Tìm hiểu bệnh viêm cột sống thể trục

Viêm cột sống thể trục hiếm gặp và xảy ra phổ biến ở người trẻ tuổi. Triệu chứng thường gặp gồm đau lưng và cứng khớp do viêm, kèm theo một số dấu hiệu ngoài khớp khác tùy theo trường hợp. Tình trạng này có thể cản trở khả năng vận động, về lâu dài tiềm ẩn nhiều vấn đề sức khỏe nguy hiểm.

Viêm khớp cột sống thể trục là gì?

Viêm cột sống thể trục (Axial spondyloarthritis – axSpA) là một dạng viêm khớp cột sống (Spondyloarthritis) ảnh hưởng trực tiếp chủ yếu đến cột sống và khớp cùng chậu. Bệnh có liên quan đến hoạt động bất thường của hệ miễn dịch, dẫn đến viêm khớp và tổn thương mô mềm.

Bệnh có thể được chia thành 2 dạng:

• Viêm cột sống thể trục không có tổn thương trên phim X-quang (nr-axSpA): bao gồm giai đoạn sớm của bệnh. Người bệnh có thể nhận thấy một số triệu chứng của axSpA nhưng không phát hiện dấu hiệu bất thường khi chụp X-quang.
• Viêm cột sống thể trục có tổn thương trên phim X-quang: còn được gọi là viêm cột sống dính khớp thể trục, một dạng thường gặp của axSpA. Lúc này, tổn thương đã xuất hiện rõ ràng khi chụp X-quang, đặc biệt ở khớp cùng chậu và cột sống.

Viêm cột sống thể trục hiếm gặp và chỉ xảy ra ở khoảng < 1% dân số trên thế giới. Bất cứ ai cũng có khả năng mắc bệnh, trong đó chủ yếu là người dưới 40 tuổi. Độ tuổi trung bình khởi phát triệu chứng rơi vào tuổi thiếu niên hoặc 20 tuổi. Tỷ lệ mắc bệnh thường gặp nhiều ở nam so với nữ. Nếu không được điều trị kịp thời, tổn thương có thể khiến các đốt sống dính liền (dính khớp), gây ra giảm biên độ vận động và tăng nguy cơ gãy xương.

Vì sao viêm cột sống dính khớp thể trục xảy ra?

Nguyên nhân chính xác gây viêm cột sống thể trục hiện vẫn chưa được xác định rõ. Bệnh có thể liên quan đến những yếu tố như:

• Di truyền: Phần lớn người mắc axSpA đều mang gen HLA-B27. Tuy nhiên, một số trường hợp mắc bệnh nhưng không mang gen này hoặc tiền sử gia đình không có thành viên từng bị viêm cột sống thể trục. Mặt khác, không phải ai mang gen HLA-B27 cũng tiến triển thành bệnh.
• Hệ miễn dịch: Hệ thống miễn dịch hoạt động bất thường làm tăng nồng độ các cytokine gây viêm như yếu tố hoại tử khối u (TNF), interleukin 23 (IL-23), interleukin 17 (IL-17),…. Viêm thường bắt đầu ở điểm bám dây chằng, gân và có thể dẫn đến hóa xương, tăng nguy cơ hình thành gai xương và dính khớp.

Triệu chứng thường gặp của viêm cột sống thể trục

Viêm cột sống thể trục ảnh hưởng chủ yếu đến vùng lưng dưới, mông và đùi. Người bệnh có thể trải qua những giai đoạn bùng phát và thuyên giảm xen kẽ. (1)

1. Triệu chứng thường gặp:

• Đau nhức vùng thắt lưng hơn 3 tháng
• Cứng khớp, thường xảy ra vào buổi sáng sau khi tỉnh dậy và kéo dài trên 30 phút
• Cơn đau giảm dần khi vận động, tăng lên khi nghỉ ngơi hoặc vào ban đêm
• Cơn đau có thể lan xuống 1 hoặc 2 mông

2. Triệu chứng khác:

• Đau nhức gân gót chân
• Sưng đau các khớp ngón tay, ngón chân, khớp gối, khớp cổ chân,…
• Đau nhức vùng khớp cùng chậu, gây khó khăn khi ngồi
• Các vấn đề tiêu hóa như tiêu chảy hoặc đi ngoài lẫn máu
• Viêm màng bồ đào gây nhìn mờ, đau mắt, chảy nước mắt, khó chịu khi tiếp xúc với ánh sáng mạnh
• Mệt mỏi, suy nhược toàn thể

Khi tình trạng viêm tiến triển, một số người bệnh có thể xuất hiện những thay đổi rõ rệt tại cột sống và khớp cùng chậu. Bạn có thể xem thêm bài viết viêm cột sống dính khớp để tìm hiểu cụ thể hơn.

