Phục hồi chức năng viêm cột sống dính khớp bằng cách nào?

Tìm hiểu và áp dụng các bài tập phục hồi chức năng viêm cột sống dính khớp có thể giúp người bệnh cải thiện triệu chứng, nâng cao chất lượng cuộc sống. Kế hoạch tập luyện cần được thực hiện đồng thời với một số phương pháp điều trị chuyên sâu theo chỉ định của bác sĩ. Mục tiêu là giúp người bệnh nâng cao thể chất và đời sống tinh thần.

* Lưu ý: Các bài tập phục hồi chức năng chỉ đóng vai trò hỗ trợ trong điều trị viêm cột sống dính khớp. Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Người bệnh cần đến bệnh viện để bác sĩ thăm khám và hướng dẫn bài tập phù hợp dựa theo thể trạng cá nhân.

Vai trò của phục hồi chức năng trong điều trị viêm cột sống dính khớp

Viêm cột sống dính khớp là bệnh mạn tính, thường có xu hướng tiến triển theo thời gian. Nếu không kiểm soát tốt, tình trạng viêm kéo dài có thể dẫn đến đau, cứng khớp, giảm biên độ vận động, ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt hàng ngày. Bên cạnh các phương pháp điều trị nội khoa hoặc ngoại khoa, người bệnh còn cần tập phục hồi chức năng theo hướng dẫn của chuyên gia. Tập phục hồi chức năng viêm cột sống dính khớp đúng cách có thể giúp người bệnh:

• Kiểm soát cơn đau và tình trạng viêm
• Duy trì tầm vận động của cột sống và các khớp
• Tăng tính mềm dẻo khớp, tăng cơ lực
• Góp phần phòng ngừa các thương tật thứ phát (ví dụ như teo cơ, cứng khớp, biến dạng khớp…)
• Cải thiện tư thế và giấc ngủ, nâng cao chất lượng cuộc sống…

Chương trình phục hồi chức năng viêm cột sống dính khớp theo tiến triển của bệnh

Hầu hết người mắc bệnh viêm cột sống dính khớp phải đối mặt triệu chứng đau và cứng khớp. Vận động đúng cách có thể giúp cải thiện tình trạng này. Kế hoạch tập luyện cần được xây dựng dựa theo tiến triển bệnh để đảm bảo mức độ phù hợp và hiệu quả.

1. Giai đoạn cấp

Trong giai đoạn cấp tính, người bệnh thường có biểu hiện đau, viêm các khớp ngoại biên và giới hạn biên độ vận động cột sống. Người bệnh nên nghỉ ngơi trên giường/nệm cứng và phẳng, không kê gối dưới đầu, hạn chế cong người và không thực hiện các bài tập cường độ cao. Lưu ý quan trọng là duy trì tư thế đúng, có thể sử dụng nẹp định hình để hỗ trợ.

Phục hồi chức năng viêm cột sống dính khớp cho người bệnh ở giai đoạn cấp tính có thể bao gồm:

• Vật lý trị liệu: điện xung giảm đau, siêu âm, thủy trị liệu…
• Vận động trị liệu: xoa bóp, di động khớp và mô mềm, một số bài tập thụ động giúp duy trì khả năng vận động và độ đàn hồi của gân, cơ, khớp…
• Kỹ thuật hít thở sâu (đặc biệt là thở ngực), bài tập kéo giãn và mở rộng lồng ngực…

2. Giai đoạn bán cấp và mạn tính

Trong giai đoạn viêm cột sống dính khớp bán cấp và mạn tính, người bệnh thường có xu hướng còng lưng, nguy cơ tiến triển thành dạng gù cố định do cứng khớp. Phục hồi chức năng trong giai đoạn này hướng đến mục tiêu duy trì tư thế tự nhiên của cột sống, phòng ngừa cứng khớp, teo cơ. Kế hoạch có thể bao gồm:

• Các bài tập chủ động, có kháng trở
• Các bài tập vận động đốt sống cổ, ngực và thắt lưng
• Các bài tập tăng sức bền, hỗ trợ chức năng tim mạch và hô hấp
• Tập luyện tư thế, kiểm soát vận động của khung chậu…

3. Chương trình luyện tập tại nhà

Người bệnh có thể tập luyện phục hồi chức năng tại nhà sau khi thăm khám tại bệnh viện và điều trị theo chỉ định của bác sĩ. Các bài tập có thể bao gồm:

• Kéo giãn mô mềm chân, cột sống
• Tăng cường sức cơ, sức bền tim phổi
• Hít thở sâu 2-3 lần/ngày, kết hợp thở lồng ngực và thở bụng
• Duy trì tư thế tốt bằng cách giữ đầu, thân và chân thẳng hàng, mắt nhìn thẳng, ưỡn ngực, đưa vai ra sau, bụng hóp lại…

