Nhịp tim lúc nhanh lúc chậm: Nguyên nhân, triệu chứng, điều trị

Nhịp tim lúc nhanh lúc chậm có thể liên quan đến những bất thường trong hệ thống dẫn truyền điện tim. Việc chẩn đoán sớm và can thiệp kịp thời đóng vai trò quan trọng trong việc ngăn ngừa các biến chứng tim mạch nguy hiểm. Vậy tim đập lúc nhanh lúc chậm là dấu hiệu của bệnh gì, khi nào cần điều trị? BS.CKI Đỗ Duy Long – Bác sĩ Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM sẽ giải đáp các vấn đề này trong bài viết dưới đây.

Nhịp tim bình thường là bao nhiêu?

Nhịp tim thể hiện số lần tim co bóp trong một phút để bơm máu đến phổi và các cơ quan của cơ thể. Tốc độ tim đập nhanh hay chậm được quyết định bởi hệ thống dẫn truyền điện tim. Nhịp tim ở mỗi người có sự khác nhau và là một trong các chỉ số quan trọng giúp phản ánh sức khỏe tim mạch.

Nhịp tim bình thường của người trưởng thành dao động 60-100 nhịp/phút khi nghỉ ngơi và có sự thay đổi tùy vào trạng thái, độ tuổi, cường độ hoạt động hoặc các tình trạng bệnh lý. Thông qua việc kiểm tra mạch đập tại các vị trí mặt trong cổ tay hoặc hai bên cổ phía dưới hàm, có thể đếm được số lần tim co bóp trong mỗi phút. (1)

Khi nào nhịp tim đập lúc nhanh lúc chậm?

Nhịp tim đập lúc nhanh lúc chậm là tình trạng bất thường nhịp tim, hay còn gọi là loạn nhịp tim.

• Nhịp tim nhanh: Khi chỉ số pulse đo được lớn hơn 100 nhịp/phút;
• Nhịp tim chậm: Khi chỉ số pulse đo được dưới 60 nhịp/phút.

Tình trạng nhịp tim thay đổi nhanh – chậm có thể xuất hiện trong các tình huống sinh lý như: khi thay đổi tư thế đột ngột; căng thẳng, lo âu, mất ngủ; sau khi uống cà phê, rượu, hút thuốc; sau khi vận động… Ở những trường hợp này, nhịp tim thường trở lại bình thường khi loại bỏ các yếu tố tác động.

Nhịp tim lúc nhanh lúc chậm cũng có thể là dấu hiệu cảnh báo các bệnh lý tim mạch tiềm ẩn. Nếu không được điều trị kịp thời, loạn nhịp tim có thể dẫn đến những vấn đề nghiêm trọng như giảm khả năng gắng sức, đột quỵ, suy tim, đột tử,… Do đó, khi đánh giá chỉ số nhịp tim của một người, cần kết hợp nhiều yếu tố và thể trạng sức khỏe thay vì chỉ xem xét dựa trên con số đo được.

Người thường xuyên gặp tình trạng nhịp tim không đều, tim đập quá nhanh hoặc quá chậm cần được theo dõi và kiểm tra trực tiếp tại bệnh viện. Thông qua việc thăm khám lâm sàng và các xét nghiệm như siêu âm tim; điện tâm đồ ECG; xét nghiệm nội tiết, điện giải,… bác sĩ sẽ chẩn đoán được những bất thường trong sức khỏe tim mạch của mỗi người.

Tại sao nhịp tim lúc nhanh lúc chậm?

Nhịp tim lúc nhanh lúc chậm có thể do yếu tố sinh lý hoặc bệnh lý, tùy thuộc vào từng trường hợp cụ thể.

1. Vấn đề sinh lý

Nhịp tim lúc nhanh lúc chậm có thể đến từ các nguyên nhân:

• Chơi thể thao, hoạt động thể lực: Hoạt động thể chất khiến tim phải hoạt động nhiều hơn để bơm máu giàu oxy đến các cơ quan, điều này khiến nhịp tim có thể tăng. Đặc biệt, ở vận động viên, nhịp tim có thể tăng cao ở mức 130-150 nhịp/phút; (2)
• Mất cân bằng điện giải trong máu: Mất cân bằng điện giải do cơ thể thiếu nước là nguyên nhân khiến tim đập nhanh hơn bình thường;
• Trạng thái ngủ: Nhịp tim có xu hướng giảm khi ngủ, dao động trong khoảng 40-50 nhịp/phút là chỉ số bình thường;
• Uống cà phê: Caffeine thúc đẩy giải phóng noradrenaline và norepinephrine, có thể làm tăng nhịp tim;
• Hút thuốc lá: Nicotin trong thuốc lá làm nhịp tim tăng cao. Một nghiên cứu năm 2022 cho thấy, nhịp tim ở người hút thuốc lá có thể tăng thêm trung bình 4 nhịp mỗi phút so với người không hút thuốc lá;
• Sử dụng thuốc điều trị: Một số loại thuốc có thể là nguyên nhân khiến nhịp tim thay đổi như thuốc hen suyễn khiến nhịp tim tăng, thuốc chẹn beta khiến nhịp tim giảm, thuốc cảm, thuốc thảo dược,… (3)
• Chỉ số BMI cao trên 30: Người thừa cân, béo phì có chỉ số nhịp tim cao hơn những người có mức cân nặng bình thường.

