Bệnh vảy cá: Hình ảnh, nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị

Bệnh vảy cá thông thường khá phổ biến, tỷ lệ mắc từ 1/250-1/1000 người, thường không gây ảnh hưởng đến sức khỏe. Tuy nhiên, ngoài dạng bệnh da vảy cá thông thường (Ichthyosis Vulgaris), bệnh còn nhiều dạng gây ảnh hưởng lớn đến sức khỏe người mắc. Trong bài viết này, hãy cùng tìm hiểu khái quát về bệnh vảy cá qua chia sẻ của bác sĩ chuyên khoa Da liễu – Thẩm mỹ Da, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM.

Bệnh da vảy cá là gì?

Bệnh vảy cá hay da vảy cá (Ichthyosis) là tình trạng da khô, bong tróc, xuất hiện nhiều vảy da trên cơ thể, bệnh có thể do bẩm sinh hoặc mắc phải, khó điều trị khỏi hoàn toàn. Bệnh vảy cá thông thường không gây nguy hiểm cho cơ thể. Tuy nhiên, một số dạng bệnh nghiêm trọng có thể ảnh hưởng lớn đến sức khỏe, thậm chí tính mạng người mắc.

Bệnh da vảy cá được đặt tên dựa trên chữ “ichthy” trong tiếng Hy Lạp, có nghĩa là “cá”. Có ít nhất 20 dạng bệnh vảy cá khác nhau, hầu hết đều mang tính di truyền, có thể xuất hiện ngay sau khi sinh hoặc trong quá trình trưởng thành.

Phân loại bệnh da khô vảy cá

Như đã nói, có rất nhiều dạng bệnh vảy cá, dưới đây là một số dạng bệnh phổ biến:

• Bệnh vảy cá thông thường (Ichthyosis Vulgaris): Đây là dạng bệnh vảy cá phổ biến nhất (vulgaris có nghĩa là phổ biến), chủ yếu do di truyền. Bệnh xuất hiện với tỷ lệ 1/250-1/1000 người. Nguyên nhân do đột biến gen FLG, ảnh hưởng đến việc sản xuất protein filaggrin. Filaggrin cần thiết cho việc liên kết sợi keratin trên lớp biểu bì, tạo thành hàng rào bảo vệ da, duy trì độ ẩm, pH của da. Dạng nhẹ của Ichthyosis Vulgaris có thể chỉ được biểu hiện dưới tình trạng da khô. (1)
• Bệnh vảy cá dạng phiến mỏng (Lamellar Ichthyosis): (2) Trẻ khi sinh ra được bao phủ trong 1 lớp màng trong suốt (màng collodion) và dần khô lại. Vảy da có thể bao phủ với hình dạng lớn, thô, có thể dày hoặc mỏng trên hầu hết cơ thể. Bệnh có thể do đột biến nhiều gen như TGM1, ABCA12, ALOXE3…
• Đỏ da dạng vảy cá bẩm sinh (Congenital Ichthyosiform Erythroderma – CIE): Vảy da dày, sần sùi. Trẻ sơ sinh có làn da đỏ và có bọng nước, dần phát triển thành các dạng bệnh vảy cá đặc trưng. Bệnh có thể gây bọng nước và nhiễm trùng da thường xuyên. Nguyên nhân do các đột biến gen giống bệnh vảy cá dạng phiến mỏng.
• Bệnh vảy cá liên di truyền lặn liên quan nhiễm sắc thể X (X-linked Ichthyosis): Do đột biến gen STS, vảy thường lớn, sẫm màu, thô ráp bệnh chủ yếu gặp ở bé trai.
• Bệnh vảy cá harlequin (Harlequin Ichthyosis): Do đột biến gen ABCA12, trẻ sơ sinh kèm theo lớp vảy da rất dày kèm theo nhiều vết nứt sâu trên toàn cơ thể. Trẻ mắc bệnh thường sinh non, có thể kèm theo nhiều dị dạng như lật mí mắt, môi hướng ra ngoài (lip eversion), thiểu sản mũi…

Nguyên nhân bị da vảy cá

Bệnh vảy cá có cả nguyên nhân bẩm sinh lẫn mắc phải, cụ thể:

1. Nguyên nhân do bẩm sinh

Nguyên nhân bẩm sinh chủ yếu do đột biến các gen như TGM1, ABCA12, GLG, ALOXE3, STS… Mỗi loại đột biến gen có thể dẫn đến các dạng bệnh khác nhau. Bệnh có thể có từ lúc mới sinh hoặc dần xuất hiện và phát triển sau sinh. Đặc biệt, bệnh vảy cá liên quan đến nhiễm sắc thể X hầu như chỉ gặp ở nam giới.