Các phương pháp chẩn đoán viêm cột sống thể trục

Chẩn đoán viêm khớp cột sống thể trục cần kết hợp nhiều phương pháp gồm:

• Khám lâm sàng: Bác sĩ sẽ tổng hợp triệu chứng, bệnh sử, tiền sử gia đình, thời điểm và tần suất cơn đau… để chỉ định các xét nghiệm phù hợp. Lưu ý khi có dấu hiệu đau lưng và cứng khớp do viêm hơn 3 tháng, đặc biệt ở người dưới 40 – 45 tuổi hoặc gia đình có người mắc bệnh.
• Xét nghiệm máu: những dấu hiệu có thể nghi ngờ gồm dương tính với HLA-B27, protein phản ứng C (CRP) và máu lắng tăng cao.
• Chụp X-quang hoặc siêu âm vùng khớp cùng chậu: kiểm tra dấu hiệu viêm khớp cùng chậu (một trong những biểu hiện đầu tiên của axSpA) và những vấn đề xương khớp khác.
• Chụp MRI: thường được chỉ định hiện nay để thay thế cho X-quang, từ đó phát hiện sớm những tổn thương của cột sống và khớp cùng chậu.

Điều trị viêm cột sống thể trục như thế nào?

Hiện chưa có phương pháp chữa khỏi axSpA hoàn toàn. Tuy nhiên, điều trị kịp thời có thể hỗ trợ kiểm soát triệu chứng, hoạt tính bệnh và cải thiện chất lượng cuộc sống cho người bệnh. Biện pháp can thiệp chủ yếu là dùng thuốc kết hợp vật lý trị liệu. Người bệnh nên trao đổi với bác sĩ trước khi dùng bất kỳ loại thuốc nào để hạn chế những tác dụng ngoài ý muốn.

Những phương pháp điều trị axSpA có thể tham khảo gồm:

1. Sử dụng thuốc kháng viêm không steroid (NSAIDs)

NSAIDs có thể góp phần giảm viêm và đau nhức do viêm khớp cột sống thể trục. Những loại thuốc phổ biến gồm meloxicam, etoricoxib, ibuprofen,… sẽ được chỉ định tùy theo trường hợp cụ thể.

2. Tiêm steroid

Tiêm steroid được xem như một phương pháp can thiệp ngắn hạn trong các đợt bùng phát cơn đau. Thuốc được tiêm trực tiếp vào khớp tổn thương để giảm đau và sưng viêm. Liều lượng và khoảng cách giữa mỗi lần tiêm sẽ do bác sĩ cân nhắc dựa theo từng trường hợp cụ thể. Người bệnh không nên lạm dụng quá mức vì có thể tiềm ẩn nhiều tác dụng phụ nguy hiểm.

3. Thuốc điều trị thấp khớp làm thay đổi tiến trình bệnh (DMARDs)

Thuốc DMARDs có thể được chỉ định đối với những trường hợp có triệu chứng sưng viêm ở khớp ngoại biên ở tay, chân, khớp gối,… hoặc không đáp ứng với những phương pháp khác. Công dụng nhằm giảm tình trạng viêm, kiểm soát triệu chứng và ngăn ngừa tổn thương khớp trong tương lai. Trong quá trình dùng DMARDs, người bệnh cần thăm khám định kỳ để theo dõi và đánh giá hiệu quả của thuốc.

4. Thuốc sinh học

Đây là một phương pháp mới trong điều trị viêm khớp cột sống thể trục và những bệnh lý liên quan thông qua việc tác động vào hệ miễn dịch để kiểm soát viêm. Phương pháp này được cân nhắc khi bệnh không thể kiểm soát bằng điều trị thuốc NSAIDs, vật lý trị liệu và các biện pháp hỗ trợ khác. Trong thời gian dùng thuốc sinh học, người bệnh sẽ được theo dõi thường xuyên để đánh giá mức độ đáp ứng điều trị, cân nhắc giãn/giảm liều khi cần.

