Thuyên tắc động mạch gan cần kiểm soát khi nào?

Thuyên tắc động mạch gan là một thủ thuật can thiệp nội mạch được ứng dụng rộng rãi trong điều trị các bệnh lý về gan, đặc biệt là u gan nguyên phát và di căn. Việc hiểu rõ bệnh, khi nào cần thực hiện sẽ giúp người bệnh chủ động trong điều trị, giảm thiểu biến chứng và nâng cao hiệu quả điều trị.

Thuyên tắc động mạch gan là gì?

Thuyên tắc động mạch gan là thủ thuật can thiệp nội mạch, sử dụng các vật liệu hoặc phương pháp đặc biệt để ngăn chặn hoặc giảm lưu lượng máu đến các tổn thương trong gan, đặc biệt là các khối u. Thủ thuật dựa trên nguyên lý u gan phụ thuộc chủ yếu vào hệ thống động mạch để cung cấp máu, trong khi các tế bào gan bình thường nhận máu chủ yếu từ tĩnh mạch cửa. Nhờ vậy, việc tắc mạch chủ động giúp làm giảm sự nuôi dưỡng của khối u, gây hoại tử khối u mà không ảnh hưởng nhiều đến mô gan lành.

Mục tiêu chính của phương pháp điều trị này bao gồm:

• Giảm kích thước khối u trước phẫu thuật hoặc ghép gan
• Điều trị khối u không thể phẫu thuật do vị trí hoặc kích thước
• Kiểm soát chảy máu trong các tình huống cấp cứu
• Kết hợp với hóa chất hoặc phóng xạ để nâng cao hiệu quả điều trị.

Thuyên tắc động mạch gan được xem là phương pháp điều trị ít xâm lấn, an toàn và hiệu quả, giúp nhiều bệnh nhân tránh được phẫu thuật lớn, rút ngắn thời gian hồi phục và giảm nguy cơ biến chứng so với phẫu thuật truyền thống.

Khi nào cần thực hiện thuyên tắc động mạch gan?

Thuyên tắc động mạch gan được bác sĩ chỉ định điều trị trong các trường hợp cụ thể, dựa trên tình trạng bệnh lý, sức khỏe tổng thể của bệnh nhân và mục tiêu điều trị. Một số trường hợp có thể được bác sĩ chỉ định điều trị bằng phương pháp này bao gồm:

• U gan nguyên phát (HCC -Hepatocellular Carcinoma):
  • Khối u không thể phẫu thuật do vị trí khó tiếp cận hoặc nhiều khối u phân tán.
  • Người bệnh cần giảm kích thước khối u trước khi ghép gan hoặc phẫu thuật cắt gan.
• U gan di căn từ các cơ quan khác: Khối u di căn từ đại tràng, tuyến tụy, phổi… gây tổn thương gan nhưng không thể phẫu thuật toàn bộ. Thuyên tắc giúp kiểm soát sự phát triển của khối u, kéo dài thời gian sống cho người bệnh.
• Chảy máu cấp tính trong gan: Xuất huyết do vỡ khối u hoặc biến chứng sau can thiệp khác. Thuyên tắc động mạch gan giúp ngăn chặn chảy máu nhanh, ổn định tình trạng sức khỏe của người bệnh.
• Kết hợp với hóa chất hoặc phóng xạ trong điều trị ung thư gan: Các kỹ thuật TACE (Thuyên tắc hóa chất xuyên động mạch) và TARE (Thuyên tắc phóng xạ xuyên động mạch) cung cấp thuốc hoặc hạt phóng xạ trực tiếp đến khối u, tăng cường tác dụng điều trị, đồng thời hạn chế tác dụng phụ toàn thân.

