Chị Hoa, 26 tuổi, nhập viện cấp cứu nhiều lần do hoảng hốt, nghĩ mình mắc bệnh tim, đột quỵ với các cơn đau ngực, hồi hộp và cảm giác sắp chết; song nguyên nhân đến từ rối loạn tâm thần.

Ba ngày trước nhập viện, chị Hoa đang điều trị viêm tai giữa và viêm xương chũm ngoại trú. Quá lo lắng về bệnh, chị liên tục nghĩ đến các biến chứng nguy hiểm. Mỗi khi xuất hiện hồi hộp, đau ngực hoặc chóng mặt, chị lại cho rằng mình bị nhồi máu cơ tim hay đột quỵ. Dù được thăm khám và trấn an sau mỗi lần cấp cứu, nỗi sợ bệnh nặng vẫn không thuyên giảm, khiến các cơn hoảng sợ tiếp tục tái diễn.

ThS.BS Nguyễn An Khải, Đơn vị Tâm thần, Trung tâm Khoa học Thần kinh, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho biết khi thăm khám, ghi nhận người bệnh tỉnh táo, tiếp xúc tốt nhưng khí sắc hơi trầm, vẻ mặt lo âu, thường xuyên nghĩ về bệnh tật. Người bệnh mô tả nhiều cơn đau thắt ngực kiểu siết chặt kéo dài khoảng 10 giây, kèm hồi hộp, tim đập nhanh, tê tay chân và cảm giác mất kiểm soát.

Để loại trừ các nguyên nhân tổn thương thực thể, chị Hoa được thực hiện nhiều cận lâm sàng chuyên sâu. Kết quả chụp MRI não và mạch máu não không ghi nhận bất thường. Siêu âm tim, chụp CT động mạch vành, siêu âm động mạch chủ đều trong giới hạn bình thường. Holter điện tim ghi nhận những giai đoạn nhịp nhanh xoang lên tới 150-160 lần mỗi phút trong khoảng 20 phút nhưng không phát hiện rối loạn nhịp tim nguy hiểm.

Từ các dữ liệu lâm sàng và cận lâm sàng, bác sĩ chẩn đoán người bệnh mắc rối loạn hoảng sợ (panic disorder) kèm rối loạn giấc ngủ và lo âu kéo dài.

Theo bác sĩ Khải, nhiều người khi lên cơn hoảng sợ thường tin rằng mình đang bị nhồi máu cơ tim, đột quỵ hoặc mắc bệnh lý nghiêm trọng. Thực tế, đây là phản ứng báo động quá mức của não bộ trước cảm giác lo âu.

Khi não bộ nhận định cơ thể đang gặp nguy hiểm, hệ thần kinh giao cảm lập tức được kích hoạt, giải phóng các hormone căng thẳng như adrenaline khiến tim đập nhanh, tăng nhịp thở, căng cơ và thay đổi cảm giác toàn thân. Người bệnh có thể xuất hiện đau ngực, khó thở, chóng mặt, tê tay chân, vã mồ hôi hoặc cảm giác sắp chết dù không có tổn thương thực thể nguy hiểm.

“Điều khiến nhiều người hoang mang là các triệu chứng này xảy ra thực tế chứ không phải tưởng tượng”, bác sĩ Khải nói, song nguồn gốc không nằm ở tim hay não mà xuất phát từ sự rối loạn trong cơ chế xử lý căng thẳng của hệ thần kinh.

Ở trường hợp của chị Hoa, các bệnh lý tai mũi họng trở thành yếu tố khởi phát khiến người bệnh liên tục chú ý đến cơ thể. Mỗi lần xuất hiện cảm giác khó chịu, chị lại diễn giải theo hướng tiêu cực và lo sợ bệnh nặng. Chính suy nghĩ này tiếp tục kích hoạt phản ứng căng thẳng, làm tim đập nhanh hơn, chóng mặt nhiều hơn và khiến cơn hoảng sợ ngày càng dữ dội.

Theo bác sĩ, trong cuộc sống hiện đại, áp lực công việc, căng thẳng kéo dài, tình trạng thiếu ngủ hoặc những vấn đề sức khỏe dù không quá nghiêm trọng cũng có thể trở thành yếu tố khởi phát các cơn hoảng sợ ở người có ‘cơ địa’ hay lo âu. Thói quen liên tục tra cứu thông tin sức khỏe trên mạng cũng có thể khiến nhiều người trở nên nhạy cảm hơn với các thay đổi của cơ thể. Khi đó, người bệnh dễ rơi vào vòng xoắn bệnh lý: càng lo lắng càng xuất hiện triệu chứng cơ thể, càng xuất hiện triệu chứng lại càng lo sợ mình mắc bệnh nặng.

Sau khi được đánh giá toàn diện, chị Hoa được điều trị kết hợp thuốc giảm lo âu, thuốc hỗ trợ giấc ngủ, điều trị các bệnh lý tai mũi họng đi kèm và thực hiện kích thích từ trường xuyên sọ (rTMS). Đây là phương pháp sử dụng từ trường tác động lên các vùng não liên quan đến điều hòa cảm xúc và lo âu, giúp cải thiện kết nối và chức năng thần kinh, giảm mức độ căng thẳng, cải thiện giấc ngủ và hỗ trợ kiểm soát các cơn hoảng sợ.

Bên cạnh kiểm soát triệu chứng cấp tính, mục tiêu điều trị là giúp người bệnh phá vỡ vòng xoắn giữa lo âu và các biểu hiện cơ thể. Bác sĩ đồng thời giải thích cho người bệnh hiểu cơ chế hình thành cơn hoảng sợ, hướng dẫn nhận diện các dấu hiệu khởi phát, giảm hành vi liên tục kiểm tra cơ thể và điều chỉnh những suy nghĩ bi quan về sức khỏe.

Sau điều trị, chị Hoa giảm lo âu rõ rệt, ngủ ngon hơn, các triệu chứng hồi hộp, đau ngực, chóng mặt thuyên giảm và không còn xuất hiện những cơn hoảng sợ phải nhập cấp cứu. Người bệnh được hướng dẫn tiếp tục dùng thuốc, tái khám định kỳ và kiểm soát căng thẳng để hạn chế nguy cơ tái phát.

Bác sĩ Khải cho biết rối loạn hoảng sợ là bệnh lý tâm thần thường gặp nhưng dễ bị bỏ sót vì các triệu chứng giống nhiều bệnh nội khoa. Người bệnh đi khám tim mạch, hô hấp hoặc thần kinh nhiều lần do đau ngực, hồi hộp, khó thở, chóng mặt nhưng kết quả đều bình thường.

Bác sĩ khuyến cáo nên đi khám sớm khi xuất hiện các dấu hiệu như lo âu kéo dài, mất ngủ, thường xuyên hồi hộp tim đập nhanh, đau ngực không rõ nguyên nhân, cảm giác sắp chết hoặc nhiều lần phải vào cấp cứu nhưng không tìm thấy nguyên nhân thực thể. Điều trị sớm giúp kiểm soát hiệu quả triệu chứng, cải thiện chất lượng cuộc sống và ngăn bệnh tiến triển mạn tính.