Há miệng có tiếng kêu ở xương hàm là bệnh gì? Có nguy hiểm không?

Há miệng có tiếng kêu lục cục, lách cách hoặc lạo xạo là tình trạng khiến nhiều người lo lắng về sức khỏe khớp hàm. Liệu đây chỉ là hiện tượng bình thường hay dấu hiệu cảnh báo bệnh lý khớp thái dương hàm? Khi nào cần thăm khám và điều trị? Bài viết dưới đây giúp bạn tìm hiểu nguyên nhân, mức độ nguy hiểm, cách khắc phục và những dấu hiệu cần lưu ý.

Hiện tượng há miệng phát ra tiếng “khục” hoặc “rắc” là gì?

Hiện tượng phát ra tiếng “khục”, “rắc” hoặc lục cục khi há miệng thường bắt nguồn từ hoạt động của khớp thái dương hàm, nằm ở hai bên mặt, ngay phía trước tai. Âm thanh có thể xuất hiện khi mở miệng, nhai thức ăn, ngáp hoặc thực hiện những cử động khác của hàm dưới.

Các dạng âm thanh thường gặp gồm:

• Tiếng click hoặc tách: âm thanh ngắn, rõ, thường xuất hiện tại một thời điểm nhất định khi mở hoặc đóng miệng.
• Tiếng pop hoặc bật khớp: âm thanh tương đối mạnh, đôi khi kèm cảm giác khớp bật qua một vị trí.
• Tiếng lục cục: có thể xuất hiện nhiều lần khi cử động hàm.
• Tiếng lạo xạo: giống tiếng cọ xát hoặc nghiến, đôi khi liên quan đến thay đổi bề mặt khớp.

Tiếng kêu có thể xuất hiện riêng lẻ hoặc đi kèm đau vùng trước tai, mỏi cơ nhai, cứng hàm và hạn chế há miệng. Một số người nhận thấy triệu chứng rõ hơn sau khi ngủ dậy hoặc khi nhai nhiều. Tuy nhiên, thời điểm xuất hiện không đủ để xác định nguyên nhân.

Đây là một biểu hiện liên quan đến hoạt động của hàm, không phải bệnh độc lập. Theo Viện Nghiên cứu Nha khoa và Sọ mặt Quốc gia Hoa Kỳ (NIDCR), tiếng click hoặc pop không kèm đau khá phổ biến và thường không cần điều trị. Nếu xuất hiện thêm đau tăng dần, kẹt hàm, khó mở miệng hoặc thay đổi khớp cắn, người bệnh cần được thăm khám.

Nguyên nhân khiến há miệng có tiếng kêu

Há miệng có tiếng kêu có thể xuất phát từ sự thay đổi vị trí đĩa khớp, bất thường vận động của khớp thái dương hàm hoặc tổn thương cấu trúc khớp. Tùy nguyên nhân, âm thanh có thể là tiếng tách, lục cục hoặc lạo xạo khi mở miệng, ngậm miệng và nhai thức ăn.

1. Rối loạn khớp thái dương hàm (TMD)

Rối loạn khớp thái dương hàm là nhóm tình trạng ảnh hưởng đến khớp nối xương hàm dưới với hộp sọ, cơ nhai và các cấu trúc liên quan. Một trong những nguyên nhân thường gặp gây tiếng click là trật đĩa khớp có hồi phục vị trí.

Bình thường, đĩa khớp nằm giữa lồi cầu xương hàm dưới và xương thái dương, giúp các bề mặt khớp vận động thuận lợi. Khi đĩa khớp bị lệch, thường ra phía trước, lồi cầu có thể trượt trở lại bên dưới đĩa khớp trong lúc há miệng và tạo ra tiếng click. Khi ngậm miệng, đĩa khớp có thể tiếp tục dịch chuyển, khiến tiếng kêu xuất hiện thêm một lần.

Ngoài trật đĩa khớp, một số rối loạn khác tại khớp thái dương hàm cũng có thể gây tiếng kêu, đặc biệt khi chuyển động của các thành phần khớp không còn đồng bộ.

2. Thoái hóa khớp hàm

Thoái hóa khớp thái dương hàm xảy ra khi các thành phần của khớp, bao gồm sụn và phần xương dưới sụn, xuất hiện những thay đổi thoái hóa. Quá trình này có thể khiến bề mặt khớp trở nên kém trơn nhẵn, làm phát sinh tiếng lạo xạo hoặc tiếng cọ xát khi hàm dưới vận động.

