Bệnh vảy cá không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe làn da, bệnh còn khiến nhiều người tự ti, e dè trong giao tiếp và sinh hoạt hằng ngày. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu rõ về căn bệnh này và có những thắc mắc xoay quanh như nguyên nhân gây bệnh là gì và liệu bệnh vảy cá có lây không. Trong bài viết này, thạc sĩ bác sĩ Vũ Thị Thùy Trang – chuyên khoa Da liễu – Thẩm mỹ Da, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM sẽ giúp bạn có cái nhìn toàn diện hơn về bệnh da liễu này.
Bệnh vảy cá không có khả năng lây nhiễm, đây là rối loạn da mang tính di truyền, xảy ra do đột biến gen, chứ không phải do vi khuẩn, virus hay nấm. Vì vậy, bệnh không thể lây lan từ người sang người qua tiếp xúc thông thường hay qua việc dùng chung đồ cá nhân.
Bệnh vảy cá đặc trưng bởi tình trạng khô ráp, bong vảy, ngứa ngáy, đôi khi kèm theo đỏ da. Dù chủ yếu ảnh hưởng đến làn da, một số thể bệnh nghiêm trọng khác có thể tác động đến cả cơ quan bên trong cơ thể. Phần lớn các trường hợp mắc bệnh là do di truyền từ thế hệ trước, tuy nhiên, vẫn có trường hợp bệnh xuất hiện do rối loạn khác hoặc tác dụng phụ một số loại thuốc nhất định. (1)
Do những triệu chứng đặc trưng biểu hiện ở da, nhiều người lo ngại bệnh có thể lây lan qua tiếp xúc trực tiếp. Tuy nhiên, thực tế bệnh chỉ xảy ra khi có bất thường trong gen, hoàn toàn không có khả năng lây nhiễm.
Sau khi giải đáp vấn đề bệnh vảy cá có lây không, chúng ta cần tiếp tục tìm hiểu rõ hơn về nguyên nhân gây bệnh. Việc xác định nguồn gốc giúp làm rõ cơ chế hình thành bệnh và loại trừ những hiểu lầm thường gặp.
Bệnh vảy cá do di truyền xảy ra khi có sự đột biến trong các gen kiểm soát quá trình tái tạo và bong tróc da. Những đột biến này làm suy giảm chức năng của da, thay đổi chu kỳ phát triển và bong tróc của da, dẫn đến tình trạng khô, bong vảy.
Ngoài yếu tố di truyền, bệnh vảy cá cũng có thể phát triển do rối loạn miễn dịch, thiếu hụt vitamin hoặc các bệnh nền như suy giáp. Tình trạng này thường xuất hiện ở người trưởng thành, đặc biệt là khi cơ thể gặp vấn đề trong quá trình trao đổi chất hoặc hệ miễn dịch bị suy giảm. Bệnh có thể được kiểm soát hiệu quả nếu điều trị nguyên nhân gây bệnh kịp thời, đúng cách, kết hợp với chăm sóc da và sử dụng thuốc theo hướng dẫn của bác sĩ. (2)
Bệnh vảy cá có nhiều loại và mức độ ảnh hưởng khác nhau. Một số trường hợp có thể giảm dần theo thời gian, ngược lại một số người bệnh khác thì cần được chăm sóc cẩn thận.
Đây là dạng phổ biến nhất của bệnh vảy cá, thường gặp ở trẻ em và có thể nhận thấy rõ nhất khi trẻ từ 2 đến 5 tuổi. Ở những người mắc bệnh, da trở nên khô, bong tróc nhẹ và xuất hiện các vảy mỏng có màu trắng, xám hoặc nâu nhạt. Những vùng da thường bị ảnh hưởng nhiều nhất là cẳng chân, cánh tay và lưng. Tình trạng này có xu hướng trở nên nghiêm trọng hơn vào mùa đông hoặc trong môi trường hanh khô.
Đây là dạng hiếm gặp của bệnh vảy cá, do liên quan đến đột biến trên nhiễm sắc thể X, bệnh chủ yếu gặp ở nam giới. Bệnh thường khởi phát sớm, xuất hiện ở trẻ từ khoảng 3 đến 6 tháng tuổi.
Triệu chứng đặc trưng của bệnh là sự xuất hiện của các mảng vảy dày, có màu nâu sẫm, tập trung ở vùng cổ, mặt dưới, thân và chân. Theo thời gian, các triệu chứng có thể ngày càng nghiêm trọng hơn, khiến da khô ráp và bong tróc nhiều hơn.