5. Áp dụng vật lý trị liệu

Vật lý trị liệu là một phần quan trọng trong điều trị viêm cột sống dính khớp thể trục. Người bệnh sẽ được hướng dẫn những bài tập phù hợp với tình trạng sức khỏe. Qua đó góp phần cải thiện và tăng cường sức mạnh cơ bắp, duy trì khả năng vận động của cột sống và các khớp khác. Việc tập luyện thường xuyên và đúng cách còn giúp điều chỉnh tư thế đúng để tránh cứng khớp, cong vẹo cột sống và những biến chứng khác.

Cách chăm sóc và cải thiện chất lượng sống cho người bệnh

Những biện pháp hỗ trợ chăm sóc người bệnh viêm cột sống thể trục:

• Tuân thủ điều trị: sử dụng thuốc theo hướng dẫn, không tự ý ngưng hoặc điều chỉnh liều lượng khi chưa tham khảo ý kiến của bác sĩ. Tái khám và tập vật lý trị liệu (nếu có) theo đúng kế hoạch.
• Duy trì hoạt động thể chất: tập thể dục 3 – 5 lần/tuần tùy theo tình trạng sức khỏe. Những môn thể thao có thể tham khảo như bơi lội, đi bộ và yoga. Chú ý khởi động trước khi bắt đầu, tập luyện vừa sức và nghỉ ngơi khi cảm thấy mệt mỏi.
• Chế độ dinh dưỡng: bổ sung đầy đủ và cân bằng giữa các nhóm chất. Đặc biệt tăng cường thực phẩm giàu vitamin D và canxi như sữa, phô mai, sữa chua, cá hồi, cá mòi, đậu phụ đậu nành, yến mạch… Hạn chế thức ăn nhiều chất béo, đồ ngọt, thực phẩm chế biến sẵn, rượu bia và nước ngọt.
• Bỏ hút thuốc: hút thuốc lá có thể làm giảm hiệu quả điều trị. Mặt khác, thói quen này tiềm ẩn các vấn đề về phổi và tim mạch, khiến bệnh trầm trọng hơn.
• Điều chỉnh tư thế: Tránh những thói quen không tốt như cúi gập cổ và lưng, đứng hoặc ngồi quá lâu, chống khuỷu tay lên bàn và bắt chéo chân khi ngồi. Nên đi lại hoặc thư giãn tại chỗ sau khi ngồi lâu, điều chỉnh độ cao của bàn ghế phù hợp.

Giải đáp những thắc mắc thường gặp về viêm cột sống thể trục

1. Có thể ngăn ngừa viêm cột sống dính khớp thể trục hay không?

Hiện chưa có biện pháp ngăn ngừa viêm cột sống thể trục hoàn toàn. Tốt nhất, mỗi người nên chủ động duy trì chế độ dinh dưỡng và lối sống khoa học để tăng cường sức khỏe xương khớp. Chủ động thăm khám sức khỏe định kỳ 1 – 2 lần/năm để phát hiện sớm yếu tố nguy cơ và can thiệp kịp thời.

2. Dấu hiệu nào cảnh báo bệnh đang trở nặng?

• Đau lưng kéo dài hơn 3 tháng
• Cơn đau trầm trọng hơn theo thời gian và có xu hướng lan dần sang những vị trí khác
• Cứng khớp vào buổi sáng hơn 30 phút
• Hạn chế vận động, gặp khó khăn khi cúi lưng, ngã người ra sau, nghiêng sang 1 bên…
• Xuất hiện tổn thương ngoài khớp như viêm mắt, tiêu chảy, vảy nến,…

3. Khi nào người bệnh cần thăm khám bác sĩ?

• Phát hiện những triệu chứng nghi ngờ mắc bệnh như đau lưng kéo dài, sưng tấy và cứng khớp, đau giảm khi vận động và tăng khi nghỉ ngơi
• Xảy ra tác dụng phụ trong quá trình điều trị
• Các triệu chứng trở nên trầm trọng hơn dù tuân thủ phác đồ điều trị
• Phương pháp điều trị hiện tại không mang lại hiệu quả

Viêm cột sống thể trục không thể chữa khỏi hoàn toàn. Tuy nhiên, phát hiện và điều trị kịp thời có thể giúp kiểm soát triệu chứng, ngăn bệnh diễn tiến nặng và cải thiện chất lượng cuộc sống cho người bệnh. Cần thăm khám ngay khi nhận thấy dấu hiệu nghi ngờ như đau lưng và cứng khớp kéo dài trên 3 tháng, đặc biệt ở những người dưới 45 tuổi hoặc tiền sử gia đình có thành viên mắc bệnh.