Không triệu chứng, vẫn làm việc và sinh hoạt bình thường khiến nhiều người trẻ chủ quan với bệnh tim, đến khi khó thở, đau ngực, phát hiện suy tim nặng kèm nhiều biến chứng.

Anh Huy, 39 tuổi, lặng người khi bác sĩ thông báo chức năng co bóp tim (EF) chỉ còn 14% (bình thường > 50%). Tim giãn lớn, khả năng bơm máu suy giảm nghiêm trọng.

10 năm trước, anh được chẩn đoán tăng huyết áp, uống thuốc đều trong vài năm đầu. Thấy huyết áp ổn định, vẫn sinh hoạt bình thường, anh dần bỏ thuốc và không tái khám. Anh thường xuyên uống nhiều rượu bia, hút thuốc lá, hay thức khuya.

Hai năm trước, anh khám sức khỏe tổng quát phát hiện suy tim kèm đái tháo đường tuýp 2. Tuy nhiên, do vẫn làm việc, sinh hoạt bình thường và không thấy triệu chứng bất thường, anh tiếp tục không điều trị.

Gần đây anh Huy bắt đầu mệt, khó thở khi gắng sức hay nằm đầu thấp, phù chân. Đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM kiểm tra, kết quả siêu âm tim ghi nhận chỉ số EF chỉ còn 14%, xác định suy tim độ 4.

ThS.BS.CKII Huỳnh Thanh Kiều, Trưởng khoa Nội Tim mạch 1, Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM cho biết anh Huy mắc bệnh cơ tim giãn. Tâm thất trái giãn ra và suy yếu khiến khả năng bơm máu của tim đi nuôi cơ thể giảm. Lúc này, các buồng tim phản ứng lại bằng cách căng ra để chứa nhiều máu hơn, sao cho đủ bơm đi khắp cơ thể. Tim phải làm việc quá sức trong thời gian dài dẫn đến suy tim. Tăng huyết áp không được kiểm soát cùng các yếu tố nguy cơ kéo dài tiếp tục làm tăng gánh nặng cho trái tim.

Theo bác sĩ Kiều, ở giai đoạn đầu, cơ thể có thể thích nghi với tình trạng chức năng tim suy giảm nên người bệnh vẫn làm việc, sinh hoạt gần như bình thường. Đây cũng là một trong những nguyên nhân khiến người trẻ chủ quan, đến khi khó thở, phù chân, giảm khả năng gắng sức thì tổn thương tim đã tiến triển.

Như anh Trung, 42 tuổi, cũng từng nghĩ mình chưa cần điều trị vì “vẫn khỏe”.

Ba năm trước, anh khám sức khỏe, được phát hiện hẹp van động mạch chủ nặng, có chỉ định phẫu thuật thay van. “Lúc đó tôi không thấy đau ngực, khó thở, vẫn sinh hoạt và làm việc bình thường nên nghĩ chưa cần phẫu thuật”, anh chia sẻ.

Sau một thời gian uống thuốc thấy cơ thể ổn định, anh tiếp tục sinh hoạt như trước. Gần đây, anh bắt đầu mệt, đau ngực khi gắng sức, không thể đi bộ quá 500 m. ThS.BS Phạm Đỗ Anh Thư, Trưởng đơn vị Bệnh van tim, Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, cho biết van động mạch chủ của người bệnh lúc này hẹp khít. Tim phải tạo áp lực lớn trong thời gian dài để đẩy máu qua van hẹp, dẫn đến suy tim, đồng thời xuất hiện tăng áp phổi và rung nhĩ.

Hai người bệnh chưa đến 50 tuổi, nguyên nhân suy tim khác nhau nhưng có điểm chung là được phát hiện bệnh từ trước, song chủ quan không điều trị hoặc trì hoãn do cơ thể chưa biểu hiện triệu chứng nghiêm trọng.

Việt Nam hiện chưa có thống kê dịch tễ toàn quốc về suy tim. Tại Hội nghị khoa học toàn quốc của Phân hội Suy tim Việt Nam cuối năm 2025, các chuyên gia ước tính cả nước có khoảng 1,6 triệu người mắc bệnh và đề xuất xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia để quản lý, theo dõi người bệnh.

Các nghiên cứu quốc tế cho thấy suy tim không còn là bệnh lý của người cao tuổi, ước tính khoảng 10% trường hợp được chẩn đoán bệnh khi chưa đến 50 tuổi. Phân tích trên gần 42.000 bệnh nhân suy tim cũng ghi nhận 8,4% người bệnh chưa đến 50 tuổi, trong đó 2,1% dưới 40 tuổi. Các yếu tố nguy cơ tim mạch như béo phì, hút thuốc, tăng huyết áp, rối loạn lipid máu và đái tháo đường xuất hiện đáng kể ở nhóm bệnh nhân trẻ.

