Thoái hóa khớp thái dương hàm có thể gây đau vùng trước tai, phát ra tiếng lạo xạo khi há miệng và khiến việc ăn nhai trở nên khó khăn. Tuy nhiên, không phải trường hợp nào cũng có triệu chứng rõ ràng hoặc cần can thiệp chuyên sâu. Vậy nguyên nhân nào dẫn đến tình trạng này, làm sao nhận biết và có những phương pháp điều trị nào? Bài viết dưới đây sẽ cung cấp thông tin chi tiết về dấu hiệu, cách chẩn đoán, điều trị và chăm sóc nhằm hỗ trợ kiểm soát bệnh.
Thoái hóa khớp thái dương hàm là tình trạng tổn thương và biến đổi cấu trúc sụn khớp, xương dưới sụn tại khớp nối hàm dưới với xương thái dương. Bệnh có thể gây đau vùng trước tai, tiếng lạo xạo khi cử động hàm, hạn chế há miệng và khó khăn khi ăn nhai.
Khớp thái dương hàm nằm ở phía trước tai, kết nối lồi cầu xương hàm dưới với xương thái dương của hộp sọ. Đây là khớp hoạt dịch có cấu tạo phức tạp, thực hiện đồng thời chuyển động xoay và trượt, giúp con người há miệng, ngậm miệng, nhai, nói và thực hiện các vận động hàm khác.
Bề mặt khớp được bao phủ bởi mô sợi sụn, giữa hai diện khớp có đĩa khớp giúp phân phối lực, giảm ma sát và hỗ trợ vận động. Ở trạng thái bình thường, bề mặt khớp được bao phủ bởi lớp sụn trơn láng và có đĩa khớp đóng vai trò như một “đệm sinh học”, giúp phân bố lực đều và giảm ma sát khi vận động.
Khi thoái hóa xảy ra, cấu trúc khớp có thể xuất hiện các biến đổi như:
Quá trình thoái hóa có thể đi kèm phản ứng viêm, gây đau và hạn chế chức năng. Tuy nhiên, không phải người có biến đổi thoái hóa trên hình ảnh học đều xuất hiện triệu chứng.
Bệnh thuộc nhóm rối loạn khớp thái dương hàm (Temporomandibular Disorders, TMD). Thoái hóa khớp thái dương hàm thường tiến triển âm thầm, triệu chứng ban đầu không rõ ràng nên dễ bị bỏ qua. Tuy nhiên, theo thời gian, bệnh có thể gây đau mạn tính, hạn chế vận động hàm và ảnh hưởng nghiêm trọng đến chức năng ăn nhai cũng như chất lượng cuộc sống của người bệnh.
Nguyên nhân nguyên phát chủ yếu liên quan đến quá trình lão hóa tự nhiên của cơ thể. Theo tuổi tác, khả năng tái tạo của sụn khớp suy giảm, lượng dịch khớp tiết ra ít hơn, làm giảm khả năng bôi trơn và hấp thụ lực. Khi khớp thái dương hàm phải hoạt động liên tục với cường độ cao, tình trạng mài mòn sụn diễn ra nhanh hơn, dẫn đến thoái hóa.
Ngoài yếu tố tuổi tác, một số bất thường trong quá trình phát triển khớp thái dương hàm cũng có thể làm tăng nguy cơ thoái hóa sớm. Những bất thường này bao gồm hình dạng lồi cầu không cân xứng, ổ khớp nông hoặc cấu trúc xương hàm phát triển không đồng đều. Khi trục vận động của khớp bị sai lệch ngay từ đầu, áp lực cơ học tác động lên khớp không được phân bố đồng đều, lâu dần gây tổn thương sụn và thúc đẩy quá trình thoái hóa.
Nguyên nhân thoái hóa khớp thái dương hàm thứ phát thường xuất phát từ các yếu tố cơ học, bệnh lý toàn thân hoặc thói quen sinh hoạt kéo dài. Trong đó, nghiến răng và cắn chặt răng mạn tính là một trong những yếu tố nguy cơ phổ biến. Những hành vi này, đặc biệt khi xảy ra trong lúc ngủ hoặc khi căng thẳng, tạo ra lực nén lớn và lặp đi lặp lại lên khớp, gây vi chấn thương kéo dài mà người bệnh khó nhận biết được.