2. Vấn đề bệnh lý

Nhịp tim bất thường, lúc nhanh lúc chậm có thể gây ra do các tình trạng bệnh lý:

• Bệnh lý tim mạch:
  • Khiến nhịp tim tăng: Rung nhĩ, nhịp nhanh trên thất, rung thất, nhịp nhanh thất, cuồng nhĩ,…
  • Khiến nhịp tim giảm: Hội chứng suy nút xoang, block dẫn truyền nhĩ thất,…
• Sốt hoặc nhiễm trùng;
• Tăng glucose máu;
• Tăng huyết áp;
• Chứng ngưng thở khi ngủ;
• Hội chứng Wolff-Parkinson-White;
• Bệnh tuyến giáp.

>>> Xem thêm: Bệnh rối loạn nhịp tim có nguy hiểm không?

Các triệu chứng đi kèm cần lưu ý

Loạn nhịp tim có thể xảy ra thầm lặng mà không biểu hiện bất kỳ triệu chứng nào. Trong một số trường hợp, nhịp tim thay đổi bất thường có thể vô hại, tuy nhiên nếu nhịp tim đập lúc nhanh lúc chậm thường xuyên hoặc xuất hiện đột ngột, kèm theo một số triệu chứng dưới đây có thể là dấu hiệu cần đặc biệt chú ý:

• Đánh trống ngực dồn dập, cảm giác tim đập nhanh thình thịch, rung hoặc lỡ nhịp kéo dài trong vài giây đến vài phút;
• Đau thắt ngực, khó chịu ở vùng ngực;
• Hụt hơi, khó thở;
• Chóng mặt, choáng váng, ngất xỉu;
• Mệt mỏi kéo dài, người yếu ớt.

Khi nào cần đi khám bác sĩ?

Khi cảm nhận bất kỳ sự thay đổi khác thường nào ở tim, tốt nhất nên đến chuyên khoa Tim mạch tại bệnh viện để được thăm khám, chẩn đoán và điều trị kịp thời các vấn đề tim mạch. Người gặp tình trạng nhịp tim đập quá nhanh, quá chậm, tim đập lỡ nhịp bất thường cần được thăm khám sớm, ngay cả khi không có các biểu hiệu triệu chứng nguy hiểm.

Trường hợp loạn nhịp tim đột ngột kèm theo các dấu hiệu cảnh báo nghiêm trọng kể trên, người bệnh cần được cấp cứu nhanh chóng và can thiệp điều trị càng sớm càng tốt để hạn chế biến chứng.

Những phương pháp chẩn đoán phổ biến

Những phương pháp dưới đây giúp chẩn đoán bất thường trong nhịp tim:

1. Tự theo dõi tại nhà

Người bệnh có thể tự theo dõi nhịp tim tại nhà bằng máy đo huyết áp điện tử có tích hợp đo nhịp. Chỉ số nhịp tim là số hiển thị ở dòng cuối cùng trong kết quả đo huyết áp. Trường hợp nghi ngờ chỉ số không chính xác, có thể thực hiện đo nhiều lần và tính giá trị trung bình của các lần đo. Người bệnh cũng có thể theo dõi nhịp tim bằng đồng hồ điện tử có chức năng đo nhịp hoặc thực hiện đếm nhịp thủ công tại vị trí mạch đập.

Khi đo nhịp tim tại nhà, người bệnh cần ghi lại các chỉ số theo thời gian để theo dõi. Đồng thời, để đảm bảo kết quả nhịp tim đúng, cần lưu ý các vấn đề:

• Không đo nhịp tim khi đang căng thẳng;
• Nên nghỉ ngơi từ 1-2 giờ trước khi đo nhịp tim nếu vừa hoạt động gắng sức hoặc tập thể dục;
• Không đo nhịp tim khi vừa uống cà phê, nên đo cách ít nhất 1 giờ sau khi uống cà phê để tránh làm sai lệch kết quả;
• Không đo nhịp tim sau khi ngồi hoặc đứng lâu một chỗ.

>>> Xem thêm: Nằm đo huyết áp có chính xác không?