2. Nguyên nhân thứ phát

Bệnh vảy cá có thể là biểu hiện sớm của một số bệnh như bệnh phong, suy giáp, u lympho, AIDS, đa u tủy… Ngoài ra, một số loại thuốc có thể gây tình trạng vảy cá trên da như axit nicotinic, triparaanol, butyrophenones. Với nguyên nhân mắc phải, chủ yếu người bệnh chỉ gặp dạng vảy cá thông thường.

Triệu chứng nhận biết bệnh khô da vảy cá

Tùy thuộc vào nguyên nhân và mức độ bệnh mà triệu chứng bệnh vảy cá có thể khác nhau ở mỗi người, dưới đây là một số triệu chứng phổ biến:

Triệu chứng thường gặp

Triệu chứng của bệnh vảy cá do di truyền rất đa dạng, mỗi dạng bệnh (đột biến gen) lại gây triệu chứng khác nhau, phổ biến gồm:

• Bệnh vảy cá thông thường:
  • Da khô, bong tróc nhẹ, lòng bàn tay khô, nếp lằn sâu. Da đầu có thể bong vảy, rụng tóc, dày sừng nang lông, không gây tổn thương đường rãnh giữa các đốm vảy.
  • Tổn thương gặp ở mặt ngoài của chi (tay, chân) và đầu.
  • Có thể gặp kèm với các bệnh như viêm da cơ địa, hen phế quản, viêm mũi dị ứng.
  • Bệnh thường không ngứa, da khô, thô ráp và tiến triển nặng hơn vào mùa đông.
  • Triệu chứng thường thuyên giảm dần khi đến tuổi dậy thì.

• Bệnh vảy cá phiến mỏng:
  • Vảy da lớn, thô, xuất hiện trên hầu hết cơ thể.
  • Có thể đi kèm lộn mi mắt (hay ngửa mi), giảm tiết mồ hôi, rụng tóc.
  • Trẻ em có thể gặp các triệu chứng như mất nước, mất cân bằng điện giải, nhiễm trùng nhiều vùng da, nhiệt độ cơ thể không ổn định. (3)
  • Người lớn gặp tình trạng móng tay, chân bất thường, lòng bàn tay/chân dày.

• Đỏ da dạng vảy cá bẩm sinh (CIE) còn gọi bệnh dày sừng ly thượng bì hoặc da vảy cá bẩm sinh có bọng nước: (4)
  • Trẻ sơ sinh có biểu hiện tương tự bỏng, đỏ da toàn thân, hình thành có bọng nước mềm, da bong thành mảng lớn. Có thể khiến trẻ sơ sinh tử vong do bội nhiễm.
  • Sau 2-4 năm, bọng nước dần thay thế bởi lớp sừng vàng, nâu, đen.
  • Có thể lan toàn thân hoặc có dạng như bớt da.
  • Da thường có mùi khó chịu do bội nhiễm và dày sừng kéo dài, khiến người bệnh khó hòa nhập với cộng đồng.
  • Người trưởng thành có thể chuyển thành thể đỏ da toàn thân không có bọng nước.

• Bệnh vảy cá liên di truyền lặn liên quan nhiễm sắc thể X:
  • Hầu hết xuất hiện ở nam giới, vảy da màu nâu, to và dày hơn vảy cá thông thường, không xuất hiện với các bệnh cơ địa, dị ứng như vảy cá thông thường.
  • Lòng bàn tay bình thường.
  • Không xuất hiện dày sừng nang lông.
  • Bệnh không tiến triển hay thuyên giảm theo tuổi, nặng hơn vào mùa đông.
• Đỏ da toàn thân không bọng nước (vảy cá harlequin):
  • Bệnh dày sừng sẽ nặng nhất, trẻ thường sinh non và chết khi sinh,trẻ kém phát triển, da phủ nhiều mảng dày sừng với các vết nứt sâu.
  • Bệnh có thể đi kèm với tật lộn mi, lộn môi, thiểu sản mũi, đa ối, mất nước, nhiễm trùng, suy hô hấp…

Với bệnh vảy cá mắc phải do thuốc hoặc bệnh hệ thống, biểu hiện thường nhẹ hơn bẩm sinh và giống với bệnh vảy cá thông thường. Tuy nhiên, người bệnh có thể gặp tình trạng ngứa (bệnh vảy cá thông thường ít khi ngứa). Bệnh vảy cá mắc phải có thể hết nếu điều trị nguyên nhân gây bệnh.

