Cách đo huyết áp đúng chuẩn theo hướng dẫn của Bộ Y tế

Việc đo huyết áp đúng cách không chỉ giúp theo dõi sức khỏe chính xác mà còn là cơ sở quan trọng để bác sĩ đánh giá và đưa ra phác đồ điều trị phù hợp. Thông tin dưới đây sẽ hướng dẫn chi tiết về cách đo huyết áp đúng chuẩn theo hướng dẫn của Bộ Y tế.

Đo huyết áp là gì và tại sao quan trọng?

Đo huyết áp là quá trình kiểm tra lực tác động của máu lên thành mạch máu khi tim co bóp và giãn ra. Việc đo chỉ số này giúp theo dõi áp lực máu trong hệ thống tuần hoàn, thể hiện qua hai chỉ số là: (1)

• Huyết áp tâm thu (số cao ở trên): là áp suất khi tim đẩy máu đi khắp cơ thể;
• Huyết áp tâm trương (số thấp ở dưới): áp lực máu thấp nhất trong mạch máu xảy ra giữa các nhịp tim.

Đơn vị đo huyết áp là mi-li-mét thủy ngân, viết tắt là mmHg. Chỉ số này không cố định mà thay đổi theo thời gian trong ngày, phụ thuộc vào tình trạng sức khỏe, hoạt động thể chất, trạng thái tâm lý. Do đó, mỗi lần đo có thể cho kết quả khác nhau. Vì vậy, thực hiện đo huyết áp thường xuyên sẽ giúp theo dõi sát các chỉ số bất thường, kịp thời phát hiện nếu huyết áp thay đổi bất thường.

Theo dõi huyết áp thường xuyên đặc biệt quan trọng đối với người tăng huyết áp, bệnh tim mạch, tiểu đường, bệnh lý nền, phụ nữ mang thai và người lớn tuổi. Việc đo huyết áp định kỳ giúp:

• Phát hiện sớm các vấn đề liên quan, giúp bác sĩ có phương pháp điều trị kịp thời, từ đó giảm nguy cơ mắc các bệnh mãn tính.
• Đánh giá hiệu quả của các biện pháp điều trị và thay đổi lối sống đối với những người đã được chẩn đoán bị tăng huyết áp.

Các chỉ số huyết áp

Biết cách đọc các chỉ số trên máy đo huyết áp sẽ giúp mỗi người hiểu rõ hơn về tình trạng huyết áp của bản thân. Các chỉ số huyết áp không chỉ giúp bác sĩ chẩn đoán bệnh mà còn là cơ sở để phân loại mức độ nguy hiểm và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.

1. Chỉ số huyết áp bình thường là bao nhiêu?

Chỉ số huyết áp bình thường ở người trưởng thành được xác định khi chỉ số tâm thu < 130 mmHg và chỉ số tâm trương < 85 mmHg. Các chuyên gia khuyến cáo mức lý tưởng ở người trưởng thành nên duy trì ở mức dưới 120/80 mmHg để đảm bảo sức khỏe tim mạch tối ưu. Giá trị huyết áp bình thường có thể dao động nhẹ theo tuổi tác, người cao tuổi thường có xu hướng tăng cao hơn so với người trẻ do sự lão hóa tự nhiên của hệ thống mạch máu.

2. Huyết áp cao, thấp và các mức nguy hiểm

Huyết áp cao được phân loại thành các cấp độ. Những giới hạn người bệnh cần chú ý thăm khám để được điều trị sớm là:

• Tiền tăng huyết áp: 130-139/ 85-89 mmHg;
• Huyết áp thấp: 90/60 mmHg hoặc thấp hơn;
• Huyết áp cao: Từ 140/90 mmHg trở lên.

Ví dụ, nếu kết quả đo huyết áp của bạn là 135/87 mmHg, điều này có nghĩa là:

• Chỉ số tâm thu (số trên): 135 mmHg – thuộc nhóm tiền tăng huyết áp;
• Chỉ số tâm trương (số dưới): 87 mmHg – thuộc nhóm tiền tăng huyết áp.

