Nang giả tụy thường không nguy hiểm. Tuy nhiên, khi nang lớn, tồn tại lâu ngày có thể dẫn tới nhiều biến chứng nghiêm trọng. Nhận biết sớm nang giả tụy sẽ giúp người bệnh chủ động bảo vệ sức khỏe.
Nang giả tụy là biến chứng thường gặp sau viêm tụy cấp, viêm tụy mạn và chấn thương tụy. Bình thường, loại nang này không nguy hiểm. Tuy nhiên, khi kích thước nang lớn, tồn tại lâu ngày có thể đưa đến nhiều biến chứng nghiêm trọng.
Theo phân loại Atlanta cải tiến năm 2012, định nghĩa nang giả tụy là ổ tụ dịch quanh tụy, hình thành sau viêm tụy cấp, hay đợt cấp của viêm tụy mạn. Thời gian hình thành thường sau 4 tuần và khi đó nang giả tụy đã có vỏ nang hoàn chỉnh, dịch nang thường đồng nhất, không có hoặc có rất ít mô đặc trong nang. Vách của nang giả tụy được tạo bởi mô xơ, mô hạt từ phúc mạc, từ mô sau phúc mạc hay từ lớp thanh mạc của các tạng kế cận.
Nang giả tụy khác với các nang tụy thật là do không có lớp tế bào biểu mô trong thành nang. Đây là những nang giả, không chứa những tế bào lót đặc biệt như nang thật nên không thể thực hiện những chức năng như chịu trách nhiệm cho chất lỏng tiết ra tạo thành nang. Nang giả tụy là dạng tổn thương lành tính, xuất hiện ở trong tuyến tụy, hoặc tại những khoang trống. Sự khác biệt giữa 2 loại nang này rất quan trọng, hỗ trợ bác sĩ định hướng can thiệp.
Một số u nang tụy lại có nguy cơ là khối ung thư tụy. Trong khi đó, nang giả tụy hiếm khi là ung thư. Tuy nhiên, nếu nang có kích thước lớn, bác sĩ có thể chỉ định can thiệp dẫn lưu. Phương pháp này giúp ngăn ngừa nguy cơ gây đau hoặc vỡ ra, lan tràn dịch tụy, gây viêm phúc mạc hóa chất hay nang giả tụy (môi trường thuận lợi của sự nhiễm trùng).
Tuyến tụy là cơ quan nằm ở phía sau dạ dày, bài tiết men tiêu hóa theo ống tụy dẫn đến ruột non. Tuyến tụy cũng thuộc hệ nội tiết với vai trò sản xuất hormone insulin, bài tiết thẳng vào vòng tuần hoàn, hỗ trợ kiểm soát lượng đường trong máu.
Tình trạng viêm tụy cấp xảy ra khi có phản ứng viêm bị hoạt hóa ở nhu mô tụy. Khi tuyến tụy viêm, cơ quan này có thể rò rỉ những enzyme tiêu hóa. Tình trạng này càng làm tổn thương nhu mô tuyến tụy. Để khắc phục tình trạng này, phản ứng thành mạc trong ổ bụng sẽ hình thành những mô xơ, với mục đích khu trú dịch tụy. Cơ chế này làm hình thành những nang giả tụy. (1)
Nguyên nhân gây ra nang giả tụy đã được nghiên cứu từ lâu. Hầu hết các tác giả đều thống nhất có 3 nhóm nguyên nhân chủ yếu sau:
Ngoài ra, có một số trường hợp không xác định được nguyên nhân, gọi là nang giả tụy hình thành tự phát.
Các triệu chứng lâm sàng ở bệnh nhân có nang giả tụy rất nghèo nàn. Do vậy, cần phải thăm khám bệnh nhân tỉ mỉ, hỏi về tiền sử bệnh, các yếu tố nguy cơ dễ gây nang giả tụy (tiền sử viêm tụy cấp, lạm dụng rượu…). Do vậy, với những bệnh nhân này cần được khám định kỳ sau 3-4 tuần để kiểm tra. Có lúc nang giả tụy hình thành nhưng không xuất hiện triệu chứng mà chỉ được phát hiện tình cờ khi người bệnh thực hiện khảo sát hình ảnh học trong ổ bụng do bệnh lý khác.
Một số triệu chứng lâm sàng điển hình ở bệnh nhân có nang giả tụy.