Da bị vảy cá khi nào cần gặp bác sĩ

Đối với các bệnh vảy cá bẩm sinh, bác sĩ thường phát hiện bệnh ngay từ khi mới sinh và lên phác đồ điều trị, chăm sóc cụ thể để bảo vệ sức khỏe của trẻ. Ở dạng bệnh phát triển muộn hoặc mắc phải, người bệnh nên trực tiếp đến khám tại các cơ sở y tế có chuyên khoa Da liễu – Thẩm mỹ Da sớm từ khi xuất hiện triệu chứng. Việc điều trị sớm có thể hạn chế triệu chứng, tăng khả năng điều trị bệnh thành công.

Phương pháp chẩn đoán bệnh vảy cá

Bệnh thường được chẩn đoán thông qua các triệu chứng lâm sàng, đặc điểm mô bệnh học và các bệnh đi kèm. Việc xác định các dị tật, triệu chứng đặc trưng rất quan trọng để phân loại đúng dạng bệnh. Bên cạnh đó, bác sĩ có thể cần thêm tiền sử bệnh của các thành viên trong gia đình, các loại thuốc đang dùng, xét nghiệm máu hay nước bọt để tìm đột biến gen. Với thai nhi, bác sĩ có thể dùng kỹ thuật chọc ối xét nghiệm. Ngoài ra, xét nghiệm di truyền trước khi mang thai có thể được dùng để dự đoán khả năng mắc bệnh của thai nhi.

Những giải pháp điều trị bệnh hiệu quả

Bệnh da vảy cá có nhiều phương pháp điều trị, tùy thuộc vào dạng và mức độ bệnh:

1. Điều trị bằng thuốc

Gần như không có cách điều trị dứt điểm bệnh vảy cá di truyền, điều trị thường nhằm cải thiện triệu chứng, hạn chế biến chứng như bội nhiễm. Với bệnh vảy cá mắc phải, cần điều trị nguyên nhân gây bệnh (ví dụ do thuốc, bệnh hệ thống) để điều trị bệnh vảy cá.

Bác sĩ có thể kê thuốc bôi hoặc uống để tăng khả năng bạt sừng (loại bỏ các lớp vảy) trên da và dưỡng ẩm, bảo vệ da. Do da tổn thương, hàng rào bảo vệ tự nhiên của da sẽ ảnh hưởng, bác sĩ có thể điều trị dự phòng nhiễm trùng bằng thuốc đường uống để ngăn vi khuẩn bội nhiễm gây mụn mủ, đau đớn, gây mùi hôi. Ngoài ra, bác sĩ có thể kê một số loại sữa tắm, xà bông tắm có khả năng khử trùng như chlorhexidine.

2. Chú trọng dưỡng da mỗi ngày

Dưỡng ẩm rất quan trọng với người mắc bệnh vảy cá, giúp làm mềm da và giảm triệu chứng như khô da, vảy da. Người bệnh cần dưỡng ẩm ngay sau khi vệ sinh da, lúc da còn ẩm và sạch sừng, vi khuẩn. Nên dùng các loại dưỡng ẩm được chỉ định bởi bác sĩ, hạn chế nguy cơ gặp tác dụng phụ, dị ứng, kích ứng… do sức khỏe da của người bệnh vảy cá không tốt.

3. Bổ sung dưỡng chất, vitamin

Bổ sung dinh dưỡng rất quan trọng với người bệnh vảy cá, đặc biệt với trẻ em mắc các dạng bệnh nặng như CIE hay vảy cá harlequin. Người bệnh, đặc biệt trẻ em cần bổ sung nhiều năng lượng, protein để cơ thể phát triển bình thường. Ngoài ra, cần bổ sung thêm các khoáng chất, vitamin (dinh dưỡng vi lượng) để tăng sức đề kháng, giảm nguy cơ biến chứng (như bội nhiễm), cải thiện tình trạng viêm nhiễm nếu có.