Tình trạng thoái hóa có thể liên quan đến tuổi tác, tiền sử chấn thương, các yếu tố cơ học hoặc bệnh lý tại khớp. Tiếng kêu do thoái hóa thường mang tính chất lạo xạo, khác với tiếng click ngắn thường gặp khi đĩa khớp thay đổi vị trí.

3. Bất thường cấu trúc và vận động khớp hàm

Một số bất thường về cấu trúc hoặc khả năng vận động của khớp thái dương hàm có thể khiến lồi cầu xương hàm dưới di chuyển không ổn định trong quá trình há và ngậm miệng, từ đó tạo ra tiếng kêu.

Chẳng hạn, ở người có tình trạng tăng vận động khớp, lồi cầu hàm dưới có thể trượt quá mức về phía trước khi há miệng rộng. Khi lồi cầu vượt qua gờ khớp rồi trở lại vị trí, người bệnh có thể cảm nhận tiếng bật hoặc tiếng khục ở vùng trước tai.

Ngoài ra, một số bất thường về hình thái lồi cầu, gờ khớp hoặc cấu trúc liên quan cũng có thể ảnh hưởng đến sự phối hợp vận động của các thành phần khớp, làm xuất hiện âm thanh bất thường khi cử động hàm.

4. Thói quen xấu và chấn thương

Một số thói quen sinh hoạt có thể làm tăng tải trọng lên cơ nhai và khớp thái dương hàm, góp phần gây khó chịu hoặc làm rõ hơn tiếng kêu liên quan đến rối loạn vận động khớp.

Các yếu tố thường gặp gồm:

• Nghiến răng hoặc siết chặt hàm: Làm tăng hoạt động của cơ nhai và lực tác động lên khớp, có thể góp phần làm nặng thêm các triệu chứng liên quan.
• Nhai thức ăn dai, cứng kéo dài: Khiến cơ nhai và khớp hàm phải hoạt động nhiều, dễ làm xuất hiện triệu chứng ở người có vấn đề khớp từ trước.
• Thường xuyên chống cằm hoặc duy trì tư thế hàm không thoải mái: Có thể tạo thêm áp lực lên vùng hàm và gây khó chịu.
• Chấn thương vùng hàm mặt: Va đập mạnh vào cằm hoặc vùng mặt có thể gây tổn thương lồi cầu, đĩa khớp, dây chằng hoặc bề mặt khớp, làm thay đổi chuyển động của hàm và phát sinh tiếng kêu.

Trong đó, chấn thương trực tiếp có thể gây thay đổi cấu trúc khớp, còn những thói quen gây quá tải thường đóng vai trò yếu tố góp phần hoặc làm tăng triệu chứng hơn là nguyên nhân trực tiếp đã được chứng minh của mọi trường hợp tiếng kêu.

Khi nào tiếng kêu khi há miệng trở nên nguy hiểm?

Tiếng kêu đơn thuần, không đau và không ảnh hưởng chức năng hàm thường không nguy hiểm. Người bệnh nên lưu ý những biểu hiện sau:

• Đau vùng khớp hàm khi nhai, ngáp hoặc mở miệng, nhất là khi đau tăng dần.
• Sưng hoặc cứng hàm, có thể liên quan đến viêm, tổn thương khớp hoặc vấn đề khác.
• Hạn chế há miệng, khó đưa thức ăn vào miệng hoặc khó nói chuyện.
• Kẹt hàm, khiến hàm bị mắc ở một vị trí và khó tiếp tục mở hoặc đóng.
• Thay đổi khớp cắn, hai hàm răng tiếp xúc khác thường hoặc cằm lệch rõ.
• Tiếng kêu đi kèm đau hoặc suy giảm khả năng vận động ngày càng rõ.

Người bệnh nên khám Răng Hàm Mặt nếu các triệu chứng kéo dài hoặc ảnh hưởng sinh hoạt. Trường hợp không thể ngậm miệng, đau dữ dội sau chấn thương hoặc sưng vùng hàm kèm sốt cần được đánh giá khẩn cấp. Tiếng kêu lớn hơn hoặc thường xuyên hơn không tự chứng minh tổn thương khớp nghiêm trọng.