Bệnh xảy ra do đột biến gen liên quan đến keratin (KRT1, KRT10), làm suy yếu cấu trúc da, khiến da dễ bị tổn thương khi có tác động cơ học. Một số trường hợp nghiêm trọng có thể gây biến dạng ngón tay, ngón chân, dày sừng lòng bàn tay, lòng bàn chân và làm suy giảm chức năng vận động.
Da vảy cá dạng phiến thường xuất hiện ở trẻ ngay từ khi sinh ra và kéo dài suốt đời. Trẻ sơ sinh mắc bệnh này thường được gọi là “trẻ sơ sinh collodion”, do cơ thể được bao phủ bởi một lớp màng collodion trong suốt, khiến da căng, đỏ và dễ nứt. Lớp màng này bong ra sau vài ngày đến vài tuần, để lộ làn da với các vảy dày, sẫm màu. Những người mắc bệnh có thể gặp nhiều vấn đề về da như mất nước, khó điều chỉnh nhiệt độ cơ thể, dễ nhiễm trùng và không thể nhắm mắt hoàn toàn, dẫn đến khô mắt và kích ứng. (3)
Đây là dạng nghiêm trọng nhất, trẻ sinh ra với các mảng da dày, nứt nẻ và có thể ảnh hưởng đến mắt, môi, tai. Chính vì thế cần có sự can thiệp y tế cho trẻ ngay khi mới chào đời.
Ngoài những lo lắng liệu bệnh da vảy cá có lây không, thì nhiều người cũng e dè về sự nguy hiểm của bệnh vảy cá. Tuy nhiên, bạn không cần quá lo lắng vì bệnh vảy cá không nguy hiểm trực tiếp đến tính mạng nhưng gây ảnh hưởng đến ngoại hình, tâm lý và sinh hoạt hàng ngày. Mức độ nặng hay nhẹ tùy thuộc vào từng trường hợp, có người chỉ bị khô da nhẹ, nhưng cũng có người phải đối mặt với tình trạng bong tróc và nứt nẻ da nghiêm trọng.
Làn da bong vảy, dày và thô ráp có thể khiến người bệnh tự ti, đặc biệt khi các triệu chứng xuất hiện rõ trên mặt, tay, chân. Nhiều người có xu hướng ngại giao tiếp, thậm chí lo âu hay trầm cảm nếu bệnh kéo dài và khó kiểm soát.
Tình trạng da khô, nứt nẻ có thể gây ngứa, đau rát và khó chịu khi cử động. Trong trường hợp nặng có thể gặp khó khăn khi đi lại, cầm nắm đồ vật hoặc thực hiện các hoạt động thường ngày.
Mặc dù bệnh vảy cá chưa có cách chữa khỏi hoàn toàn, nhưng có nhiều phương pháp giúp kiểm soát triệu chứng, làm mềm da và hạn chế tình trạng bong tróc.
Nếu bệnh ở mức độ nghiêm trọng, bác sĩ có thể kê toa các loại thuốc bôi hoặc thuốc uống để giúp kiểm soát tình trạng da:
Chế độ ăn uống đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ điều trị bệnh. Bổ sung đầy đủ dưỡng chất giúp cải thiện tình trạng da khô, bong tróc và tăng cường sức khỏe làn da. Người bệnh nên chú ý bổ sung các dưỡng chất sau:
Với sự phát triển của y học hiện đại, ngày nay có nhiều phương pháp được áp dụng trong chẩn đoán và điều trị bệnh vảy cá, giúp cải thiện triệu chứng và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người bệnh. Ngoài các phương pháp điều trị thông thường như dưỡng ẩm da, thuốc bôi và thuốc uống, một số liệu pháp hỗ trợ cũng mang lại hiệu quả đáng kể. Những trường hợp người bệnh bị ảnh hưởng đến tâm lý, việc tham gia các nhóm hỗ trợ hoặc tư vấn tâm lý có thể giúp giảm căng thẳng và tìm lại sự tự tin cho bản thân.
