Anh John (19 tuổi, quốc tịch Mỹ) bị bỏng rát cẳng chân sau khi va phải sứa lúc lướt ván. Hai ngày sau, vùng da tổn thương nổi nhiều bọng nước lớn, sưng đỏ, một số vỡ loét, buộc anh đến bệnh viện cấp cứu.

Trong lúc lướt ván giữa biển, anh John bất ngờ va phải sứa biển. Ngay sau khi lên bờ, cẳng chân trái nóng rát như bị bỏng. Nghĩ chỉ là phản ứng ngoài da thông thường, anh không đi khám ngay.

Tuy nhiên, cảm giác đau rát không thuyên giảm. Vùng da tiếp xúc dần đỏ, sưng và ngứa. Sau hai ngày, nhiều bọng nước lớn xuất hiện, một số vỡ ra, để lại những vùng da trợt loét. Lo ngại tổn thương diễn tiến nghiêm trọng, anh đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM (cơ sở phường Tân Sơn Hòa, TP.HCM) cấp cứu.

Bác sĩ CKI Phạm Đức Long, khoa Cấp cứu, cho biết khi tiếp nhận, vùng cẳng chân trái của người bệnh xuất hiện nhiều bọng nước kích thước lớn, tập trung ở nửa cẳng chân, da xung quanh sưng đỏ, kèm ngứa. Một số bọng nước đã vỡ, để lộ vùng da trợt loét, sẫm màu. Tổn thương cho thấy phản ứng viêm da đã tiến triển, không còn đơn thuần là những nốt đỏ hay cảm giác châm chích ban đầu.

Để đánh giá mức độ tổn thương mô mềm, bác sĩ siêu âm cẳng chân trái ngay tại giường. Kết quả ghi nhận da và mô dưới da phù nề, tăng tưới máu, kèm nhiều cấu trúc dạng bóng nước trong lớp da, phù hợp với tình trạng viêm tại vùng tổn thương.

Theo bác sĩ Long, dựa trên tiền sử tiếp xúc với sinh vật biển và biểu hiện lâm sàng, người bệnh được chẩn đoán viêm da tiếp xúc do sứa biển.

Khi xúc tu sứa chạm vào da, các tế bào châm (nematocyst) có thể phóng ra những sợi cấu trúc dạng kim siêu nhỏ, đưa độc tố vào mô. Phản ứng này gây đau rát, đỏ da, phù nề và ngứa. Ở những trường hợp phản ứng mạnh, người bệnh có thể xuất hiện bọng nước, thậm chí trợt loét. Mức độ tổn thương phụ thuộc vào loài sứa, lượng độc tố, diện tích và thời gian tiếp xúc.

Đáng lưu ý, tổn thương do sứa đốt có thể tiếp tục biểu hiện hoặc tiến triển sau khi người bệnh đã lên bờ. Khi bọng nước vỡ, lớp da bảo vệ bị mất đi, tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập, làm tăng nguy cơ nhiễm trùng thứ phát và chậm lành vết thương.

Ê-kíp cấp cứu tiến hành làm sạch, bảo vệ và băng các vùng da tổn thương. Người bệnh được sử dụng thuốc theo chỉ định nhằm kiểm soát phản ứng viêm, giảm ngứa và hạn chế nguy cơ bội nhiễm.

Sau xử trí, tình trạng cải thiện, người bệnh đủ điều kiện xuất viện trong ngày. Bác sĩ hẹn tái khám sau hai ngày để đánh giá diễn tiến tổn thương, khả năng liền da và phát hiện sớm dấu hiệu nhiễm trùng nếu có.

Bác sĩ Long khuyến cáo, khi nghi bị sứa đốt, cần nhanh chóng đưa người bị nạn ra khỏi vùng nước, tránh tiếp xúc thêm với sứa và đánh giá các dấu hiệu bất thường. Nếu xuất hiện khó thở, choáng váng, ngất, nôn ói nhiều hoặc tim đập nhanh, cần gọi cấp cứu ngay vì đây có thể là biểu hiện của phản ứng toàn thân nghiêm trọng.

Với tổn thương ngoài da, không chà xát, gãi hoặc dùng tay trần kéo các xúc tu còn bám trên da. Nếu có xúc tu, cần loại bỏ cẩn thận bằng dụng cụ phù hợp, tránh để chúng tiếp xúc thêm với da. Cách rửa và xử trí vết đốt cần tùy thuộc loài sứa, theo hướng dẫn sơ cứu tại địa phương hoặc nhân viên y tế. Không tự ý dùng nước ngọt, cồn hay nước tiểu để xử lý vì có thể khiến một số tế bào châm còn lại tiếp tục phóng độc tố.

Sau sơ cứu, nếu vùng da đau rát tăng dần, sưng đỏ lan rộng, xuất hiện bọng nước hoặc trợt loét, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được thăm khám. Không tự chọc vỡ bọng nước hoặc bôi thuốc, đắp lá cây không rõ nguồn gốc lên vùng tổn thương.

Khi du lịch biển, nên quan sát cảnh báo tại bãi tắm, tránh xuống nước khi phát hiện sứa và không chạm vào sứa kể cả khi chúng đã trôi dạt lên bờ. Xử trí đúng cách ngay từ đầu và thăm khám khi tổn thương diễn tiến bất thường giúp hạn chế nguy cơ biến chứng.

*Tên người bệnh đã được thay đổi