Bà Hoàn, 71 tuổi, khám sức khỏe tổng quát tình cờ phát hiện dị vật là dây dẫn y tế dài hơn nửa mét nằm trong lòng tĩnh mạch dù không có triệu chứng bất thường.

TS.BS Nguyễn Anh Dũng, Trưởng khoa Ngoại Lồng ngực – Mạch máu, Trung tâm Ngoại Lồng ngực – Mạch máu, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM cho biết, kết quả chụp CT cho thấy một đoạn dị vật dài hơn 50 cm nằm dọc trong hệ tĩnh mạch lớn của bà Hoàn, kéo dài từ vùng tĩnh mạch chủ trên xuống tĩnh mạch chủ dưới và tĩnh mạch chậu phải. Dựa trên hình dạng và vị trí, êkíp nghi ngờ đây là dây dẫn (guidewire) thường được sử dụng trong các ca phẫu thuật hoặc can thiệp.

Tuy nhiên, việc xác định dị vật đã nằm trong cơ thể bao lâu và xuất phát từ thủ thuật nào gặp khó khăn. Người bệnh chỉ nhớ từng được rạch dẫn lưu áp xe vùng mông khoảng 5 năm trước, không ghi nhận tiền sử điều trị hồi sức tích cực hay can thiệp mạch máu.

Theo bác sĩ Dũng, một dị vật dài nằm trong hệ tĩnh mạch lớn có thể làm tăng nguy cơ hình thành huyết khối, nhiễm trùng hoặc tổn thương thành mạch. Nếu dị vật di chuyển, người bệnh còn có nguy cơ gặp biến chứng ở tim hoặc hệ động mạch phổi. Điều đáng chú ý là bà Hoàn chưa ghi nhận biến chứng nghiêm trọng liên quan đến dị vật tại thời điểm phát hiện.

“Không hiểu bằng con đường nào mà một guidewire có thể ‘đi lạc’ vào hệ thống tĩnh mạch chủ và nằm yên ở đó suốt nhiều năm mà không gây thuyên tắc phổi hay biến chứng nặng nề”, bác sĩ Dũng nói.

Không chỉ có dị vật trong tĩnh mạch, kết quả chụp mạch còn cho thấy động mạch chậu chung phải của bà phình lớn, đường kính tối đa 51 mm, lan gần vùng chia đôi động mạch chủ bụng. Đoạn cuối động mạch chủ bụng cũng có tình trạng hẹp nhẹ đến vừa.

Với kích thước hơn 5 cm, túi phình động mạch chậu cần được đánh giá để điều trị, do nguy cơ tiếp tục giãn lớn và vỡ. Êkíp đứng trước yêu cầu xử lý hai vấn đề ở hai hệ mạch khác nhau: loại trừ túi phình khỏi dòng máu động mạch, đồng thời lấy dị vật kéo dài trong hệ tĩnh mạch chủ.

Ê kíp hội chẩn, quyết định chọn phương án kết hợp can thiệp nội mạch và phẫu thuật mạch máu. Thách thức đầu tiên là cấu trúc túi phình động mạch chậu chung phải nằm gần vị trí phân chia của động mạch chủ bụng. Việc đặt stent graft cần bảo đảm vùng neo giữ phù hợp để thiết bị kín khít, ổn định và loại trừ dòng máu đi vào túi phình, đồng thời duy trì tưới máu cho hai chi dưới.

Bác sĩ Dũng thực hiện kỹ thuật stent graft AUI (Aorto Uni Iliac), đưa stent graft từ động mạch chủ đến động mạch chậu chung phải, giúp che phủ hoàn toàn khối phình, ngăn chặn nguy cơ tiến triển và vỡ phình, đồng thời tái tạo dòng chảy đến chân phải và chặn dòng máu qua động mạch chậu chung trái. Tiếp đến, êkíp phẫu thuật bắc cầu động mạch đùi hai bên bằng ống ghép, tái lưu thông máu cho chân trái.

Sau khi xử lý túi phình và tái lập đường lưu thông máu, êkíp tiếp tục lấy trọn vẹn đoạn dây dẫn dài hơn 50 cm nằm trong tĩnh mạch chủ.

Việc xử lý dị vật nằm sâu trong mạch máu lớn đòi hỏi thao tác thận trọng, hạn chế nguy cơ tổn thương thành mạch, chảy máu hoặc làm dị vật đứt, di chuyển trong quá trình lấy ra.

Sau phẫu thuật, sức khỏe bà Hoàn ổn định và xuất viện sau 2 ngày. Bác sĩ hướng dẫn người bệnh, dùng thuốc theo đơn, vận động phù hợp và tái khám định kỳ để đánh giá hoạt động của stent graft, cầu nối mạch máu cũng như phát hiện sớm các biến chứng muộn.

Theo bác sĩ Dũng, dị vật tồn tại trong lòng mạch máu nhiều năm như bà Hoàn rất hiếm gặp. Những dị vật có kích thước to nhỏ, dài ngắn hoặc độ cứng, sắc cạnh khác nhau. Tuy không gây triệu chứng nhưng chúng có khả năng tạo huyết khối làm tắc mạch, đâm thủng thành mạch, tổn thương tim… Bà Hoàn may mắn tình cờ phát hiện dị vật khi điều trị bệnh khác, chưa gặp biến chứng nghiêm trọng.

Phần lớn trường hợp phình động mạch chậu cũng tiến triển âm thầm. Rất ít trường hợp biểu hiện triệu chứng, mà chỉ được chẩn đoán tình cờ khi người bệnh khám vì nguyên nhân khác. Một số trường hợp có biểu hiện đau lưng, đau bụng dưới, đau bẹn… nhưng dễ nhầm lẫn với các bệnh lý thần kinh, cơ xương khớp, tiêu hóa…

Nguy cơ phình động mạch chậu tăng theo tuổi, đặc biệt ở người hút thuốc lá, tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu hoặc có bệnh xơ vữa động mạch. Để giảm rủi ro mắc bệnh, cần tránh xa thuốc lá, kiểm soát huyết áp, đường huyết và chỉ số cholesterol, giữ cân nặng khỏe mạnh, khám sức khỏe định kỳ. Những trường hợp đã được phát hiện túi phình cần theo dõi kích thước, tốc độ phát triển và điều trị đúng thời điểm để giảm nguy cơ biến chứng.

* Tên bệnh nhân đã được thay đổi