Bà Xuyên (74 tuổi) có tiền sử tiểu đường type 2 hơn 15 năm, thường xuyên đầy bụng, ợ nóng, ăn không tiêu, nôn ra thức ăn đã ăn nhiều giờ trước, phát hiện bị liệt dạ dày.

Bà Xuyên dùng thuốc tiểu đường không thường xuyên, đường huyết không ổn định. Nửa năm nay, bà sụt 5kg, ăn không ngon miệng, ợ nóng, mau no, nôn nhiều. Bà nghĩ mình bị trào ngược dạ dày thực quản, tự mua thuốc về uống nhưng không đỡ. Bà nhập Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM (cơ sở phường Tân Sơn Hòa – quận Tân Bình cũ), trong tình trạng đường huyết tăng cao – hơn 200 mg/dL (bình thường 60 – 100 mg/dL), suy kiệt, nặng 44kg, mất nước, rối loạn điện giải nghiêm trọng. Người bệnh được truyền insulin ổn định đường huyết, cân bằng điện giải, sinh hiệu ổn định.

Nhận thấy tình trạng người bệnh hay nôn ngay sau khi ăn, đường huyết sau ăn không ổn định, khác so với trào ngược dạ dày thực quản thông thường, thạc sĩ, bác sĩ Hoàng Thị Hồng Linh, khoa Nội tiết – Đái tháo đường, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM nghi ngờ có thể do liệt dạ dày – biến chứng phổ biến do tiểu đường lâu năm nhưng ít khi được chú ý.

Bác sĩ chỉ định các kiểm tra, xét nghiệm chuyên sâu. Sau khi nội soi tiêu hóa, người bệnh được loại trừ các nguyên nhân gây tắc nghẽn cơ học ở dạ dày như u, hẹp môn vị, loét… đồng thời cũng loại trừ các nguyên nhân như phẫu thuật vùng bụng, bệnh tự miễn, suy giáp, đa xơ cứng, rối loạn ăn uống. Thực hiện nghiệm pháp thở hơi (đo lượng khí thở sau khi ăn) nhằm đánh giá tốc độ làm rỗng của dạ dày, kết quả cho thấy thời gian bán hủy thức ăn ở dạ dày là 180 phút, dài hơn thời gian thông thường 70-100 phút, xác định người bệnh bị liệt dạ dày nghi do tiểu đường.

Liệt dạ dày xuất hiện ở người bệnh tiểu đường kiểm soát đường huyết kém, là một rối loạn tại đường tiêu hóa khiến thức ăn lưu lại trong dạ dày trong khoảng thời gian lâu hơn bình thường. Trung bình, ở người khỏe mạnh, dạ dày tiêu hóa thức ăn trong khoảng 2 – 5 giờ tùy loại thức ăn.

Khi đường huyết không được kiểm soát tốt trong nhiều năm, nồng độ đường huyết cao kéo dài sẽ gây tổn thương các mạch máu cung cấp oxy và dưỡng chất cho các dây thần kinh, bao gồm cả dây thần kinh phế vị. Đây là dây thần kinh sọ kéo dài từ thân não cho tới các cơ quan trong ổ bụng, bao gồm cả các cơ quan trong đường tiêu hóa. Giống như căn bệnh thoái hóa thần kinh ở bệnh nhân tiểu đường, tổn thương dây thần kinh phế vị sẽ làm rối loạn chức năng thần kinh và ảnh hưởng đến cơ quan tiêu hóa do các xung cần thiết để nhào trộn thức ăn bị chậm hoặc ngừng lại. Chậm tiêu hóa còn làm cho việc kiểm soát đường huyết khó khăn hơn, đặc biệt ở bệnh nhân dùng thuốc tiểu đường dạng uống.

“Liệt dạ dày gây khó khăn trong việc theo dõi quá trình tiêu hóa dẫn đến lượng đường của người bệnh thường quá cao hoặc quá thấp, khiến việc điều trị thuốc gặp nhiều khó khăn”, bác sĩ Linh nói và giải thích thêm, khi thức ăn ở lại quá lâu trong dạ dày có thể dẫn đến nhiễm khuẩn tiêu hóa. Ngoài ra các thực phẩm có thể đông cứng lại thành khối rắn mà không tiêu hóa được trở thành dị vật dạ dày, từ đó kích thích dạ dày gây ra các triệu chứng như buồn nôn, ói mửa và tắc nghẽn trong dạ dày.

Liệt dạ dày rất khó chẩn đoán, thường dễ bị nhầm lẫn với chứng ợ nóng mạn tính hay buồn nôn nên dễ bị bỏ quên, tỷ lệ mắc chứng liệt dạ dày ở người bệnh tiểu đường lên đến 65%.

Bà Xuyên được theo dõi sát và kiểm soát đường huyết bằng insulin, đồng thời dùng thuốc hỗ trợ tăng co bóp dạ dày. Các bữa ăn được chia nhỏ thành 6 bữa trong ngày, tránh để dạ dày quá đầy, ưu tiên ăn nhiều chất lỏng, hạn chế chất béo và chất xơ khó tiêu hóa, bù đủ nước cho cơ thể.

Bác sĩ Linh cho biết, liệt dạ dày là bệnh mạn tính khiến người bệnh phải “chiến đấu” trong một khoảng thời gian dài. Hiện chưa có phương pháp điều trị đặc hiệu đối với căn bệnh này, chỉ có thể được kiểm soát thông qua việc điều chỉnh chế độ dinh dưỡng, uống thuốc và kiểm soát tốt đường huyết, bao gồm cả việc sử dụng insulin hợp lý nếu bệnh nhân mắc tiểu đường type 2.

*Tên người bệnh đã thay đổi