Cách chẩn đoán hiện tượng há miệng kêu rắc

Bác sĩ thường dựa vào bệnh sử, đặc điểm tiếng kêu và khám chức năng khớp thái dương hàm để định hướng chẩn đoán. Chẩn đoán hình ảnh chỉ thực hiện khi cần làm rõ tổn thương hoặc phục vụ kế hoạch điều trị.

1. Khám lâm sàng chuyên khoa răng – hàm – mặt

Bác sĩ khai thác thời điểm xuất hiện tiếng kêu, vị trí, các động tác gây triệu chứng và tiền sử đau hàm, nghiến răng, chấn thương hoặc kẹt hàm.

• Sờ vùng khớp thái dương hàm để xác định vị trí đau và tiếng kêu.
• Quan sát đường di chuyển của cằm khi mở và đóng miệng.
• Đo khả năng há miệng và đánh giá mức độ hạn chế vận động.
• Kiểm tra cơ nhai, vùng thái dương và các điểm đau liên quan.
• Đánh giá sự tiếp xúc giữa hai hàm răng và bất thường chức năng khác.

Kết quả khám giúp phân biệt tiếng kêu đơn thuần với những trường hợp nghi ngờ rối loạn khớp thái dương hàm hoặc bệnh lý hàm mặt khác.

2. Cận lâm sàng hỗ trợ chẩn đoán

Không phải người có tiếng kêu ở hàm đều cần chụp phim. Tùy kết quả khám, bác sĩ có thể chỉ định:

• Chụp X-quang: khảo sát tổng quan cấu trúc xương hàm và một số bất thường xương khớp.
• Chụp cộng hưởng từ (MRI): đánh giá đĩa khớp, mô mềm, dịch khớp và trật đĩa khớp; có thể khảo sát ở tư thế há và ngậm miệng.
• Chụp CT hoặc CBCT: đánh giá chi tiết cấu trúc xương khi nghi ngờ thoái hóa, chấn thương hoặc biến dạng lồi cầu hàm dưới.

Theo khuyến nghị của các hội chuyên ngành về chẩn đoán hình ảnh khớp thái dương hàm, MRI phù hợp để khảo sát vị trí đĩa khớp, còn CT hoặc CBCT có ưu thế khi đánh giá các thành phần xương.

Hướng điều trị triệu chứng há miệng có tiếng kêu

Lựa chọn điều trị phụ thuộc vào nguyên nhân, tình trạng đau, mức độ hạn chế vận động và ảnh hưởng đến sinh hoạt. Tiếng click đơn thuần, không đau, không kẹt hàm thường không cần điều trị đặc hiệu. Khi có đau hoặc hạn chế vận động, NIDCR khuyến nghị bắt đầu bằng các biện pháp bảo tồn, có thể đảo ngược, và tránh những can thiệp làm thay đổi vĩnh viễn răng, khớp cắn hoặc khớp hàm. Mục tiêu chính là giảm đau và phục hồi chức năng nhai, há miệng; tiếng kêu không phải lúc nào cũng mất hẳn sau điều trị.

1. Điều trị không dùng thuốc

Các phương pháp bảo tồn thường được ưu tiên ở người có triệu chứng:

• Điều chỉnh chế độ ăn: ưu tiên thức ăn mềm khi đau, hạn chế thực phẩm quá dai hoặc cứng.
• Chườm ấm hoặc lạnh: có thể giảm cảm giác đau, căng cơ và khó chịu quanh khớp.
• Vật lý trị liệu: bài tập vận động hàm có hướng dẫn hỗ trợ cải thiện chức năng và kiểm soát đau ở một số người.
• Điều chỉnh thói quen: hạn chế nghiến răng, siết hàm, nhai kẹo cao su hoặc cố há miệng quá rộng.
• Sử dụng máng nhai: cân nhắc trong trường hợp thích hợp, đặc biệt để bảo vệ răng ở người nghiến răng.

Theo hướng dẫn thực hành lâm sàng BMJ năm 2023, một số phương pháp như bài tập hàm có giám sát, trị liệu bằng tay và liệu pháp nhận thức hành vi được khuyến nghị cho người đau mạn tính liên quan đến TMD.

Máng nhai không phải lựa chọn bắt buộc cho mọi dạng TMD. Người bệnh cần được đánh giá trước khi sử dụng và tránh khí cụ làm thay đổi khớp cắn vĩnh viễn.

