Sờ thấy vùng kín có nhiều tĩnh mạch thừng tinh giãn nặng, ngoằn ngoèo như búi giun và cảm giác đau tức, anh Minh đi khám phát hiện không có tinh trùng, đồng nghĩa với vô sinh.

Anh Minh, 31 tuổi, ngụ TP HCM, bắt đầu cảm thấy đau tức ở tinh hoàn khoảng 2 năm trước. Ngại ngần, anh không đi khám chỉ tự chịu đựng hoặc uống thuốc giảm đau nhưng tần suất đau càng tăng lên.

Quá sức chịu đựng, tháng 3/2023 anh đi khám tại một bệnh viện ở TP HCM, được chẩn đoán bị giãn tĩnh mạch thừng tinh mức độ 3 (mức độ nặng nhất của bệnh), nhiều búi tĩnh mạch giãn nổi rõ sần sùi và ngoằn ngoèo dưới da bìu.

Kiểm tra thêm các bác sĩ ghi nhận Minh không có tinh trùng. Anh được phẫu thuật và sinh thiết hai bên tinh hoàn để đánh giá khả năng sản sinh tinh trùng. Kết quả, các ống sinh tinh đã thoái hóa Hyalin, dạng nước, không có tinh tử, không có tế bào mầm sertoli, mô kẽ xơ hóa, đồng nghĩa anh bị vô sinh.

Sau phẫu thuật, các triệu chứng cải thiện rõ, anh Minh và bạn gái quyết định kết hôn nhưng 6 tháng không có con. Khát khao có con sớm và lo lắng vì có tiền sử bệnh lý ở đường sinh sản, đầu tháng 3/2024 vợ chồng anh đến Trung tâm Hỗ trợ sinh sản, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM (IVF Tâm Anh TP HCM) để khám và điều trị. Kết quả xét nghiệm tinh dịch đồ ghi nhận anh Minh không có tinh trùng.

Theo ThS.BS Dương Quang Huy, Trưởng Đơn vị Nam học, IVF Tâm Anh TP HCM, trong mô tinh hoàn, quá trình sản xuất tinh trùng được chia thành nhiều cấp độ, gồm tinh nguyên bào (tế bào tinh trùng thấp nhất, nguyên thủy), tinh bào bậc 1, tinh bào bậc 2, tinh tử tròn, cuối cùng là tinh tử trưởng thành có đầu, thân và đuôi đầy đủ.

Ngoài ra, các tế bào sertoli đóng vai trò nuôi tinh trùng, tế bào leydig với vai trò tiết ra testosterone. Với tình trạng của bệnh nhân, ngay cả tế bào nuôi cũng không có thì tiên lượng khả năng tìm thấy tinh trùng là rất thấp dù chỉ ở mức độ tinh nguyên bào.

“Nếu trước đây, khi các phương pháp điều trị còn hạn chế, với bệnh nhân có tình trạng như vậy, các bác sĩ từ chối điều trị và khuyên xin tinh trùng”, Thạc sĩ Huy nói, cho biết thêm, hiện nay nhiều công nghệ điều trị hỗ trợ sinh sản hiện đại đã giúp người bệnh có tình trạng như anh Minh (thoái hóa ống sinh tinh đã phẫu thuật giãn tĩnh mạch thừng tinh) vẫn có 10% cơ may tìm thấy tinh trùng, giúp có con chính chủ.

Cuộc phẫu thuật vi phẫu tích mô tinh hoàn tìm tinh trùng cho bệnh nhân được chuẩn bị chu đáo. Bác sĩ Huy cùng ekip thực hiện mở tinh hoàn. Dưới hệ thống kính vi phẫu hiện đại có độ phóng đại gấp 30 lần, 2/3 thời lượng đầu của cuộc mổ các phẫu thuật viên không có tinh trùng bởi các ống sinh tinh thoái hóa.

Khi khảo sát sâu hơn ở bán cầu bên phải tinh hoàn, bác sĩ Huy tìm thấy một cụm ống sinh tinh tiềm năng. Các mô được cắt lọc chuyển đến phòng lab ngay bên cạnh. Chuyên viên phôi học thực hiện xé mô, tỉ mẩn soi tìm dưới kính hiển vi đảo ngược hiện đại có độ phóng đại gấp 200 lần và thành công tìm thấy khoảng 30 tinh binh đủ cho hai chu kỳ thụ tinh ống nghiệm. Toàn bộ “vốn liếng” được nhanh chóng trữ đông, bảo tồn khả năng có con chính chủ cho anh Minh.