Các phương pháp thuyên tắc động mạch gan phổ biến hiện nay

Hiện nay, y học can thiệp đã phát triển nhiều phương pháp thuyên tắc động mạch gan, mỗi phương pháp có cơ chế và ứng dụng riêng, phù hợp với từng loại bệnh lý và tình trạng bệnh:

• Thuyên tắc động mạch gan đơn thuần (TAE – Transarterial Embolization): Đây là kỹ thuật cơ bản nhất, sử dụng các vật liệu thuyên tắc như hạt gelatin, vi cầu hoặc nút tắc để ngăn chặn dòng máu đến khối u, gây hoại tử khối u do thiếu máu.
• Thuyên tắc hóa chất động mạch gan (TACE – Transarterial Chemoembolization): TACE kết hợp thuyên tắc động mạch ở gan với hóa chất điều trị ung thư, đưa thuốc trực tiếp vào khối u, sau đó tắc mạch để giữ thuốc lâu hơn trong mô khối u. (1)
• Thuyên tắc vi cầu phóng xạ (TARE – Transarterial Radioembolization): TARE sử dụng vi cầu gắn hạt phóng xạ Yttrium-90, được tiêm vào động mạch nuôi khối u, kết hợp tác dụng tắc mạch và bức xạ để phá hủy tế bào ung thư.

Quy trình thực hiện

Thuyên tắc động mạch gan là thủ thuật phức tạp, đòi hỏi quy trình chuẩn hóa và thực hiện bởi bác sĩ giàu kinh nghiệm tại bệnh viện uy tín để đảm bảo an toàn và hiệu quả.

1. Chuẩn bị trước thủ thuật

Trước khi tiến hành thuyên tắc, người bệnh cần được đánh giá toàn diện về tình trạng sức khỏe và chức năng gan, bao gồm:

• Xét nghiệm máu: Công thức máu, chức năng gan, khả năng đông máu.
• Hình ảnh học: Chụp CT, chụp MRI hoặc siêu âm Doppler để xác định vị trí và số lượng khối u, đánh giá động mạch gan.
• Thăm khám tim mạch và tổng quát: Đảm bảo người bệnh đủ điều kiện để gây tê hoặc gây mê.
• Giải thích thủ thuật: Bác sĩ sẽ thông báo chi tiết về quy trình, tác dụng, rủi ro và những điều cần lưu ý về chăm sóc sau thủ thuật.

Ngoài ra, người bệnh cần nhịn ăn ít nhất 6 – 8 giờ trước khi thực hiện thủ thuật; có thể được truyền dịch, thuốc giảm đau hoặc thuốc chống buồn nôn trước khi vào phòng can thiệp.

2. Các bước tiến hành thủ thuật can thiệp

Quy trình thuyên tắc động mạch gan diễn ra dưới hướng dẫn của dụng cụ chẩn đoán hình ảnh (DSA -Digital Subtraction Angiography). Các bước cơ bản gồm:

• Gây tê tại chỗ và đặt catheter: Bác sĩ đưa catheter qua động mạch đùi hoặc tay, di chuyển vào động mạch gan.
• Chụp động mạch gan: Xác định nhánh nuôi khối u và đánh giá lưu lượng máu.
• Tiêm vật liệu thuyên tắc hoặc phối hợp với hóa chất/phóng xạ: Dựa trên phương pháp TAE, TACE hoặc TARE.
• Kiểm tra sau thủ thuật: Chụp lại động mạch để xác nhận dòng máu đến khối u đã giảm hoặc bị tắc hoàn toàn.
• Rút catheter và băng ép vết chọc: Đảm bảo không chảy máu tại vị trí đưa dụng cụ vào mạch.

3. Theo dõi sau thủ thuật

Sau thủ thuật, người bệnh cần được theo dõi sát các dấu hiệu sinh tồn và chức năng gan, bao gồm:

• Đau bụng, buồn nôn, sốt nhẹ thường gặp trong 24 – 48 giờ đầu
• Xét nghiệm chức năng gan và men gan
• Siêu âm hoặc chụp CT theo chỉ định của bác sĩ để có thể đánh giá hiệu quả thuyên tắc và phát hiện biến chứng sớm.

