HÀ NỘI – Hà, 24 tuổi, có nang lạc nội mạc tử cung kích thước 12 cm khiến dự trữ buồng trứng giảm, bác sĩ tư vấn trữ trứng bảo tồn khả năng sinh sản.

Một năm trước, Hà từng khám tại cơ sở y tế khác, được ghi nhận nang buồng trứng khoảng 3 cm và tư vấn theo dõi. Cô chưa lập gia đình, kinh nguyệt không có dấu hiệu bất thường rõ nên không nghĩ bệnh có thể ảnh hưởng sớm đến khả năng sinh sản.

Gần đây, khi khám sức khỏe tại Phòng khám Đa khoa Tâm Anh Cầu Giấy, bác sĩ siêu âm phát hiện khối nang ở buồng trứng trái đã tăng lên 12 cm, chiếm gần hết buồng trứng trái, nghi dính với thành sau tử cung.

Bác sĩ Lê Quang Đô, Đơn vị Hỗ trợ Sinh sản, cho biết đây là nang lạc nội mạc tử cung kích thước lớn, ít gặp ở phụ nữ trẻ. Khối nang nằm trong buồng trứng, chứa dịch nâu sẫm. Khi phát triển lớn, nang có thể làm buồng trứng giãn căng, biến dạng, gây dính vùng chậu và ảnh hưởng mô buồng trứng lành xung quanh.

Chỉ số dự trữ buồng trứng (AMH) của Hà là 1,2 ng/ml, thấp so với tuổi 24 thường là 2-6,8 ng/ml. AMH phản ánh tương đối số nang noãn còn lại trong buồng trứng. Chỉ số này giảm không đồng nghĩa người bệnh mất khả năng mang thai, nhưng cho thấy “quỹ trứng” ít hơn kỳ vọng ở cùng độ tuổi.

Theo bác sĩ Đô, nang lạc nội mạc tử cung buồng trứng có thể âm thầm làm giảm dự trữ buồng trứng do tình trạng viêm kéo dài quanh mô buồng trứng. Nếu phải phẫu thuật bóc nang, nhất là nang lớn và dính, buồng trứng cũng có nguy cơ mất thêm một phần mô lành trong quá trình bóc tách. Sau khi được tư vấn, Hà quyết định trữ trứng trước khi điều trị nang lạc nội mạc tử cung.

Tại IVF Tâm Anh, bác sĩ Đô xây dựng phác đồ kích thích buồng trứng riêng cho người bệnh. Quá trình dùng thuốc được theo dõi bằng siêu âm và xét nghiệm nội tiết để đánh giá số nang noãn phát triển, điều chỉnh liều thuốc theo đáp ứng của buồng trứng. Do người bệnh có khối nang lớn ở buồng trứng trái, êkíp phải theo dõi sát vị trí nang, số nang noãn có thể tiếp cận và nguy cơ đau, căng tức trong quá trình kích trứng.

Sau kích trứng, Hà được chọc hút noãn dưới hướng dẫn siêu âm. Êkíp thu được 15 noãn, chuyển ngay sang phòng lab để chuyên viên phôi học đánh giá độ trưởng thành và chất lượng. Những noãn đủ điều kiện được trữ đông bằng kỹ thuật thủy tinh hóa trong nitơ lỏng ở nhiệt độ – 196 độ C.

Bác sĩ Đô tư vấn phương án điều trị cho Hà. Ảnh: Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh

Bác sĩ Đô cho biết, khi người bệnh có nhu cầu sinh con, noãn trữ đông có thể được rã đông, thụ tinh với tinh trùng trong phòng lab để tạo phôi, sau đó chuyển vào buồng tử cung. Trữ trứng không bảo đảm chắc chắn có con, song giúp người bệnh có thêm phương án nếu dự trữ buồng trứng giảm thêm sau điều trị hoặc theo thời gian.

Sau trữ trứng, Hà được tư vấn tiếp các hướng xử trí nang lạc nội mạc tử cung. Phẫu thuật nội soi bóc nang giúp loại bỏ khối nang, đánh giá mức độ dính vùng chậu và lấy mô làm giải phẫu bệnh. Đây là phương án thường được cân nhắc khi nang lớn, tăng kích thước, gây đau hoặc nghi ngờ biến chứng. Tuy nhiên, bác sĩ phải bóc tách thận trọng để hạn chế tổn thương mô buồng trứng lành.

Trường hợp chưa muốn phẫu thuật ngay, người bệnh có thể được điều trị nội khoa bằng thuốc ức chế hormone nhằm giảm hoạt động của mô lạc nội mạc tử cung, cải thiện triệu chứng và theo dõi kích thước nang. Nhược điểm là thuốc không loại bỏ được vỏ nang và có thể gây rối loạn nội tiết. Hiện tại, Hà đang cân nhắc phương án điều trị sau khi đã hoàn tất trữ trứng.

Lạc nội mạc tử cung ảnh hưởng khoảng 10% phụ nữ trong độ tuổi sinh sản trên toàn cầu, theo Tổ chức Y tế Thế giới. Bệnh xảy ra khi mô tương tự niêm mạc tử cung phát triển bên ngoài buồng tử cung, thường gặp ở buồng trứng, vòi trứng, phúc mạc vùng chậu. Người có nang lạc nội mạc tử cung thường gặp các dấu hiệu đau bụng kinh dữ dội, đau vùng chậu, đau khi quan hệ, rối loạn tiêu hóa hoặc tiểu tiện quanh kỳ kinh, khó có thai. Một số trường hợp ít triệu chứng, chỉ phát hiện khi khám phụ khoa, khám sức khỏe định kỳ hoặc đi khám hiếm muộn.

Bác sĩ Đô, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, khuyến cáo phụ nữ từng phát hiện nang lạc nội mạc tử cung cần tái khám theo hẹn, theo dõi kích thước nang. Người trẻ có nang lạc nội mạc tử cung kích thước lớn, nang ở cả hai bên buồng trứng, AMH giảm, dự kiến phẫu thuật buồng trứng hoặc chưa muốn sinh con trong vài năm tới nên khám chuyên khoa hỗ trợ sinh sản sớm để được tư vấn bảo tồn khả năng sinh sản.