Duy trì thói quen chăm sóc da đúng cách có thể giúp bạn phòng ngừa bệnh vảy cá, dưới đây là một số cách đơn giản bạn có thể áp dụng: (4)
Tắm mỗi ngày với sữa tắm dịu nhẹ để loại bỏ vảy da mà không gây kích ứng. Bạn có thể ngâm mình trong nước muối loãng để hỗ trợ làm bong vảy dễ dàng hơn. Sau khi tắm, dùng khăn mềm vỗ nhẹ để lau khô da thay vì chà xát.
Tẩy tế bào chết
Việc loại bỏ tế bào chết giúp làm mềm da và tạo điều kiện cho kem dưỡng ẩm thẩm thấu tốt hơn. Sau khi tắm, bạn có thể dùng đá bọt hoặc bọt biển có độ nhám nhẹ để tẩy da chết. Ngoài ra, các sản phẩm chứa axit glycolic, axit lactic, axit salicylic hoặc urê cũng có tác dụng hỗ trợ loại bỏ vảy sừng một cách hiệu quả.
Ngay sau khi tắm, hãy thoa kem dưỡng ẩm hoặc dầu khoáng để khóa ẩm, giúp da không bị khô. Nếu có vết loét hở, bác sĩ có thể hướng dẫn bạn cách sử dụng chất làm mềm da trước khi tắm để tránh kích ứng.
Hạn chế sử dụng các sản phẩm có chứa hương liệu hoặc thuốc nhuộm vì chúng có thể làm da nhạy cảm hơn. Khi chọn quần áo, ưu tiên những chất liệu mềm mại, thoáng khí như cotton để giúp da dễ chịu và hạn chế ma sát gây tổn thương.
Chi phí điều trị bệnh da vảy cá phụ thuộc vào mức độ nghiêm trọng của bệnh và phương pháp điều trị. Đối với các trường hợp nhẹ, chỉ cần sử dụng kem dưỡng ẩm, sữa tắm dịu nhẹ và một số biện pháp chăm sóc tại nhà, chi phí có thể không quá cao. Tuy nhiên, với những trường hợp nặng hơn, người bệnh có thể cần dùng thuốc bôi đặc trị, thuốc uống hoặc các phương pháp điều trị chuyên sâu như quang trị liệu, làm tăng chi phí điều trị.
Bệnh da vảy cá chủ yếu ảnh hưởng đến làn da, không gây tổn thương đến chức năng sinh sản. Vì đây là bệnh có tính di truyền, nên trước khi mang thai, người bệnh nên tham vấn bác sĩ di truyền để hiểu rõ nguy cơ truyền bệnh cho con.
Tỉ lệ di truyền của bệnh da vảy cá phụ thuộc vào từng loại bệnh. Nếu bệnh có liên quan đến gen trội, chỉ cần 1 trong 2 bố mẹ mang gen bệnh, con có nguy cơ cao mắc bệnh. Trong trường hợp bệnh do gen lặn, con chỉ bị ảnh hưởng nếu cả cha lẫn mẹ đều mang gen gây bệnh.
Bệnh da vảy cá thông thường không ảnh hưởng đến tuổi thọ, nhưng có thể gây khó khăn trong cuộc sống hàng ngày. Một số dạng bệnh nặng có thể làm da dễ bị nhiễm trùng, mất nước hoặc rối loạn thân nhiệt, nếu không được kiểm soát tốt, có thể dẫn đến các biến chứng nguy hiểm.
Để điều trị bệnh da liễu nói chung và bệnh vảy cá nói riêng, khách hàng có thể đến Chuyên khoa Da liễu – Thẩm mỹ Da, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM và Đơn vị Da liễu – Thẩm mỹ Da, Trung tâm Khám chữa bệnh Tâm Anh Quận 7. Tại đây với đội ngũ bác sĩ giỏi chuyên môn, trang thiết bị hiện đại, khách hàng sẽ được thăm khám kỹ lưỡng và tư vấn phương pháp điều trị phù hợp với tình trạng da của mình.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Bệnh vảy cá không lây nhiễm mà chủ yếu do di truyền. Dù không nguy hiểm đến tính mạng, nhưng tình trạng da bong tróc, khô ráp có thể gây khó chịu và ảnh hưởng đến thẩm mỹ, sinh hoạt hằng ngày. Hy vọng bài viết trên đã giúp bạn giải đáp thắc mắc: Bệnh vảy cá có lây không? Với chế độ chăm sóc da phù hợp và phương pháp điều trị đúng cách, người bệnh hoàn toàn có thể cải thiện làn da, tự tin tận hưởng cuộc sống.
