Nhiễm trùng rốn ở trẻ sơ sinh: Nguyên nhân, dấu hiệu và chẩn đoán

Dây rốn là bộ phận đảm nhiệm vai trò nhận dinh dưỡng và oxy từ cơ thể mẹ truyền sang cho thai nhi và giúp thai nhi đào thải các chất thải. Khi trẻ được sinh ra, bác sĩ sẽ kẹp cắt dây rốn và sẽ cần một khoảng thời gian để cuống rốn rụng, vết thương lành hoàn toàn. Trong khoảng thời gian này, nếu vấn đề vệ sinh không được đảm bảo, vi khuẩn có thể xâm nhập vào vùng rốn và dẫn đến nhiễm trùng. Vậy nhiễm trùng rốn ở trẻ sơ sinh là gì?

Nhiễm trùng rốn là gì?

Nhiễm trùng rốn là tình trạng nhiễm trùng xảy ra ở rốn, có thể lan rộng ra các mô xung quanh. Ở các nước phát triển, nhiễm trùng rốn sơ sinh là bệnh lý hiếm gặp với tỷ lệ xuất hiện khoảng <1% trẻ được sinh ra. Tuy nhiên, tỷ lệ này tăng cao ở các nước đang phát triển, có thể lên đến 6%. Tỷ lệ tử vong chung trong nhiễm trùng rốn lên đến 7-15%.

Những yếu tố nguy cơ nhiễm trùng rốn ở trẻ sơ sinh gồm:

• Cân nặng khi sinh thấp.
• Vỡ ối kéo dài.
• Nhiễm trùng ở mẹ.
• Trẻ có đặt đường truyền tĩnh mạch hay động mạch rốn.
• Sanh tại nhà.
• Chăm sóc rốn không đúng cách, không đảm bảo vệ sinh.
• Bệnh lý kèm theo như tồn tại ống rốn ruột, ống niệu rốn.

Các nguyên nhân gây nhiễm trùng rốn ở trẻ sơ sinh

Trong những tuần đầu sau sinh, rốn của trẻ chưa lành hoàn toàn và rất dễ bị tấn công bởi các loại vi khuẩn, phổ biến nhất là tụ cầu vàng (Staphylococcus aureus), liên cầu nhóm A (Streptococcus pyogenes), vi khuẩn Gram âm như Escherichia coli, Klebsiella pneumoniae, Proteus mirabilis và có thể do vi khuẩn kỵ khí.

Mức độ nhiễm trùng rốn sơ sinh:

Theo Tổ chức Y tế Thế Giới (WHO), nhiễm trùng rốn sơ sinh được chia làm hai mức độ như sau:

• Nhiễm trùng rốn khu trú: Nhiễm trùng gây sưng tấy, viêm đỏ, có mủ (đôi khi có rỉ máu), mất ranh giới giữa da ở chân rốn và dây rốn.
• Nhiễm trùng rốn nặng: Nhiễm trùng lan rộng ra mô liên kết xung quanh, gây viêm đỏ cứng quanh rốn, quầng đỏ quanh rốn có bán kính >1cm.

Dấu hiệu nhiễm trùng rốn sơ sinh

Dưới đây là các dấu hiệu nhiễm trùng rốn ở trẻ sơ sinh mà bạn cần chú ý:

• Rốn ướt hôi, rỉ dịch mủ, rốn tấy đỏ.
• Viêm tấy mô mềm, viêm mạch bạch huyết da thành bụng xung quanh rốn.
• Viêm tấy cân cơ sâu lan rộng.
• Các dấu hiệu nhiễm trùng toàn thân: sốt, lừ đừ, bỏ bú.