Rối loạn khớp cắn, mất răng không được phục hình kịp thời hoặc phục hình sai kỹ thuật cũng làm thay đổi sự phân bố lực lên hai bên khớp thái dương hàm. Một bên khớp phải chịu tải nhiều hơn, dẫn đến quá tải cơ học và thoái hóa sớm. Chấn thương vùng hàm mặt do tai nạn giao thông, té ngã hoặc va đập mạnh có thể gây tổn thương trực tiếp đến sụn và đĩa khớp, đây là tiền đề cho tình trạng thoái hóa mạn tính về sau.
Các bệnh lý toàn thân như viêm khớp dạng thấp, lupus ban đỏ hệ thống, thoái hóa khớp toàn thân có thể ảnh hưởng đến khớp thái dương hàm. Những bệnh này gây viêm mạn tính màng hoạt dịch, làm phá hủy sụn và xương dưới sụn, khiến khớp nhanh chóng bị thoái hóa.
Bên cạnh đó, nghiên cứu cho thấy, tỷ lệ mắc phải các rối loạn và thoái hóa khớp thái dương hàm có thể gia tăng ở đối tượng là phụ nữ, điều này có thể liên quan đến ảnh hưởng của hormone estrogen lên mô liên kết và sụn khớp. Ngoài ra, stress kéo dài có thể làm tăng trương lực cơ nhai, gây rối loạn chức năng cơ – khớp, đồng thời làm người bệnh nhạy cảm hơn với cảm giác đau, khiến triệu chứng trở nên trầm trọng hơn.
Triệu chứng thoái hóa khớp thái dương hàm thường được đặc trưng bởi các biểu hiện điển hình tại khớp và các triệu chứng liên quan ngoài khớp. Triệu chứng thường gặp nhất là đau khớp thái dương hàm khi nhai, há miệng hoặc khi nói nhiều. Cơn đau có thể âm ỉ kéo dài hoặc tăng dần theo thời gian, đôi khi lan ra vùng tai, thái dương hoặc cổ.
Khi vận động hàm, người bệnh có thể nghe thấy tiếng lục cục, lạo xạo hoặc rít trong khớp. Đây là dấu hiệu cho thấy bề mặt khớp không còn trơn tru và có sự cọ xát bất thường giữa các cấu trúc khớp. Trong một số trường hợp, người bệnh có thể gặp tình trạng khó há miệng to, biên độ mở miệng giảm, hàm bị lệch khi mở miệng hoặc cảm giác cứng hàm rõ rệt vào buổi sáng.
Ngoài các triệu chứng tại chỗ, thoái hóa khớp thái dương hàm còn có thể gây ra các triệu chứng liên quan như mỏi cơ hàm, cơ cổ, đau đầu kéo dài, ù tai hoặc cảm giác nặng tai. Do các triệu chứng này dễ nhầm lẫn với bệnh lý tai mũi họng hoặc thần kinh, nhiều trường hợp bệnh phát hiện chậm trễ, khiến bệnh tiến triển nghiêm trọng.
Khai thác triệu chứng và thăm khám lâm sàng là bước quan trọng trong chẩn đoán thoái hóa khớp thái dương hàm. Bác sĩ sẽ tìm hiểu thời điểm khởi phát, tính chất cơn đau, yếu tố làm tăng hoặc giảm triệu chứng, thói quen nghiến răng và tiền sử chấn thương hàm mặt. Đồng thời, bác sĩ đánh giá biên độ há miệng, quan sát độ lệch hàm, sờ nắn xác định vị trí đau và kiểm tra tiếng kêu bất thường khi vận động để phát hiện dấu hiệu nghi ngờ tổn thương khớp.
Để có đủ cơ sở đưa ra chẩn đoán thoái hóa khớp thái dương hàm, bác sĩ có thể chỉ định người bệnh thực hiện một số xét nghiệm cận lâm sàng như:
Dựa trên kết quả cận lâm sàng, bác sĩ có thể xây dựng phác đồ điều trị thoái hoá khớp thái dương hàm phù hợp đối với từng trường hợp bệnh.
Điều trị bảo tồn là lựa chọn ưu tiên trong hầu hết các trường hợp thoái hóa khớp thái dương hàm, đặc biệt ở giai đoạn sớm. Các liệu pháp vật lý trị liệu như chườm nóng, siêu âm trị liệu, điện xung và massage vùng hàm – mặt giúp giảm đau, tăng tuần hoàn máu và cải thiện độ linh hoạt của khớp.