2. Chẩn đoán tại cơ sở y tế

Tại cơ sở y tế, bác sĩ sẽ kiểm tra chính xác nhịp tim và các vấn đề bệnh tim mạch qua các xét nghiệm chẩn đoán cận lâm sàng bao gồm:

• Điện tâm đồ (ECG);
• Holter điện tâm đồ 24h;
• Siêu âm tim;
• Khảo sát điện sinh lý;
• Nghiệm pháp gắng sức;
• Nghiệm pháp bàn nghiêng;
• Chụp cắt lớp vi tính (CT);
• Chụp cộng hưởng từ tim (MRI).

Cách xử trí và điều trị khi tim lúc nhanh lúc chậm

Cách xử trí và điều trị khi nhịp tim lúc nhanh lúc chậm tùy thuộc vào nguyên nhân và mức độ nghiêm trọng của tình trạng. Một số trường hợp chỉ cần theo dõi, kiểm tra sức khỏe định kỳ, trong khi các trường hợp khác cần thay đổi lối sống, điều trị nguyên nhân hoặc cần can thiệp phẫu thuật.

1. Thay đổi lối sống

Việc thay đổi lối sống đóng vai trò quan trọng giúp kiểm soát nhịp tim và phòng ngừa các biến chứng tim mạch nguy hiểm. Một số biện pháp thay đổi lối sống bao gồm:

• Ngừng hút thuốc lá;
• Tránh sử dụng rượu, bia hoặc thức uống có chứa caffeine;
• Kiểm soát căng thẳng bằng việc hít thở sâu, tập yoga hoặc thiền;
• Ngủ đủ giấc từ 7-9 tiếng mỗi đêm;
• Thực hiện chế độ ăn ít muối, ăn nhiều các loại đậu, ngũ cốc và cá béo;
• Bổ sung đủ nước cho cơ thể;
• Tăng cường các loại khoáng chất, vitamin từ rau xanh và trái cây tươi.

2. Điều trị nguyên nhân bệnh lý

Việc điều trị các nguyên nhân bệnh lý gây bất thường nhịp tim bao gồm:

• Điều trị tốt các bệnh lý nền: Tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh tuyến giáp, các bệnh lý tim mạch,…
• Sử dụng các loại thuốc điều hòa nhịp tim theo chỉ định của bác sĩ: Thuốc chẹn beta, thuốc chẹn kênh canxi, thuốc digoxin,…
• Can thiệp điều trị: Trong trường hợp nhịp tim bất thường nặng hoặc các biện pháp điều trị khác không hiệu quả, người bệnh có thể được chỉ định cấy máy tạo nhịp, sốc điện tim, phẫu thuật, triệt đốt ổ loạn nhịp,…

Câu hỏi thường gặp

1. Nhịp tim lúc nhanh lúc chậm có nguy hiểm không?

Nhịp tim lúc nhanh lúc chậm có thể là bất thường với người này, tuy nhiên lại có thể bình thường ở người khác. Các trường hợp nhịp tim bất thường kéo dài hoặc kèm theo các triệu chứng như choáng váng, đau thắt ngực, hụt hơi, khó thở, đánh trống ngực, ngất xỉu,…là tình trạng nguy hiểm. Người bệnh cần được cấp cứu càng sớm càng tốt, hạn chế các biến chứng như đột quỵ, suy tim, nhồi máu cơ tim, ngừng tim đột ngột, đột tử,…

2. Có cần uống thuốc đều đặn không nếu không có triệu chứng?

Có. Người bệnh vẫn cần tuân thủ uống thuốc đều đặn ngay cả khi không còn cảm thấy triệu chứng bất thường. Không phải lúc nào rối loạn nhịp tim cũng gây ra biểu hiện rõ ràng. Nhiều người vẫn có nhịp tim bất thường nhưng không thấy hồi hộp, chóng mặt… và chỉ được phát hiện qua đo điện tâm đồ hoặc theo dõi Holter. Bên cạnh đó, các thuốc điều hòa nhịp tim giúp ổn định tín hiệu điện tim, ngăn ngừa biến chứng nghiêm trọng như ngất xỉu, đột tử… Vì vậy, người bệnh không tự ý ngừng thuốc hay giảm liều vì có thể khiến bệnh tái phát nặng hơn.

Để đặt lịch tư vấn thăm khám các bệnh lý liên quan đến bất thường nhịp tim và các vấn đề sức khỏe tim mạch nói chung tại Trung tâm Tim mạch – Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, quý khách hàng vui lòng liên hệ theo thông tin:

Nhịp tim lúc nhanh lúc chậm có thể là dấu hiệu của những bệnh lý tim mạch nguy hiểm, nhưng đôi khi cũng vô hại với sức khỏe. Để xác định mức độ ảnh hưởng và điều trị hiệu quả những rối loạn nhịp tim, người bệnh cần đến thăm khám tại bệnh viện có chuyên khoa Tim mạch, giúp chẩn đoán và điều trị kịp thời, cải thiện sức khỏe tim mạch, cũng như nâng cao chất lượng cuộc sống.