Bình thường, trong khoảng 1-3 tuần sau sinh, rốn của trẻ khô dần, chuyển sang màu đen, nâu hoặc xám rồi rụng đi. Lúc thạch rốn rụng đi, tại rốn có thể tiết một ít máu hoặc nhầy trắng. Rốn có thể cần thêm khoảng 7-10 ngày để lành hoàn toàn. Đây là quá trình rụng rốn tự nhiên của trẻ, bố mẹ không nên quá lo lắng. (1)

Hình ảnh rốn trẻ sơ sinh bị nhiễm trùng

Dưới đây là một số hình ảnh về nhiễm trùng rốn ở trẻ sơ sinh:

Nhiễm trùng rốn có nguy hiểm không?

Nhiễm trùng rốn ở trẻ sơ sinh là tình trạng nguy hiểm, có thể tiến triển nhanh chóng thành nhiễm trùng toàn thân, nhiễm trùng máu, gây tử vong ở trẻ. Thống kê cho thấy, có khoảng 7-15% trẻ tử vong do nhiễm trùng có liên quan đến nhiễm trùng rốn. Vì vậy, việc chăm sóc rốn đúng cách đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe cho trẻ sơ sinh. Đặc biệt, trẻ bị nhiễm trùng rốn cần được phát hiện và điều trị sớm để ngăn ngừa bệnh tật và các ảnh hưởng lâu dài đến sự phát triển của trẻ trong tương lai.

>>>Xem chi tiết về vấn đề: Nhiễm trùng rốn ở trẻ sơ sinh có nguy hiểm không?

Biến chứng nguy hiểm của nhiễm trùng rốn sơ sinh

Một số biến chứng có thể xảy ra nếu nhiễm trùng rốn ở trẻ sơ sinh không được phát hiện và điều trị kịp thời, đúng cách:

• Nhiễm trùng máu: Nhiễm trùng máu (sepsis) là biến chứng thường gặp nhất, có thể tiến triển thành nhiễm trùng máu, gây sốc nhiễm trùng, đe dọa tính mạng của trẻ.
• Viêm tấy hoại tử mô mềm xung quanh rốn.
• Viêm phúc mạc.
• Viêm ruột hoại tử.
• Thoát vị ruột non ra thành bụng.
• Áp xe gan.
• Huyết khối tĩnh mạch cửa.

Trong đó, viêm tấy hoại tử mô mềm chung quanh rốn là biến chứng hiếm gặp rất nguy hiểm, có diễn tiến nhanh, tỷ lệ tử vong lên đến 60-85%.

Khi nào cần đưa trẻ sơ sinh nhiễm trùng rốn đến bác sĩ?

Nếu trẻ có các dấu hiệu cảnh báo nhiễm trùng rốn như rốn ướt, chảy dịch hôi, rốn viêm đỏ có mủ hoặc có máu, bố mẹ cần đưa trẻ đi khám càng sớm càng tốt. Trẻ sơ sinh cần được đưa đến bệnh viện ngay lập tức nếu có bất kỳ dấu hiệu bất thường nào dưới đây:

• Rốn chảy máu, khó hoặc không thể cầm máu được.
• Nhiễm trùng rốn trở nên nghiêm trọng hơn, ban đỏ lan rộng ra vùng da xung quanh với đường kính trên 1cm.
• Trẻ li bì, sốt cao, bú kém hoặc bỏ bú.

Chẩn đoán rốn nhiễm trùng

Bác sĩ sẽ khám lâm sàng và thực hiện một số cận lâm sàng liên quan để xác định nguyên nhân cũng như mức độ nghiêm trọng của nhiễm trùng rốn.

• Rốn có mủ, hoặc có viêm, quầng đỏ nề quanh rốn, có thể cấy mủ rốn ra vi khuẩn gây bệnh.
• Xét nghiệm máu đánh tình trạng nhiễm trùng sơ sinh, cấy dịch rốn tìm vi trùng và làm kháng sinh đồ, cấy máu khi tình trạng nhiễm trùng rốn nặng.

Tiêu chuẩn nhập viện:

• Nhiễm trùng rốn nặng.
•  Hoặc trẻ có kèm biểu hiện nhiễm trùng toàn thân (sốt cao, lừ đừ, bỏ bú).