PGS.TS.BS Phạm Nguyễn Vinh, Phó Chủ tịch Hội Tim mạch Việt Nam, Giám đốc Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, cho biết suy tim không phải bệnh lý đơn lẻ mà là hội chứng có thể xuất hiện ở giai đoạn tiến triển của nhiều bệnh tim mạch. Bệnh xảy ra khi tim không còn khả năng bơm hoặc tiếp nhận máu đáp ứng nhu cầu của cơ thể.

Ở người trẻ, suy tim có thể liên quan đến bệnh cơ tim do di truyền, bệnh tim bẩm sinh, bệnh van tim, viêm cơ tim, bệnh mạch vành sớm. Béo phì, tăng huyết áp, đái tháo đường cùng các rối loạn chuyển hóa cũng góp phần làm gia tăng nguy cơ. Ngoài ra, lối sống ít vận động, thức khuya, thiếu ngủ, hút thuốc lá, uống nhiều rượu bia… cũng góp phần làm tăng nhịp tim, huyết áp và giải phóng hormone cortisol, gây viêm và tổn thương mạch máu theo thời gian, tăng gánh nặng cho tim.

Theo phó giáo sư Vinh, một trong những trở ngại trong điều trị là phần lớn bệnh nhân trẻ thường chủ quan khi chưa có triệu chứng rõ ràng, cộng thêm thể trạng người trẻ thường tốt hơn người lớn tuổi nên bỏ qua điều trị. Số khác gặp rào cản về tài chính, hoặc cho rằng phẫu thuật có nhiều rủi ro nên tiếp tục chờ đến khi xuất hiện triệu chứng.

“Tuổi trẻ không đồng nghĩa trái tim có thể chịu đựng các yếu tố nguy cơ vô thời hạn”, phó giáo sư Vinh nhấn mạnh, thêm rằng tim có khả năng bù trừ tốt nên người bệnh vẫn làm việc, sinh hoạt bình thường trong một thời gian dù cấu trúc hoặc chức năng tim đã thay đổi. Vì vậy, cảm giác “vẫn khỏe” không phản ánh đầy đủ mức độ tổn thương của tim.

Phó giáo sư Vinh cho biết mục tiêu điều trị suy tim không chỉ là giảm khó thở, phù hay mệt mà quan trọng hơn là tìm và xử lý nguyên nhân, kiểm soát bệnh nền, hạn chế quá trình tái cấu trúc và tổn thương cơ tim.

Trường hợp anh Huy, các bác sĩ điều trị suy tim bằng phác đồ phối hợp nhiều nhóm thuốc, đồng thời kiểm soát tăng huyết áp, đái tháo đường và các yếu tố nguy cơ đi kèm.

Sau điều trị, triệu chứng khó thở, phù cải thiện, chỉ số EF tăng từ 14% lên 21%. Tuy nhiên, chức năng co bóp của tim vẫn thấp hơn nhiều so với bình thường. Anh tiếp tục được điều trị ngoại trú và theo dõi tại Trung tâm Tim mạch.

Theo phó giáo sư Vinh, khi cơ tim đã giãn và suy giảm chức năng nặng, điều trị có thể giúp cải thiện triệu chứng, giảm nguy cơ nhập viện và hỗ trợ tim phục hồi, song không phải trường hợp nào chức năng tim cũng có thể trở lại như trước.

Với anh Trung, êkíp đánh giá toàn diện chức năng tim, tình trạng van, tăng áp phổi và rối loạn nhịp trước khi phẫu thuật xử lý bệnh van tim.

Sau mổ, chức năng tim cải thiện lên khoảng 50%, người bệnh không còn đau ngực, mệt như trước. Tuy nhiên, anh vẫn thỉnh thoảng xuất hiện rung nhĩ cơn, cần sử dụng thuốc kháng đông theo chỉ định để phòng huyết khối gây đột quỵ; khả năng gắng sức chưa hoàn toàn trở lại như ban đầu.

Phó giáo sư Vinh lưu ý, người đã được chẩn đoán tăng huyết áp, bệnh van tim, bệnh cơ tim, bệnh mạch vành, đái tháo đường hoặc các bệnh lý có nguy cơ dẫn đến suy tim cần điều trị và tái khám đúng lịch, không tự ngưng thuốc khi thấy sức khỏe ổn định.

Người dưới 50 tuổi có yếu tố nguy cơ như tiền sử gia đình mắc bệnh tim sớm, hút thuốc lá, ít vận động, thừa cân – béo phì, đái tháo đường, tăng huyết áp… cần tầm soát định kỳ hoặc theo hướng dẫn của bác sĩ. Khi xuất hiện triệu chứng mệt mỏi, khó thở, hụt hơi, đau thắt ngực…, cần đến bệnh viện khám ngay.

Khi được chẩn đoán bệnh tim mạch, người bệnh cần tuân thủ điều trị, chỉ định phẫu thuật (nếu có), kết hợp điều chỉnh chế độ ăn uống và sinh hoạt lành mạnh, ngăn bệnh tiến triển suy tim và nguy cơ tổn thương cơ tim khó hồi phục.

* Tên bệnh nhân đã được thay đổi