Việc theo dõi đúng cách giúp bác sĩ có thể phát hiện và xử lý kịp thời các biến chứng, đồng thời tư vấn chế độ ăn uống và sinh hoạt phù hợp cho người bệnh để hỗ trợ hồi phục gan.

Biến chứng và tác dụng phụ có thể gặp

Thuyên tắc động mạch gan cần được thực hiện bởi đội ngũ y tế giàu kinh nghiệm tại các bệnh viện uy tín để đảm bảo yếu tố an toàn. Tuy nhiên, phương pháp này vẫn có thể tồn tại một số rủi ro sức khỏe nếu không đảm bảo các yếu tố trên, bao gồm:

• Hội chứng sau thủ thuật (Post-embolization syndrome):
  • Triệu chứng: sốt, đau bụng, buồn nôn, mệt mỏi.
  • Nguyên nhân: hoại tử khối u và phản ứng viêm tại gan.
• Biến chứng về mạch máu:
  • Chảy máu, tụ máu tại vị trí chọc mạch.
  • Hẹp hoặc tắc động mạch không mong muốn.
• Tổn thương mô gan lành: Đây là rủi ro ít gặp, xảy ra do thao tác sai kỹ thuật và người bệnh có chức năng gan kém hoặc xơ gan tiến triển.
• Tác dụng phụ toàn thân:
  • Tăng men gan, vàng da nhẹ, thay đổi chức năng thận tạm thời.
  • Phản ứng với hóa chất hoặc phóng xạ trong TACE/TARE.

Việc lựa chọn phương pháp phù hợp và theo dõi chặt chẽ sau thủ thuật giúp giảm thiểu rủi ro và tăng hiệu quả điều trị.

Chăm sóc và theo dõi sau thuyên tắc động mạch gan

Chăm sóc sau thuyên tắc động mạch gan đóng vai trò quan trọng giúp người bệnh rút ngắn thời gian hồi phục sức khỏe, phòng ngừa biến chứng và duy trì chức năng gan.

Tại bệnh viện, người bệnh sẽ được đội ngũ y tế theo dõi sức khỏe chi tiết, bao gồm:

• Theo dõi dấu hiệu sinh tồn: Huyết áp, nhịp tim, nhiệt độ, mạch, SpO2.
• Đau và buồn nôn: Sử dụng thuốc giảm đau, chống nôn theo chỉ định.
• Dinh dưỡng: Bắt đầu bằng chế độ ăn nhẹ, dễ tiêu, tăng dần theo tình trạng sức khỏe.
• Vận động: Hạn chế hoạt động mạnh trong 24 – 48 giờ đầu để tránh chảy máu tại vị trí chọc mạch.

Sau khi xuất viện, bác sĩ sẽ hướng dẫn người bệnh và gia đình theo dõi sức khỏe, duy trì lối sống khoa học, bao gồm:

• Theo dõi dấu hiệu bất thường: Sốt cao, vàng da, đau bụng dữ dội, nôn kéo dài cần báo ngay bác sĩ.
• Chế độ dinh dưỡng: Tăng cường cung cấp protein, vitamin, uống đủ nước, tránh rượu và thực phẩm có hại cho gan.
• Kiểm tra định kỳ: Xét nghiệm chức năng gan, hình ảnh học theo lịch hẹn để đánh giá hiệu quả thủ thuật.
• Tuân thủ điều trị bổ sung: Nếu kết hợp hóa chất hoặc phóng xạ, người bệnh cần tuân thủ chỉ định y khoa của bác sĩ.

Thuyên tắc động mạch gan là thủ thuật can thiệp nội mạch hiện đại, ít xâm lấn và hiệu quả trong điều trị nhiều bệnh lý gan. Đối với người bệnh, việc tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ, duy trì chế độ sinh hoạt lành mạnh, theo dõi định kỳ và hợp tác trong quá trình chăm sóc hậu thủ thuật sẽ giúp tối ưu hóa hiệu quả điều trị và bảo vệ sức khỏe gan lâu dài.