Để hỗ trợ cải thiện tình trạng thoái hóa khớp xương hàm giai đoạn sớm, người bệnh cần điều chỉnh thói quen ăn nhai theo hướng dẫn của bác sĩ, ưu tiên thức ăn mềm, tránh nhai kẹo cao su, hạn chế há miệng quá rộng hoặc đột ngột. Bác sĩ có thể chỉ định người bệnh sử dụng máng chuyên dụng giúp điều chỉnh lực tác động lên khớp, giảm nghiến răng và bảo vệ cấu trúc khớp. Ngoài ra, người bệnh cần luyện tập các bài tập cơ hàm đúng cách dưới sự hướng dẫn của chuyên gia góp phần duy trì chức năng vận động và làm chậm quá trình thoái hóa.
Trong những trường hợp triệu chứng đau và viêm ảnh hưởng nhiều đến sinh hoạt, bác sĩ có thể chỉ định thuốc giảm đau, kháng viêm không steroid (NSAIDs) hoặc thuốc giãn cơ. Các thuốc này giúp kiểm soát triệu chứng nhưng không có tác dụng đảo ngược quá trình thoái hóa, do đó cần được sử dụng đúng liều lượng và thời gian theo chỉ định của bác sĩ.
Với những trường hợp nghiêm trọng, bác sĩ có thể cân nhắc chỉ định người bệnh tiêm corticoid tại chỗ vào khớp để giảm viêm nhanh chóng. Tuy nhiên, phương pháp này có thể tìm ẩn rủi ro tổn thương sụn khớp nếu thực hiện sai kỹ thuật, vì vậy người bệnh chỉ nên thực hiện tại các bệnh viện uy tín.
Khi điều trị bảo tồn và thuốc không mang lại hiệu quả, một số phương pháp xâm lấn tối thiểu như rửa khớp, tiêm acid hyaluronic hoặc liệu pháp huyết tương giàu tiểu cầu – PRP có thể được bác sĩ chỉ định để cải thiện chức năng khớp cho người bệnh. Phẫu thuật chỉnh hình hoặc thay khớp thái dương hàm chỉ được chỉ định trong các trường hợp người bệnh bị biến dạng xương hàm nghiêm trọng, mất chức năng nghiêm trọng và không đáp ứng với các phương pháp điều trị khác.
Thoái hóa khớp thái dương hàm nếu không được điều trị kịp thời có thể dẫn đến đau mạn tính kéo dài, hạn chế hoặc mất khả năng vận động hàm vĩnh viễn và biến dạng khớp hàm. Những biến chứng này ảnh hưởng trực tiếp đến ăn nhai, phát âm, thẩm mỹ khuôn mặt và chất lượng cuộc sống, đồng thời làm tăng nguy cơ rối loạn tâm lý của người bệnh như lo âu, stress kéo dài.
Để phòng ngừa và hỗ trợ điều trị thoái hóa khớp thái dương hàm, người bệnh nên duy trì lối sống lành mạnh, kiểm soát stress, tránh nghiến răng và cắn chặt hàm. Thăm khám sức khỏe răng hàm mặt định kỳ giúp phát hiện sớm các rối loạn khớp cắn và bất thường khớp thái dương hàm. Bên cạnh điều trị y tế, chăm sóc và luyện tập tại nhà đúng cách đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát bệnh, làm chậm tiến triển và ngăn ngừa biến chứng lâu dài. Người bệnh nên lựa chọn thăm khám tại các cơ sở y tế uy tín nhằm đảm bảo an toàn và hiệu quả điều trị.
Nếu xuất hiện tình trạng đau vùng trước tai, há miệng phát ra tiếng lạo xạo hoặc khó khăn khi ăn nhai, người bệnh có thể đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh để được bác sĩ thăm khám, đánh giá chức năng khớp hàm và thực hiện các phương pháp chẩn đoán phù hợp khi cần thiết. Dựa trên kết quả thăm khám, bác sĩ sẽ tư vấn hướng điều trị thoái hóa khớp thái dương hàm theo tình trạng cụ thể. Người bệnh có thể liên hệ bệnh viện để đặt lịch khám, hạn chế thời gian chờ đợi.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Thoái hóa khớp thái dương hàm có thể gây đau, hạn chế vận động hàm và ảnh hưởng đến chức năng ăn nhai, nhưng mức độ triệu chứng và diễn tiến bệnh khác nhau ở từng người. Việc phát hiện sớm, chẩn đoán chính xác và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp giúp kiểm soát triệu chứng, duy trì chức năng khớp và cải thiện chất lượng cuộc sống. Người bệnh nên chú ý những thay đổi bất thường khi vận động hàm và thăm khám nếu triệu chứng kéo dài hoặc ngày càng nghiêm trọng.