2. Điều trị bằng thuốc

Khi có đau hoặc viêm, bác sĩ có thể cân nhắc dùng thuốc để kiểm soát triệu chứng:

• Thuốc giảm đau: có thể giúp giảm khó chịu ở vùng khớp và cơ nhai.
• Thuốc chống viêm không steroid (NSAID): có thể giúp giảm đau trong một số trường hợp.
• Thuốc giãn cơ: đôi khi được cân nhắc khi có co thắt hoặc đau cơ nhai, nhưng bằng chứng hiệu quả còn hạn chế.

Việc sử dụng thuốc cần dựa trên chỉ định và nguy cơ của từng người. NSAID có thể gây tác dụng không mong muốn trên đường tiêu hóa, thận và tim mạch. Thuốc không được chỉ định chỉ nhằm loại bỏ tiếng kêu khi không có đau hoặc triệu chứng cần điều trị.

3. Phẫu thuật chỉnh khớp

Can thiệp xâm lấn không phải lựa chọn thông thường cho tiếng kêu khớp thái dương hàm. Bác sĩ chỉ cân nhắc trong những trường hợp chọn lọc, có tổn thương khớp hoặc suy giảm chức năng đáng kể.

• Chọc rửa khớp: sử dụng kim đưa dịch vào khoang khớp để rửa khớp trong một số tình huống có chỉ định.
• Nội soi khớp thái dương hàm: giúp quan sát và thực hiện một số can thiệp trong khớp.
• Phẫu thuật khớp mở: chỉ cân nhắc trong trường hợp đặc biệt, với chỉ định chuyên khoa rõ ràng.

Những thủ thuật này có nguy cơ biến chứng và lợi ích khác nhau tùy tình trạng. Theo khuyến nghị điều trị của NIDCR, phẫu thuật thuộc nhóm điều trị phức tạp, cần thận trọng và thường chỉ được cân nhắc sau khi đánh giá các phương pháp ít xâm lấn hơn.

Cách phòng ngừa tình trạng há miệng có tiếng kêu

Không thể phòng ngừa hoàn toàn mọi nguyên nhân gây tiếng kêu khi há miệng, nhưng thói quen phù hợp có thể giúp hạn chế quá tải cơ nhai và giảm nguy cơ làm nặng triệu chứng:

• Hạn chế nghiến răng và siết chặt hàm: nhận biết thói quen siết răng khi tập trung hoặc căng thẳng để chủ động thả lỏng.
• Tránh há miệng quá rộng, đặc biệt khi ngáp hoặc ăn nếu động tác gây đau hay vướng khớp.
• Không nhai thức ăn quá cứng hoặc dai kéo dài; điều chỉnh chế độ ăn khi đau mỏi hàm.
• Tránh cắn móng tay, nhai bút hoặc thường xuyên chống cằm.
• Quản lý căng thẳng, duy trì giấc ngủ và hoạt động thư giãn phù hợp.
• Khám răng định kỳ để phát hiện vấn đề răng miệng và chức năng ăn nhai; không tự chỉnh khớp cắn chỉ để xử lý tiếng kêu.

Nếu tiếng kêu xuất hiện cùng đau, cứng hàm hoặc hạn chế vận động, người bệnh nên đi khám thay vì tự nắn chỉnh khớp hoặc tập há miệng mạnh.

Nếu tình trạng há miệng có tiếng kêu kéo dài, kèm đau nhức, cứng hàm hoặc khó ăn nhai, người bệnh nên thăm khám để xác định nguyên nhân và có hướng xử trí phù hợp. Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh cung cấp dịch vụ thăm khám, chẩn đoán các vấn đề sức khỏe vùng hàm mặt, giúp người bệnh được đánh giá tình trạng và tư vấn phương án điều trị theo chỉ định của bác sĩ. Quý khách có thể liên hệ bệnh viện để được tư vấn dịch vụ và hỗ trợ đặt lịch khám.

Há miệng có tiếng kêu không phải lúc nào cũng là dấu hiệu bệnh lý nguy hiểm, nhưng có thể liên quan đến rối loạn khớp thái dương hàm hoặc các bất thường tại khớp. Nếu tiếng kêu kèm đau, cứng hàm, khó há miệng hoặc ảnh hưởng đến hoạt động ăn nhai, người bệnh nên thăm khám để xác định nguyên nhân và có hướng điều trị phù hợp. Việc phát hiện sớm các bất thường và điều chỉnh thói quen sinh hoạt có thể góp phần bảo vệ chức năng khớp hàm.