Trật khớp hàm phải làm sao? Khi nào cần đi khám ngay?

Trật khớp hàm có thể xảy ra đột ngột khi ngáp, cười lớn hoặc há miệng quá rộng, khiến người bệnh đau nhức, khó khép miệng và ảnh hưởng đến sinh hoạt. Nếu không được xử trí đúng cách, tình trạng này có thể kéo dài hoặc tái phát nhiều lần. Vậy làm thế nào để nhận biết, điều trị và phòng ngừa hiệu quả? Bài viết dưới đây sẽ cung cấp những thông tin chi tiết giúp bạn hiểu rõ hơn về tình trạng này.

Trật khớp hàm là gì?

Trật khớp hàm (Mandibular dislocation hay Temporomandibular joint dislocation) là tình trạng một hoặc cả hai đầu lồi cầu xương hàm dưới di chuyển ra khỏi vị trí khớp bình thường, không thể tự trở về hõm khớp của xương thái dương.

Bình thường, khớp thái dương hàm nằm ở hai bên mặt, ngay phía trước tai, kết nối xương hàm dưới với xương thái dương của hộp sọ. Khớp có chức năng hỗ trợ các chuyển động mở miệng, đóng miệng, đưa hàm sang hai bên và ra trước, giúp thực hiện hoạt động ăn nhai, nói chuyện và nuốt.

Khi trật khớp, đầu lồi cầu thường di chuyển vượt ra phía trước lồi khớp của xương thái dương và bị mắc lại. Các cơ nhai co thắt có thể khiến người bệnh không thể tự đưa xương hàm trở lại vị trí ban đầu. Tình trạng này còn được gọi là trật khớp thái dương hàm, trật hàm dưới hoặc sái quai hàm trong cách nói thông thường.

Nguyên nhân gây trật khớp hàm

Trật khớp hàm, hay còn gọi là trật khớp quai hàm, có thể xảy ra do nhiều nguyên nhân khác nhau:

1. Nguyên nhân cơ học và chấn thương

• Trật khớp hàm có thể xảy ra do các chấn thương trực tiếp như va đập mạnh vào mặt, té ngã hoặc tai nạn giao thông. Những tác động này có thể làm lệch hoặc trượt xương hàm dưới ra khỏi vị trí bình thường tại khớp thái dương, gây trật khớp thái dương hàm.
• Há miệng quá rộng khi ngáp, cười lớn hoặc trong các thủ thuật nha khoa cũng có thể gây ra trật khớp quai hàm, đặc biệt là khi các hoạt động này vượt quá giới hạn bình thường của khớp. (1)
• Bị tác động mạnh như hành hung, bạo lực gia đình hay tai nạn nghiêm trọng còn có thể dẫn đến tổn thương thần kinh hoặc gãy xương hàm.

2. Yếu tố cơ địa và bệnh lý nền

• Một số người có cấu trúc khớp thái dương hàm yếu hoặc bị lỏng lẻo do các hội chứng mô liên kết như hội chứng Ehlers-Danlos, khiến khớp dễ bị trật.
• Rối loạn chức năng khớp thái dương hàm cũng là nguyên nhân phổ biến, khi các cơ, dây chằng quanh khớp không hoạt động ổn định, gây đau và tăng nguy cơ trật khớp.
• Thói quen như nghiến răng, siết chặt hàm hoặc các bệnh lý thần kinh như động kinh cũng góp phần làm tăng nguy cơ bị trật khớp hàm.

Dấu hiệu nhận biết lệch khớp hàm

Trật khớp hàm hay lệch khớp hàm có thể bao gồm những triệu chứng rõ ràng:

• Không thể cử động hàm hoặc ngậm miệng đúng cách.
• Hàm bị lệch hoặc nghiêng sang một bên.
• Đau và cứng vùng hàm, gây khó khăn khi nhai hoặc nói.
• Sưng tấy hoặc bầm tím quanh khớp hàm.
• Chảy nước dãi không kiểm soát được.

Khi gặp những dấu hiệu này, nên nhanh chóng tìm đến cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị kịp thời. Việc phát hiện sớm trật khớp hàm giúp ngăn ngừa biến chứng và phục hồi chức năng hàm nhanh chóng hơn.

Biến chứng nếu không điều trị trật khớp hàm kịp thời

Trật khớp hàm hoặc trật khớp xương hàm nếu không được xử lý đúng lúc có thể gây ra nhiều biến chứng nghiêm trọng, chẳng hạn như:

• Mất ổn định hàm: Khớp hàm trở nên lỏng lẻo, dễ bị trật lại nhiều lần.
• Tổn thương thần kinh hoặc mô: Các dây thần kinh, cơ và mạch máu quanh khớp có thể bị ảnh hưởng, gây tê hoặc suy giảm chức năng.
• Đau mạn tính: Đau kéo dài ở vùng hàm, ảnh hưởng lớn đến sinh hoạt hàng ngày.
• Khó ăn, khó nói: Sự bất thường của hàm gây khó khăn trong việc nhai và giao tiếp.
• Lệch hàm vĩnh viễn: Nếu không điều trị, hàm có thể không lành lại đúng cách, gây biến dạng khuôn mặt.

Vì thế, phát hiện và điều trị sớm trật khớp hàm có vai trò quan trọng để tránh những hậu quả không mong muốn.