Đôi khi, nang giả tụy không ảnh hưởng gì, nhưng cũng có khi gây ra nhiều vấn đề sức khỏe nghiêm trọng. Tình trạng này có thể gây tử vong khi không có biện pháp can thiệp ngay lập tức. Tuy nhiên, trường hợp này khá hiếm.
Những biến chứng có thể xảy ra do các nang giả tụy như:
Khi nang giả tụy gây ra một trong những biến chứng trên, phẫu thuật cấp cứu hoặc can thiệp dẫn lưu dịch trong nang thường được chỉ định.
Khi chẩn đoán nang giả tụy, bác sĩ thường dựa trên bệnh sử, những triệu chứng lâm sàng và những xét nghiệm như:
Nếu chẩn đoán vẫn chưa được thống nhất, bác sĩ sẽ tiến hành lấy mẫu dịch trong u nang để xét nghiệm bằng cách chọc kim vào nang dưới hướng dẫn của siêu âm nội soi (EUS-FNA). Kết quả giúp bác sĩ phân định là nang tụy, nang giả tụy, áp xe, ung thư tụy.
Việc chọn lựa phương pháp điều trị nang giả tụy phụ thuộc nhiều yếu tố: vị trí nang, kích thước nang, số lượng nang, tính chất dịch trong nang, độ dày thành nang, sự liên quan của nang giả tụy với các tạng xung quanh và biến chứng của nang giả tụy….
Các phương pháp điều trị nang giả tụy bao gồm:
Nhiều trường hợp nang giả tụy có kích thước nhỏ sẽ tự thu lại, biến mất trong khi bệnh nhân chỉ điều trị viêm tụy cấp đơn thuần. Tuy nhiên, người bệnh vẫn cần được kiểm tra định kỳ bằng hình ảnh học, để loại trừ nguy cơ nang giả tụy hình thành trở lại. Nếu nang có kích thước lớn, bác sĩ có thể chỉ định bệnh nhân thực hiện dẫn lưu dịch trong nang ra ngoài xuyên qua da hoặc đặt stent dẫn lưu nang vào trong lòng ống tiêu hóa qua nội soi hoặc phẫu thuật.
Như đã đề cập, nang giả tụy đôi khi không gây ra bất cứ ảnh hưởng gì. Tuy nhiên, một số trường hợp có thể phải đối mặt với những vấn đề sức khỏe nghiêm trọng, thậm chí tử vong. Những biến chứng có thể gặp phải ở người mắc nang giả tụy như nhiễm trùng, xuất huyết trong nang, tắc nghẽn ống mật chủ, vỡ nang tụy.
Nang giả tụy vẫn có nguy cơ tái phát sau điều trị. Nhiều trường hợp mắc nang giả tụy kích thước nhỏ, chúng sẽ tự thu lại và biến mất sau khi điều trị ổn định tình trạng viêm tụy cấp. Tuy nhiên, người bệnh sau khi điều trị cũng cần thăm khám định kỳ để được chỉ định thực hiện các xét nghiệm hình ảnh học, giúp phòng ngừa nguy cơ nang giả tụy tái phát.
Trung tâm Nội soi và Phẫu thuật nội soi tiêu hóa thuộc Hệ thống BVĐK Tâm Anh là những trung tâm y tế chuyên khoa Tiêu hóa uy tín, cung cấp dịch vụ thăm khám và điều trị cao cấp, hiệu quả cho người bệnh gặp các vấn đề về đường tiêu hóa từ nhẹ đến nặng. Ngoài ra, bệnh viện còn được trang bị hệ thống thiết bị y tế hiện đại, nhập khẩu từ nước ngoài, phục vụ tối đa nhu cầu thăm khám và điều trị của khách hàng.
Để đặt lịch thăm khám và điều trị các bệnh lý đường tiêu hóa với các chuyên gia bác sĩ về Tiêu hóa của Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, xin vui lòng liên hệ:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Khi bị nang giả tụy, người bệnh có thể không xuất hiện triệu chứng. Tuy nhiên, đôi khi loại nang này cũng có nguy cơ gây ra nhiều rủi ro sức khỏe. Do đó, việc phát hiện sớm sự hình thành của các nang giả tụy sau biến cố viêm tụy cấp và chủ động can thiệp là điều vô cùng cần thiết, phòng ngừa các biến chứng nguy hiểm.