Điều trị nhiễm trùng rốn ở trẻ sơ sinh

Điều trị nhiễm trùng rốn ở trẻ sơ sinh bao gồm điều trị nhiễm trùng và vệ sinh rốn đúng cách, giúp rốn mau khô và rụng. Thuốc kháng sinh có thể được sử dụng ở dạng uống nếu chân rốn có mủ tại chỗ, hay đường tiêm nếu nhiễm trùng rốn nặng. Khi đã xác định được tác nhân cụ thể gây nhiễm trùng, và có kết quả kháng sinh đồ, bác sĩ có thể sẽ điều chỉnh lại loại thuốc cũng như liều lượng phù hợp.

1. Cách chăm sóc trẻ bị nhiễm trùng rốn

Trẻ bị nhiễm trùng rốn, mẹ vẫn duy trì cho trẻ bú đủ sữa mỗi ngày, có thể chia thành nhiều cữ nhỏ và cho trẻ bú theo nhu cầu. Việc bú đủ sữa không chỉ giúp trẻ bổ sung đủ dinh dưỡng, năng lượng cần thiết cho cơ thể mà còn giúp trẻ tăng đề kháng, chống lại nhiễm trùng tốt hơn.

Bố mẹ cho trẻ nghỉ ngơi trong không gian sạch sẽ, không khói bụi, đặc biệt là khói thuốc lá, thoáng khí và có đủ ánh sáng. Điều này sẽ giúp bố mẹ thuận tiện hơn trong việc chăm sóc và theo dõi nhiễm trùng rốn ở trẻ sơ sinh tại nhà. Trẻ nên mặc quần áo thoải mái, tránh để lưng quần hoặc tã chà xát vào vùng rốn của trẻ.

2. Vệ sinh rốn bé bị nhiễm trùng

Điều quan trọng khi trẻ bị nhiễm trùng rốn là phải vệ sinh rốn cho trẻ đúng cách, giúp trẻ nhanh khỏi. Các bước vệ sinh rốn cho trẻ bị nhiễm trùng rốn:

• Rửa sạch tay với xà phòng và nước sạch hoặc dung dịch sát khuẩn.
• Dùng tăm bông hoặc gạc vô trùng thấm cồn y tế hoặc chlorhexidine 4% nhẹ nhàng lau sạch vùng rốn cho trẻ để loại bỏ phần mủ và các lớp vảy trên bề mặt (nếu có).
• Dùng tăm bông hoặc gạc vô trùng lau khô vùng rốn cho trẻ, chú ý làm khô sạch vùng rãnh giữ da và chân rốn.
• Để vùng rốn khô ráo, thông thoáng và sạch sẽ.
• Rửa sạch tay với xà phòng và nước sạch hoặc dung dịch sát khuẩn.
• Vệ sinh rốn cho trẻ bị nhiễm trùng rốn ít nhất 1-2 lần/ngày.

Lưu ý khi chăm sóc trẻ bị nhiễm trùng rốn

Chăm sóc bé bị nhiễm trùng rốn, bố mẹ cần lưu ý phải đảm bảo các yếu tố vệ sinh, cần rửa sạch tay với dung dịch khử khuẩn trước và sau mỗi lần vệ sinh, chăm sóc rốn cho trẻ. Rốn của trẻ cần được vệ sinh đúng theo hướng dẫn của nhân viên y tế, làm sạch mỗi ngày và giữ khô thoáng, sạch sẽ. Trẻ vẫn có thể được tắm rửa sạch sẽ mỗi ngày, nhưng chú ý vệ sinh rốn thật sạch và khô thoáng sau khi tắm.