Chẩn đoán trật khớp hàm

Chẩn đoán trật khớp hàm chủ yếu dựa vào triệu chứng lâm sàng và một số kỹ thuật cận lâm sàng khi cần:

1. Thăm khám lâm sàng

Bác sĩ sẽ kiểm tra triệu chứng như đau, sưng, khó cử động hàm và quan sát vị trí lệch của hàm dưới. Bác sĩ cũng hỏi về nguyên nhân có thể gây trật khớp hàm như chấn thương hoặc mở miệng quá rộng…

2. Cận lâm sàng hỗ trợ

Chụp X-quang hoặc các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh giúp xác định chính xác chứng trật khớp hàm, loại trừ tình trạng gãy xương hay tổn thương khác.

Cách điều trị trật khớp hàm

Cần điều trị trật khớp hàm kịp thời và đúng phương pháp để tránh biến chứng lâu dài. Dưới đây là một số cách chữa trật khớp hàm phổ biến:

1. Nắn khớp hàm

Bác sĩ tiến hành nắn chỉnh hàm về vị trí bình thường bằng cách nhẹ nhàng dùng tay đẩy xương hàm dưới trở lại ổ khớp thái dương hàm. Quá trình này có thể được thực hiện dưới gây tê hoặc gây mê để giảm đau và giúp người bệnh thoải mái. Nắn khớp hàm là bước điều trị cấp cứu quan trọng, hỗ trợ phục hồi chức năng khớp nhanh chóng.

2. Nẹp hàm và điều trị hỗ trợ

Sau khi nắn lại hàm, bác sĩ có thể sử dụng nẹp hàm để cố định khớp, giúp hàm ổn định và lành lại. Người bệnh được khuyên nên ăn thức ăn mềm, tránh mở miệng quá rộng và áp dụng chườm mát để giảm sưng đau. Vật lý trị liệu cũng có thể được chỉ định nhằm phục hồi vận động và giảm nguy cơ tái phát.

3. Phẫu thuật khớp hàm trong trường hợp tái phát nhiều lần

Nếu trật khớp hàm xảy ra liên tục hoặc không thể điều trị bằng phương pháp thông thường, phẫu thuật có thể được chỉ định. Bác sĩ có thể can thiệp bằng cách thắt chặt dây chằng hoặc chỉnh sửa cấu trúc khớp để ngăn ngừa trật khớp xương hàm tái phát. Phẫu thuật giúp cải thiện sự ổn định và chức năng khớp lâu dài.

Cách phòng ngừa lệch khớp hàm tái phát

Trật khớp hàm có thể tái phát nếu không được phòng ngừa đúng cách. Dưới đây là một số biện pháp giúp ngăn ngừa tình trạng lệch khớp hàm tái diễn:

• Khám sức khỏe định kỳ 1-2 lần/năm, bao gồm cả kiểm tra sức khỏe răng hàm mặt.
• Hạn chế các hoạt động như ngáp lớn, cười quá mạnh hoặc há miệng quá rộng khi ăn uống. Đặc biệt, hãy cẩn thận khi ăn những món có kích thước lớn để tránh gây áp lực lên khớp hàm.
• Sử dụng đồ bảo hộ khi tham gia các môn thể thao có nguy cơ va chạm. Nên đội mũ bảo hiểm, miếng bảo vệ miệng hoặc các thiết bị bảo vệ khác để tránh chấn thương vùng mặt và khớp hàm.
• Hạn chế nghiến răng, siết chặt hàm hoặc cắn vật cứng. Những thói quen này có thể làm căng cơ quanh khớp và tăng nguy cơ trật khớp hàm.
• Áp dụng chế độ ăn hợp lý, nên ăn thức ăn mềm, cắt nhỏ thức ăn để giảm lực tác động lên khớp hàm.
• Nếu từng bị trật khớp hàm, hãy báo cho nha sĩ biết trước khi điều trị răng miệng, để họ có thể điều chỉnh thao tác phù hợp và tránh các thủ thuật yêu cầu há miệng quá rộng.

Dù không thể tránh hết các tình huống bất ngờ như tai nạn, việc áp dụng những biện pháp trên có thể giúp làm giảm nguy cơ tái phát trật khớp hàm, giúp duy trì sức khỏe hàm mặt tốt hơn.

Nếu có dấu hiệu trật khớp hàm như đau vùng trước tai, khó khép miệng hoặc lệch hàm bất thường, người bệnh có thể đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh để được bác sĩ thăm khám, đánh giá chức năng khớp thái dương hàm và tư vấn phương pháp điều trị phù hợp với từng tình trạng. Để được hỗ trợ thông tin dịch vụ và đặt lịch khám, quý khách có thể liên hệ Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh qua hệ thống tổng đài hoặc website chính thức.

Trật khớp hàm có thể gây đau nhức, hạn chế vận động hàm và ảnh hưởng đến hoạt động ăn nhai, giao tiếp hằng ngày. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường, xác định nguyên nhân và điều trị đúng cách giúp phục hồi chức năng khớp, hạn chế biến chứng và nguy cơ tái phát. Người bệnh không nên tự nắn chỉnh tại nhà mà cần thăm khám kịp thời, đồng thời tuân thủ hướng dẫn chăm sóc và phòng ngừa để duy trì sự ổn định của khớp.