Kế hoạch phục hồi chức năng viêm cột sống dính khớp cần xây dựng theo hướng cá thể hóa, thường được bác sĩ chỉ định đồng thời với việc dùng thuốc hoặc phẫu thuật can thiệp. Tùy theo mức độ bệnh và thể trạng người bệnh, bác sĩ sẽ cân nhắc xây dựng phác đồ tập luyện phù hợp. (1)

Các bài tập phục hồi chức năng cho người viêm cột sống dính khớp

Người mắc bệnh viêm cột sống dính khớp có thể tham khảo một số bài tập thể chất sau đây:

1. Tư thế ngồi

Người bệnh ngồi trên ghế hoặc bóng đệm chuyên dụng với tư thế: hông gập 90o, gối gập 90o, cổ chân 90o, lòng bàn chân tiếp xúc với mặt sàn, thân người giữ thẳng.

Ở tư thế ngồi, người bệnh có thể thực hiện 3 bài tập: xoay thân, xoay cổ và kéo dãn cơ thân mình. Tham khảo cách thực hiện:

1.1 Bài tập xoay thân

• Tay trái để lên mặt ngoài đùi phải
• Xoay thân người sang phải đồng thời đưa tay phải ra phía sau hết khả năng
• Giữ trong khoảng 5-10 giây và trở về tư thế ban đầu
• Xoay thân người sang trái và lặp lại động tác tương tự
• Mỗi bên thực hiện 4 lần

1.2 Bài tập xoay cổ

• Đặt tay phải lên đùi phải, tay trái đặt sau lưng hoặc hai tay đều đặt lên đùi
• Giữ thân người thẳng, xoay đầu sang phải hết khả năng
• Giữ trong khoảng 5-10 giây và trở về tư thế ban đầu
• Lặp lại động tác tương tự ở bên đối diện
• Mỗi bên thực hiện 4 lần

1.3 Bài tập kéo dãn cơ thân mình

• Ngồi thẳng lưng, hai chân dang rộng hơn vai
• Hít sâu, hai tay đồng thời đưa cao qua đầu, mắt nhìn theo tay
• Gập người và chạm các đầu ngón tay xuống mặt sàn
• Giữ trong khoảng 10-15 giây và thở ra
• Trở lại tư thế ban đầu
• Lặp lại động tác 4 lần

2. Tư thế quỳ 4 điểm

Các bài tập với tư thế quỳ 4 điểm giúp phân bổ đều trọng lượng cơ thể, là bài tập nền tảng trong kế hoạch phục hồi chức năng viêm cột sống dính khớp. Tham khảo cách thực hiện:

2.1 Bài tập 1

• Quỳ hai gối trên sàn, hai tay chống thẳng, đầu thẳng theo chân
• Đẩy mông ra sau chạm gót chân, giữ lại khoảng 10-15 giây
• Trở lại tư thế ban đầu, lặp lại động tác 4 lần

2.2 Bài tập 2

• Quỳ hai gối trên sàn, hai tay chống thẳng, đầu thẳng theo chân
• Đẩy mông ra sau chạm gót chân, di chuyển hai tay về phía bên phải, giữ lại khoảng 5-10 giây
• Trở lại tư thế ban đầu, lặp lại động tác tương tự ở bên đối diện
• Thực hiện mỗi bên 4 lần

3. Tư thế ngồi trên gót chân

Đây là tư thế quỳ cơ bản, giúp kéo giãn cơ đùi, đầu gối và hỗ trợ cải thiện triệu chứng đau lưng. Tham khảo cách thực hiện:

3.1 Bài tập 1

• Ngồi trên hai gót chân, hai tay chống thẳng
• Cúi người, vươn hai tay ra phía trước càng xa càng tốt (mông luôn chạm gót chân)
• Giữ trong khoảng 10-15 giây
• Trở về tư thế ban đầu, lặp lại động tác 4 lần

3.2 Bài tập 2

• Ngồi trên hai gót chân, hai tay chống thẳng
• Cúi người, vươn hai tay ra phía trước càng xa càng tốt (mông luôn chạm gót chân)
• Di chuyển hai tay về phía bên phải đến khi cảm thấy căng cơ thân bên trái
• Giữ trong khoảng 5-10 giây và trở về tư thế ban đầu
• Lặp lại động tác tương tự ở bên đối diện, thực hiện 4 lần mỗi bên

4. Tư thế nằm sấp

Bài tập với tư thế nằm sấp giúp người bệnh thư giãn cơ và dây chằng thân trên, cải thiện tình trạng cứng khớp và đau nhức. Tham khảo cách thực hiện:

