hồng cầu sẽ tiếp xúc với axit clohydric (HCl) trong dịch vị dạ dày. Axit này sẽ oxy hóa huyết sắc tố hemoglobin trong máu thành hematin có màu đen đặc trưng. Khi hỗn hợp hematin này di chuyển dọc theo chiều dài đường ruột và hòa lẫn vào phân, nó sẽ tạo ra hiện tượng đi ngoài phân đen.
Những người bệnh có tiền sử bị viêm loét dạ dày, trào ngược hoặc nhiễm vi khuẩn HP sẽ có nguy cơ đau bụng, buồn nôn, nôn ra máu, đi ngoài phân đen cao hơn người bình thường. Căng thẳng, stress do bị sốt, mệt… cùng với phản ứng viêm của virus Dengue sẽ làm bùng phát các ổ loét sẵn có, gây xuất huyết tiêu hóa ồ ạt trên nền niêm mạc vốn đã tổn thương.
Tự ý sử dụng các thuốc hạ sốt, giảm đau thuộc nhóm NSAIDs như Ibuprofen, Aspirin hoặc Naproxen khi bị sốt xuất huyết có thể gây nguy hiểm. Các hoạt chất này có đặc tính ức chế ngưng tập tiểu cầu và bào mòn hàng rào chất nhầy bảo vệ niêm mạc dạ dày.
Việc dùng các thuốc này khi đang nhiễm virus Dengue sẽ kích ứng gây loét dạ dày cấp, làm nặng thêm các triệu chứng sốt xuất huyết và trực tiếp kích hoạt cơn xuất huyết đường ruột khiến người bệnh đi ngoài phân đen.
Không phải tất cả các trường hợp đi cầu phân đen khi bị sốt xuất huyết đều do xuất huyết tiêu hóa. Đôi khi, màu sắc phân có thể bị biến đổi do chế độ ăn uống hoặc các loại thuốc bổ sung mà người bệnh nạp vào cơ thể. (2)
Dưới đây là bảng so sánh giúp bạn có thể phân biệt tình trạng này:
| Đặc điểm nhận diện | Phân đen do xuất huyết tiêu hóa trong sốt xuất huyết | Phân đen do chế độ ăn uống, thuốc bổ sung |
| Tính chất phân | Phân nát, sệt hoặc lỏng, màu đen, mịn như hắc ín (nhựa đường). | Phân thành khuôn bình thường, không có độ mịn dính đặc trưng của máu hóa học. |
| Mùi hôi | Có mùi khắm, tanh hôi nồng nặc cực kỳ khó chịu do máu bị phân hủy bởi vi khuẩn ruột. | Mùi phân thông thường, không có mùi tanh nồng của huyết sắc tố bị oxy hóa. |
| Triệu chứng đi kèm | Người mệt lả, vã mồ hôi, da tái nhợt, hoa mắt chóng mặt khi ngồi dậy, đau tức vùng thượng vị. | Cơ thể tỉnh táo, không có biểu hiện mất máu hay tụt huyết áp. |
| Yếu tố dịch tễ | Người bệnh đang trong chu kỳ sốt xuất huyết (ngày thứ 3 đến ngày thứ 7), tiểu cầu đang giảm mạnh. | Thường xuất hiện sau khi ăn tiết canh, dồi huyết, uống thuốc bổ sắt hoặc thuốc Bismuth. |
Sốt xuất huyết đi phân đen là một dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm, biểu hiện cho tình trạng xuất huyết nội tạng thể nặng. Tình trạng này đe dọa trực tiếp đến tính mạng của người bệnh nếu không được đưa đến bệnh viện để cấp cứu và truyền máu kịp thời.
Khi hiện tượng sốt xuất huyết đi ngoài phân đen xuất hiện, điều đó chứng tỏ lượng máu chảy vào đường ruột đã vượt quá 50 – 100 mL. Nếu phân lỏng, màu đen càng sẫm và tần suất đi ngoài càng dày đặc, chứng tỏ ổ xuất huyết trong bụng vẫn đang tiếp diễn và chưa có dấu hiệu tự cầm. Đây không còn là một triệu chứng thông thường mà đã chuyển thành một tình trạng cấp cứu nội khoa nghiêm trọng.
Nếu tình trạng này không được xử lý kịp thời, người bệnh sẽ phải đối mặt với các hệ lụy chuyển tầng nguy cơ:
Khi phát hiện đi ngoài phân đen khi bị sốt xuất huyết , tuyệt đối không được tự điều trị tại nhà bằng các mẹo dân gian. Hãy thực hiện ngay các bước xử trí khẩn cấp sau:
Để chủ động bảo vệ hệ thống mạch máu đường ruột, ngăn chặn từ sớm nguy cơ sốt xuất huyết đi ngoài phân đen, người bệnh cần thực hiện tốt các lưu ý sau:
Nếu đang điều trị sốt xuất huyết và xuất hiện tình trạng mệt mỏi dữ dội, đau bụng thượng vị hoặc nhận thấy dấu hiệu sốt xuất huyết đi ngoài phân màu đen, hãy đến ngay Khoa Nội Tổng hợp, BVĐK Tâm Anh. Với Trung tâm Xét nghiệm đạt chuẩn quốc tế ISO 15189:2012 cùng hệ thống máy nội soi tiêu hóa hiện đại, giúp định lượng chính xác mức độ giảm tiểu cầu và can thiệp cầm máu vi phẫu kịp thời ngay tại giường bệnh.
Tại đây, người bệnh sẽ được trực tiếp cứu chữa bởi đội ngũ chuyên gia, bác sĩ giàu kinh nghiệm trong môi trường hồi sức cấp cứu vô trùng chuẩn y khoa, nhanh chóng vượt qua giai đoạn hiểm nghèo và hồi phục sức khỏe một cách an toàn, triệt để.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Hiện tượng sốt xuất huyết đi ngoài phân đen là dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm, phản ánh tình trạng xuất huyết tiêu hóa nặng do giảm tiểu cầu và rối loạn đông máu, cần được phát hiện sớm và cấp cứu kịp thời. Người bệnh tuyệt đối không được chủ quan, lạm dụng thuốc hạ sốt sai cách để tránh những hệ lụy không đáng có.