>>> Xem thêm: Cách đọc chỉ số huyết áp trên máy đo xem hết thông số quan trọng

Các phương pháp đo huyết áp phổ biến

Hiện nay, có 3 cách đo huyết áp là:

• Đo huyết áp tại cơ sở y tế: Điều dưỡng viên sẽ thực hiện đo đúng tiêu chuẩn, có kết quả chính xác và nhanh chóng;
• Đo huyết áp tại nhà: Nên thực hiện đo đúng theo hướng dẫn về tư thế đo, số lần đo, thời gian đo và nghỉ ngơi tốt trước khi đo để có kết quả đúng;
• Đeo máy theo dõi huyết áp liên tục 24 giờ: Giúp theo dõi trong thời gian 24-48 giờ hoặc hơn tùy theo chỉ định của bác sĩ.

Lịch trình đo theo tình trạng sức khỏe:

• Người mới phát hiện tăng huyết áp: Đo 2 lần/ngày (sáng và tối) trong 7 ngày liên tiếp;
• Người đang điều trị ổn định: Đo 2-3 lần/tuần, vào cùng thời điểm;
• Người có chỉ số bình thường: Đo 1 lần/tháng để theo dõi.

Cách đo huyết áp đúng để có kết quả chính xác

Để có kết quả đo huyết áp chính xác, cần tuân thủ đúng theo các nguyên tắc đo như sau: (2)

1. Hướng dẫn tư thế đo huyết áp chuẩn

Khi đo huyết áp, người bệnh nên ngồi trên ghế có tựa lưng, hai chân đặt phẳng trên sàn và không bắt chéo chân. Cánh tay cần được đặt ngang tim, thả lỏng và đặt trên mặt phẳng cố định như bàn hoặc tựa tay ghế để tránh sai số do tư thế. Trước khi đo, người bệnh nên nghỉ ngơi ít nhất 5 phút trong tư thế ngồi thoải mái và không nói chuyện trong quá trình đo để tránh làm tăng huyết áp tạm thời. Băng đo cần được quấn đúng cách quanh phần trên của cánh tay, cách khuỷu tay khoảng 2-3 cm, không quá chặt hoặc quá lỏng, với kích thước băng đo phù hợp với chu vi cánh tay người bệnh.

2. Thời điểm nào trong ngày đo huyết áp chính xác nhất?

Thời điểm lý tưởng để đo huyết áp là vào buổi sáng sau khi thức dậy, trước khi uống thuốc hoặc ăn sáng, và vào buổi tối trước khi đi ngủ. Nên thực hiện đo tại cùng một thời điểm mỗi ngày để có được số liệu nhất quán và theo dõi xu hướng biến động trong dài hạn. Nên đo huyết áp ít nhất hai lần liên tiếp trong mỗi lần kiểm tra, cách nhau 1-2 phút, ghi lại chỉ số trung bình để có kết quả chính xác hơn. Điều này giúp loại bỏ sai số do các yếu tố nhất thời như căng thẳng, thay đổi tư thế hoặc nhịp tim dao động, giúp theo dõi huyết áp một cách ổn định và đáng tin cậy hơn.

3. Những sai lầm phổ biến khi đo huyết áp và cách tránh

Một số lỗi thường gặp có thể làm ảnh hưởng đến kết quả đo huyết áp như:

• Không nghỉ ngơi đủ trước khi đo khiến chỉ số cao hơn thực tế;
• Uống thuốc, uống rượu bia, hút thuốc lá, dùng đồ uống có chứa cafein hoặc vận động mạnh trước khi đo;
• Thiết bị không được hiệu chuẩn đúng cách hoặc dán băng đo quá chật/rộng;
• Đo huyết áp qua áo dày hoặc cuộn tay áo quá chặt;
• Ngồi đo huyết áp sai tư thế;
• Chỉ đo một lần rồi đưa ra kết luận.

Các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả đo huyết áp

Kết quả đo huyết áp có thể bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố khác nhau. Vì vậy, khi hiểu rõ về những yếu tố này sẽ giúp người đo chủ động điều chỉnh để có được kết quả đo chính xác nhất.

1. Tư thế đo huyết áp

Đo huyết áp khi đứng thường cho chỉ số thấp hơn so với khi ngồi hoặc nằm, do tác động của trọng lực khiến máu dồn xuống phần dưới cơ thể. Vị trí của cánh tay so với tim cũng ảnh hưởng lớn, nếu cánh tay được đặt cao hơn tim sẽ cho chỉ số thấp hơn, trong khi đặt thấp hơn tim sẽ cho chỉ số cao hơn thực tế.

