Ông Hoàng (72 tuổi) bị ung thư trực tràng không đáp ứng với hóa trị, nhưng lại không thể nằm yên để xạ trị do alzheimer; được bác sĩ dùng kỹ thuật lập kế hoạch và phát tia nhanh giảm kích thước u, mở đường cho ca phẫu thuật thành công.

Ông Hoàng đi tiêu ra máu, không sốt. Gia đình đưa đi nội soi đại trực tràng thấy u sần sùi chiếm 1/3 chu vi hậu môn. Sinh thiết u cho kết quả ung thư.

Người bệnh được chụp MRI thấy trực tràng có u kích thước dày 1cm, dài 3cm, hạch sưng. Bác sĩ xác định ông bị ung thư trực tràng giai đoạn 3, di căn hạch.

Ông Hoàng cần hóa – xạ đồng thời để gom nhỏ khối u, sau đó phẫu thuật để tăng hiệu quả, bảo tồn cơ quan xung quanh, giảm tàn phá cơ thể. Với tình trạng Alzheimer, người bệnh khó hợp tác trong quá trình xạ trị, nên bác sĩ ưu tiên hóa trị, nỗ lực dùng nhiều phác đồ để giảm kích thước khối u. Tuy nhiên, u đáp ứng kém với thuốc. Ông Hoàng buộc phải xạ trị để thu nhỏ khối u.

BS.CKI Nguyễn Huy Lộc, Khoa Xạ trị, Trung tâm Ung bướu, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, cho biết xạ trị cho người bị Alzheimer là thách thức rất lớn. Để tia xạ đến trúng khối u, giảm ảnh hưởng đến cơ quan xung quanh, ngoài sự tính toán liều phù hợp của bác sĩ, người bệnh cần giữ nguyên tư thế trong quá trình chụp CT mô phỏng để lập kế hoạch và trong suốt thời gian phát tia.

Trong khi đó, người bệnh Alzheimer thường không có khả năng ghi nhớ và thực hiện các yêu cầu đơn giản như nằm yên, nín thở hoặc giữ nguyên tư thế. Thậm chí, sau khi cánh cửa chì phòng xạ đóng lại, một mình nằm trên giường chiếu tia, người bệnh không nhớ lý do mình nằm ở đây. Người bệnh có thể bị kích động, hoảng loạn, dễ giãy dụa, vùng vẫy… khiến tia xạ chiếu vào các cơ quan nội tạng khỏe mạnh bên cạnh, nguy hiểm tính mạng và ảnh hưởng kết quả điều trị. Các dụng cụ giữ chặt người bệnh có thể khiến người bệnh thêm lo lắng, sợ hãi. Đồng thời, ông Hoàng không có chỉ định dùng thuốc an thần.

Sau khi hội chẩn, ê kíp quyết định sử dụng chiến thuật “đánh nhanh thắng nhanh” với kỹ thuật 3D – CRT thay cho xạ trị điều biến liều (IMRT). Theo bác sĩ Lộc, 3D – CRT là kỹ thuật xạ trị có ưu điểm thời gian lập kế hoạch nhanh chóng, phát tia cực nhanh chỉ khoảng 10 phút, tác dụng phụ ở mức hợp lý không ảnh hưởng đến chức năng của người bệnh.

3D-CRT có giá thành thấp nhưng vẫn đảm bảo hiệu quả xạ trị cao, thường được dùng cho khối u nằm ở vùng ngoài da như vú, da. Đặc biệt, kỹ thuật 3D-CRT được thiết lập với trường chiếu xạ biên độ rộng hơn. Nhờ đó, người bệnh không nằm yên trên máy xạ thời gian dài như sa sút trí tuệ, Alzheimer… dù nhúc nhích hay xê dịch nhẹ trên giường, máy vẫn phát tia bao trùm trúng đích mà không gây nguy hiểm cho cơ quan xung quanh.

Ngoài ra, kỹ thuật 3D-CRT đáp ứng mức liều thường quy 45-50G và kiểm soát khối u với hiệu quả tương đương xạ trị điều biến liều.

Trong khi đó, xạ trị điều biến liều dù ôm sát khối u nhưng khi người bệnh động đậy nhẹ, máy sẽ phát tín hiệu ngừng xạ. Thời gian lập kế hoạch lâu và chiếu tia khoảng 15-20 phút.

Suốt quá trình mô phỏng hay xạ trị, gia đình và ê kíp bác sĩ, nhân viên y tế ân cần giữ chặt tay, chân ông bằng các dụng cụ hỗ trợ… không gây kích động, hoảng loạn. Nhờ đó, ông Hoàng hợp tác xạ trị hết 25 tia. Kết quả kiểm tra thấy khối u giảm 90%, gần như không còn thấy trên hình ảnh học.

Ông Hoàng được phẫu thuật nội soi cắt đoạn đại trực tràng, nạo vét hạch. Đồng thời, ê kíp mở hồi tràng ra da để chuyển hướng phân không đi qua phần ruột bên dưới, giúp ruột được nghỉ ngơi, làm lành vết thương và bảo vệ mối nối sau phẫu thuật.

Bác sĩ Lộc cho biết người bệnh ung thư mắc sẵn chứng sa sút trí tuệ có thể làm giảm cơ hội tiếp cận các phương pháp điều trị, đặc biệt là xạ trị. Nhiều trường hợp không thể thực hiện đầy đủ các yêu cầu trong quá trình mô phỏng hoặc phát tia, làm giảm hiệu quả điều trị, thậm chí phải thay đổi mục tiêu từ điều trị triệt căn sang chăm sóc giảm nhẹ.

Tuy nhiên, trường hợp ông Hoàng cho thấy khi linh hoạt sử dụng đúng các kỹ thuật xạ trị công nghệ cao, kết hợp với ân cần, kiên nhẫn của bác sĩ và gia đình, người bệnh sa sút trí tuệ hoàn toàn được xạ trị an toàn, giành lại sự sống.

*Tên người bệnh đã được thay đổi