4.1 Bài tập 1

• Chuẩn bị với tư thế nằm sấp
• Nâng thân trên bằng cách tì thân người lên hai cẳng tay
• Duỗi cổ và thân trên, giữ lại trong khoảng 10-15 giây
• Thả lỏng, thu cổ lại để cằm chạm ngực
• Thư giãn, trở về tư thế ban đầu
• Lặp lại động tác 4 lần

4.2 Bài tập 2

• Chuẩn bị với tư thế nằm sấp
• Nâng thân trên bằng cách chống thẳng hai tay
• Hít sâu, giữ tư thế khoảng 10-15 giây
• Từ từ hạ thân người kết hợp thở bằng miệng và thư giãn
• Lặp lại động tác 4 lần

5. Tư thế nằm nghiêng

Bài tập với tư thế nằm nghiêng là một phần quan trọng trong phục hồi chức năng viêm cột sống dính khớp. Tham khảo cách thực hiện:

5.1 Bài tập 1

• Nằm nghiêng người sang trái, hông gập 90o, gối gập 90o, tay trái dang ra
• Xoay thân người sang trái, đưa tay phải chếch lên càng xa càng tốt
• Kết hợp xoay cổ, cằm gần chạm sàn, giữ trong khoảng 5-10 giây
• Trở về tư thế ban đầu, lặp lại động tác tương tự ở bên đối diện
• Mỗi bên thực hiện 4 lần

5.2 Bài tập 2

• Nằm nghiêng người sang trái, hông gập 90o, tay trái giữ đùi phải
• Xoay thân và đầu sang phải, đưa tay phải chạm sàn, giữ trong khoảng 5-10 giây
• Trở về tư thế ban đầu, lặp lại động tác tương tự ở bên đối diện
• Mỗi bên thực hiện 4 lần

6. Tư thế nằm ngửa

Bài tập với tư thế nằm ngửa giúp giảm áp lực lên cột sống, phù hợp với người bệnh đang có triệu chứng đau lưng. Tham khảo cách thực hiện:

6.1 Bài tập 1

• Chuẩn bị với tư thế nằm ngửa, kê gối mỏng dưới đầu
• Lấy gối đầu ra trước khi thực hiện bài tập
• Bắt chéo hai tay trước ngực hoặc đặt sau đầu, hông gập, gối gập, lòng bàn chân chạm sàn
• Gập cổ, từ từ nâng hai vai lên, giữ trong khoảng 5 giây
• Trở về tư thế ban đầu
• Lặp lại động tác 4 lần

6.2 Bài tập 2

• Chuẩn bị với tư thế nằm ngửa, kê gối mỏng dưới thắt lưng
• Hít sâu bằng mũi, đưa hai tay qua đầu cho đến khi chạm sàn
• Thở ra bằng miệng, khép hai tay dần xuống theo mặt phẳng
• Lặp lại động tác khoảng 10-15 lần

Nếu chưa biết nên bắt đầu tập luyện như thế nào, bạn có thể xem thêm bài viết các bài tập cho người viêm cột sống dính khớp để tìm hiểu những bài tập có thể thực hiện trong quá trình phục hồi chức năng.

Những lưu ý khi phục hồi chức năng viêm cột sống dính khớp

Các bài tập phục hồi chức năng là giải pháp giúp người bệnh cải thiện triệu chứng và hỗ trợ vận động, không phải là phương pháp điều trị dứt điểm bệnh viêm cột sống dính khớp. Để có thể tối ưu hiệu quả của kế hoạch phục hồi chức năng, người bệnh nên lưu ý một số vấn đề sau đây:

• Tái khám định kỳ khoảng 3-6 tháng/lần để bác sĩ đánh giá hiệu quả điều trị và tập luyện, cân nhắc điều chỉnh phác đồ nếu cần thiết
• Người bệnh thực hiện bài tập theo hướng dẫn của chuyên gia, tập luyện đúng kỹ thuật với tần suất phù hợp
• Theo dõi thể trạng bản thân trong thời gian tập luyện, tạm dừng nếu cảm thấy triệu chứng đau gia tăng
• Các bài tập phục hồi chức năng cần được kết hợp với chế độ ăn uống và sinh hoạt khoa học, ví dụ như bổ sung thực phẩm giàu canxi, không hút thuốc lá…

Các bài tập phục hồi chức năng viêm cột sống dính khớp dù chỉ đóng vai trò hỗ trợ nhưng vẫn giữ vị trí quan trọng trong kế hoạch chăm sóc sức khỏe cho người bệnh. Người bệnh cần đến bệnh viện để bác sĩ thăm khám, đánh giá thể trạng và hướng dẫn bài tập phù hợp.