“Tôi những tưởng không còn hy vọng, phải xin con nuôi”, anh Huy xúc động nói, cho biết thêm vợ chồng anh đã chuẩn bị cho kế hoạch kích thích và chọc hút buồng trứng trong thời gian sắp tới để thụ tinh ống nghiệm, sớm hiện thực ước mơ có con của chính mình.

Theo BS Dương Quang Huy, bệnh giãn tĩnh mạch thừng tinh có nhiều mức độ, từ nhẹ chỉ chẩn đoán được trên siêu âm và chụp mạch máu, mức độ nặng là dễ dàng nhìn thấy búi tĩnh mạch giãn nằm ngoằn ngoèo dưới da bìu. Thông thường bệnh thường không có triệu chứng cụ thể.

Người bệnh có thể thỉnh thoảng cảm thấy đau nhẹ hoặc cảm giác nặng ở vùng bìu. Cảm giác đau có thể nhiều hơn vào buổi chiều tối, sau khi đứng lâu, làm việc gắng sức hoặc ngồi nhiều. Trường hợp tĩnh mạch thừng tinh giãn lớn bệnh nhân có thể thấy sưng ở phía trên bìu.

Bệnh thường do máu chảy ngược về chỗ thấp thay vì chảy về tim, tương tự như tình trạng giãn tĩnh mạch ở chi dưới. Cơ chế bệnh sinh của giãn tĩnh mạch thừng tinh là do sự suy yếu hệ thống van tĩnh mạch, dẫn đến trào ngược máu từ hệ thống tĩnh mạch chủ vào hệ thống tĩnh mạch tinh, làm giãn thành búi các đám rối tĩnh mạch tinh ở vùng bẹn và bìu. Từ đó gây ứ trệ máu và làm tăng nhiệt độ ở tinh hoàn dẫn đến sự hủy hoại, tăng tỷ lệ phân mảnh DNA tinh trùng, suy giảm khả năng sản xuất tinh trùng, gây vô sinh.

Những trường hợp nam giới có suy van tĩnh mạch, bất thường vị trí đổ của tĩnh mạch tinh vào tĩnh mạch thận trái hoặc tĩnh mạch chủ bụng tăng nguy cơ bị giãn tĩnh mạch thừng tinh. Nam giới có khối u vùng tiểu khung, sau phúc mạc… gây tăng áp lực ổ bụng cũng có nguy cơ mắc bệnh. Ngoài ra, những trường hợp bị trĩ cũng có khả năng mắc bệnh bởi cơ chế giãn tĩnh mạch vùng thấp thường tương tự nhau.

Bệnh lý giãn tĩnh mạch thừng tinh là một trong những nguyên nhân phổ biến gây vô sinh nam với tỷ lệ khoảng 40% ở nam giới chưa từng có con (vô sinh nguyên phát) và lên đến 80% ở những nam giới khó khăn khi tìm kiếm đứa con tiếp theo (vô sinh thứ phát). Những trường hợp nam giới tuổi càng cao, thời gian mắc bệnh càng lâu càng tăng nguy cơ vô sinh. Với những nam giới từng phẫu thuật giãn tĩnh mạch thừng tinh, cơ hội tìm thấy tinh trùng sẽ cao hơn so với nhóm không điều trị.

Thời gian qua, tại IVF Tâm Anh TP HCM, các bác sĩ thường xuyên tiếp nhận và điều trị hỗ trợ sinh sản thành công cho những trường hợp tương tự, giúp giảm thời gian mong con. Không chỉ vậy, nam giới sau điều trị cũng cải thiện chất lượng cuộc sống.

Bác sĩ Huy khuyến cáo, nam giới khi có bất kỳ dấu hiệu bất thường ở cơ quan sinh sản, các triệu chứng đau dù nhẹ hoặc sờ thấy các búi giãn tĩnh mạch dưới da bìu đều nên đến Trung tâm Hỗ trợ sinh sản để được khám toàn diện, chẩn đoán và điều trị sớm giúp tăng tỷ lệ thành công. Tùy từng tình trạng, bác sĩ xây dựng phác đồ điều trị phù hợp nhất. Với những nam giới chưa kết hôn nên cân nhắc phẫu thuật và trữ tinh trùng bảo tồn khả năng sinh sản, cũng như giúp tránh được cuộc mổ về sau, giảm các chi phí điều trị.

*Tên bệnh nhân đã được thay đổi