Tất cả các loại thuốc, dung dịch sát khuẩn sử dụng để chăm sóc vùng rốn của trẻ phải có chỉ định của bác sĩ. Đặc biệt, bố mẹ không băng, rắc kháng sinh hay đắp bất kỳ thứ gì lên vùng rốn của trẻ (đắp lá, đắp gạo hay các loại hạt, bôi sữa mẹ…) khi không có chỉ định của bác sĩ bởi điều này có thể khiến tình trạng nhiễm trùng rốn trở nên nghiêm trọng, gây khó khăn trong điều trị.

Trẻ cần được tái khám lại nếu rốn còn chảy mủ và dịch sau 2 ngày, hay khi tình trạng nhiễm trùng rốn nặng hơn.

Cách phòng ngừa nhiễm trùng rốn

Các biện pháp phòng ngừa nhiễm trùng rốn sơ sinh:

• Bảo đảm vô trùng trước và sau khi sinh.
• Cắt và cột rốn bằng dụng cụ vô trùng.
• Rửa tay trước khi săn sóc trẻ.
• Để rốn hở và khô, tránh đắp hóa chất hay vật lạ vào rốn.
• Người chăm sóc trẻ cần phải quan sát rốn và chân rốn mỗi ngày để phát hiện sớm nhiễm trùng.

Vùng rốn của trẻ phải để hở, đảm bảo sự thông thoáng, sạch sẽ và khô ráo. Tốt nhất, nên để rốn của trẻ rụng tự nhiên, không cố gắng giật, kéo cuống rốn của trẻ, nhất là khi thấy cuống rốn gần rụng.

Bố mẹ đóng tã thấp dưới rốn nhằm ngăn ngừa tình trạng phân, nước tiểu tràn ngược lên vùng rốn gây kích ứng, nhiễm trùng. Đồng thời, nên thường xuyên vệ sinh, giặt giũ và khử trùng chăn, ga giường cho trẻ.

Về vấn đề vệ sinh rốn cho trẻ sơ sinh:

• Đối với trẻ sơ sinh bình thường ở môi trường sạch sẽ, WHO khuyên chỉ cần giữ rốn sạch và khô, không cần dùng dung dịch sát trùng.
• Đối với trẻ sơ sinh ở những khu vực có nguy cơ nhiễm khuẩn cao, điều kiện vệ sinh kém, bệnh viện có tỷ lệ nhiễm khuẩn cao, WHO khuyến nghị nên sử dụng dung dịch chlorhexidine 4% để bôi rốn trong vài ngày đầu sau sinh, đặc biệt ở các nước đang phát triển.

Chăm sóc và giữ vệ sinh rốn cho trẻ sơ sinh đúng cách ngay khi trẻ chưa rụng rốn là cách tốt nhất để ngăn ngừa nhiễm trùng rốn. Các bước vệ sinh rốn hàng ngày cho trẻ sơ sinh:

• Rửa sạch tay với xà phòng và nước sạch hoặc dung dịch sát khuẩn.
• Dùng tăm bông vô trùng nhúng trong nước muối sinh lý lau nhẹ từ chân rốn lên cuống rốn. Tương tự, dùng 1 tăm bông lau quanh chân rốn và 1 tăm bông lau vùng da xung quanh rốn. Chú ý làm khô sạch vùng rãnh giữa da và chân rốn.
• Nếu vùng rốn bị dính phân/nước tiểu, bố mẹ dùng tăm bông nhẹ nhàng lau sạch vùng da này rồi vệ sinh lại với nước muối sinh lý.
• Vệ sinh rốn cho trẻ ít nhất 1 ngày/lần, tốt nhất là sau khi tắm cho trẻ.

Hy vọng với những thông tin trên, quý phụ huynh đã hiểu rõ hơn về nhiễm trùng rốn ở trẻ sơ sinh. Trẻ sơ sinh với sức đề kháng và hệ miễn dịch chưa phát triển hoàn thiện, nhiễm trùng rốn sơ sinh có thể xảy ra và gây biến chứng nguy hiểm nếu trẻ không có biện pháp phòng ngừa, chăm sóc đúng cách.