Có thể phòng ngừa bệnh vảy cá được không?

Gần như không có cách phòng ngừa trước bệnh vảy cá, kể cả bệnh vảy cá thông thường. Tuy nhiên, người bệnh và bác sĩ có thể điều trị để hạn chế biến chứng, cải thiện chất lượng sống của người bệnh. (5)

Ảnh hưởng của bệnh vảy nến đến chất lượng cuộc sống

Bệnh vảy cá thông thường (Ichthyosis Vulgaris) khá phổ biến, thường gây mất thẩm mỹ da, khó chịu do da khô ráp nhưng ít khi ảnh hưởng đến sức khỏe tổng quát hay đe dọa tính mạng người bệnh. Trong khi các dạng bệnh vảy cá phiến mỏng, vảy cá harlequin, vảy cá có bọng nước có thể ảnh lớn đến khả năng sinh hoạt, sức khỏe, đi cùng với nhiều bệnh, dị tật hay thậm chí đe dọa tính mạng người bệnh, đặc biệt trẻ sơ sinh. Ngoài ra, người bệnh khiến cũng khó hòa nhập với cộng đồng hơn do hạn chế về sức khỏe, tổn thương do bệnh hay tự ti về ngoại hình.

Một số câu hỏi thường gặp

1. Bệnh da khô vảy cá có lây không?

Bệnh vẩy cá có lây không? Bệnh da khô vảy cá không lây từ người sang người nhưng có thể lan rộng trên nhiều vùng, thậm chí toàn bộ cơ thể. Thế nên, người bệnh và những người xung quanh không cần lo lắng về việc bệnh lây nhiễm.

2. Bị da vảy cá có di truyền không?

Bệnh da vảy cá chủ yếu do di truyền, kể cả khi cha mẹ không mắc bệnh, nhưng gen lặn gây bệnh vẫn có thể khiến đời con mắc bệnh. Do đó, việc xét nghiệm gen có thể giúp dự phòng trước nguy cơ mắc nhiều bệnh ở trẻ em, gồm cả các đột biến gen bệnh vảy cá.

3. Bệnh da vảy cá có dễ điều trị không?

Bệnh da vảy cá di truyền thường không thể điều trị dứt điểm hoàn toàn. Việc điều trị chủ yếu giúp kiểm soát triệu chứng và nguy cơ sức khỏe do bệnh. Trong trường hợp bệnh vảy cá mắc phải, có thể khỏi bệnh nếu điều trị nguyên nhân gây bệnh.

4. Nên khám và điều trị da khô vảy cá ở đâu?

Chuyên khoa Da liễu – Thẩm mỹ Da, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM là địa chỉ khám và điều trị bệnh da khô vảy cá uy tín tại TP.HCM với đội ngũ y bác sĩ được đào tạo chuyên sâu, giàu kinh nghiệm điều trị các bệnh da liễu và các phương pháp thẩm mỹ da tiên tiến nhất. Các bác sĩ còn có sự hỗ trợ của các loại thuốc và thiết bị hiện đại tiêu chuẩn thế giới, giúp quá trình khám và điều trị hiệu quả hơn. Ngoài ra, khách hàng có thể đến Phòng khám Đa khoa Tâm Anh Quận 7 để khám và chữa bệnh trong ngày. Phòng khám sở hữu đầy đủ những trang thiết bị cần thiết để đáp ứng tốt, hiệu quả nhu cầu khám, điều trị hay làm đẹp trong ngày.

Trên đây là một số thông tin tổng quan về bệnh vảy cá, bệnh chủ yếu do di truyền với nhiều dạng bệnh tương ứng với các đột biến gen cụ thể. Bệnh vảy cá thông thường là dạng phổ biến nhất, ít gây ảnh hưởng đến sức khỏe. Một số bệnh vảy cá di truyền hiếm gặp có thể gây ảnh hưởng lớn đến thẩm mỹ da, sức khỏe, thậm chí tính mạng người bệnh, đặc biệt với trẻ sơ sinh. Đa số các phương pháp điều trị bệnh thường tập trung vào kiểm soát biến chứng và tăng chất lượng sống của người bệnh.