>>> Xem thêm: Nằm đo huyết áp có chính xác không? Nên nằm hay ngồi đo?

2. Thực phẩm, đồ uống

Các loại thực phẩm và đồ uống tiêu thụ trước khi đo huyết áp có thể ảnh hưởng đáng kể đến kết quả. Cà phê, trà đen, rượu, bia, nước tăng lực và thực phẩm chế biến sẵn có thể làm tăng huyết áp tạm thời, trong khi rau xanh giàu kali, các loại hạt, cá hồi giúp ổn định chỉ số. Để có kết quả đo chính xác, nên tránh dùng các thực phẩm kích thích ít nhất 30 phút trước khi đo và duy trì chế độ ăn lành mạnh để bảo vệ tim mạch

3. Căng thẳng và tâm lý

Trạng thái tinh thần và cảm xúc có ảnh hưởng rất lớn đến chỉ số huyết áp, đặc biệt là “hội chứng tăng huyết áp áo choàng trắng” khi huyết áp đo được tại phòng khám tăng cao nhưng khi đo tại nhà lại bình thường.

Khi nào cần đi khám bác sĩ về huyết áp?

Cần khám bác sĩ khẩn cấp khi:

• Huyết áp ≥ 180/110 mmHg, kể cả khi không có triệu chứng;
• Huyết áp cao kèm theo đau đầu dữ dội, chóng mặt, khó thở, đau ngực;
• Huyết áp thấp (< 90/60 mmHg) kèm theo các triệu chứng: choáng váng, hoa mắt, ngất xỉu,…

Bên cạnh đó, những đối tượng sau nên chủ động đến gặp bác sĩ tại BVĐK Tâm Anh để được đo huyết áp chính xác hơn:

• Người từ 18-39 tuổi có chỉ số bình thường và không có yếu tố nguy cơ mắc bệnh tim nên đến cơ sở y tế kiểm tra huyết áp ít nhất 2-5 năm/lần;
• Người từ 40 tuổi trở lên hoặc trẻ hơn có nguy cơ cao bị tăng huyết áp nên đo hàng năm tại cơ sở y tế;
• Người mắc các bệnh lý mạn tính như huyết áp cao hoặc thấp, bệnh tim cần được đo tại bệnh viện thường xuyên hơn.

Câu hỏi thường gặp

1. Đo huyết áp tay trái hay tay phải chính xác hơn?

Đo huyết áp nên được thực hiện ở cả hai tay trong lần đo đầu tiên để xác định sự chênh lệch, sau đó sử dụng tay có chỉ số cao hơn cho các lần đo tiếp theo. Tay phải thường có chỉ số cao hơn một chút, nhưng quan trọng là phải duy trì đo ở cùng một tay để theo các dõi chỉ số được nhất quán.

2. Cách kiểm soát huyết áp cao mà không cần dùng thuốc?

Để giúp kiểm soát tốt huyết áp, có thể áp dụng những cách sau:

• Giảm lượng muối trong khẩu phần ăn hằng ngày theo hướng dẫn của bác sĩ;
• Ưu tiên những thực phẩm tốt cho tim mạch như trái cây tươi, rau xanh, ngũ cốc nguyên hạt, cá béo…;
• Giảm lượng rượu tiêu thụ;
• Không hút thuốc lá;
• Vận động thể dục thường xuyên, ít nhất 5 buổi/tuần, mỗi buổi tập khoảng 30 phút với các bài tập phù hợp với tình trạng sức khỏe;
• Thăm khám, kiểm tra định kỳ hoặc theo lịch hẹn của bác sĩ.

Để đặt lịch khám, tư vấn và điều trị trực tiếp với các bác sĩ tại Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách hàng có thể liên hệ theo thông tin sau:

Thông qua những hướng dẫn về cách đo huyết áp đúng chuẩn của ThS.BS.CKI Phạm Công Danh, Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, hy vọng có thể giúp người bệnh thực hiện đo đúng cách, có kết quả chính xác. Từ đó, giúp theo dõi sát tình trạng huyết áp và chủ động thăm khám ngay khi huyết áp có thay đổi bất thường.