Anh Thái (35 tuổi) và chị Hương (33 tuổi) vô sinh 3 năm không rõ nguyên nhân dù đã đi khám nhiều nơi, được bác sĩ thực hiện thụ tinh trong ống nghiệm (IVF) giúp có con.

Anh chị cho biết, cả hai vợ chồng đều là bác sĩ khoa nội của một bệnh viện tỉnh, sau khi kết hôn mãi không có tin vui dù sức khỏe bình thường, quan hệ đều đặn. Họ đã chủ động tìm hiểu thông tin, đi khám ở nhiều nơi nhưng không rõ nguyên nhân.

Tháng 8/2025, anh chị đến khám tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh – Quận 8, ThS.BS Trần Ngọc Vân Anh, Trung tâm Hỗ trợ sinh sản cho biết chỉ số dự trữ buồng trứng của chị Hương đạt 2.88 ng/ml – tức còn tốt, chụp X-quang cho thấy ống dẫn trứng còn thông. Chồng chị không ghi nhận bất thường.

Vô sinh chưa rõ nguyên nhân chiếm khoảng 10-30% các trường hợp vô sinh hiếm muộn. Chưa rõ nguyên nhân không có nghĩa là không có nguyên nhân, do y học hiện nay chưa thể lý giải và tầm soát các nguyên nhân gây vô sinh hiếm muộn trong các trường hợp này. Tuy nhiên, thời gian mong con càng lâu thì khả năng có thai tự nhiên càng giảm. Sau khi nghe bác sĩ phân tích, vợ chồng chị Hương, anh Thái quyết định thực hiện thụ tinh trong ống nghiệm (IVF).

Bác sĩ lý giải để quá trình thụ thai tự nhiên thành công, mọi khâu phải hoàn hảo. Với trường hợp này trứng và tinh trùng – tức “nguyên liệu sản xuất” đều tốt, do đó vấn đề có thể nằm ở “quá trình sản xuất”. Cụ thể, ống dẫn trứng thông nhưng có thể bị rối loạn chức năng; số lượng, độ di động và hình thái của tinh trùng trên tinh dịch đồ rất tốt nhưng khả năng tinh trùng có thể xuyên qua lớp vỏ ngoài của trứng còn chưa rõ… Bác sĩ chẩn đoán vô sinh vô căn, tư vấn thực hiện thụ tinh trong ống nghiệm (IVF).

Lần đầu chuẩn bị niêm mạc cho chị Hương, bác sĩ phát hiện có polyp trong lòng tử cung, niêm mạc chưa đẹp, đây là nguyên nhân thường gặp khiến thai khó làm tổ, gây vô sinh. “Polyp có thể hoạt động như một dị vật gây ra phản ứng viêm nhẹ và ngăn cản phôi làm tổ, dù nó không nằm ở vị trí cản trở trực tiếp”, bác sĩ Vân Anh nói, đồng thời chỉ định sử dụng thuốc để tạo ra lớp niêm mạc tử cung hoàn hảo – môi trường lý tưởng để chuyển phôi.

Bác sĩ chọc hút được 13 cụm noãn, tách được 16 trứng, trong đó 13 trứng trưởng thành. Nuôi lên được 12 phôi ngày 5, tỷ lệ khoảng 92%, cao vượt trội so với trung bình chỉ khoảng 30-50%. Chị Hương được chuyển 1 phôi loại tốt vào tử cung đã chuẩn bị kỹ và đậu thai ngay lần đầu tiên. Hiện thai được hơn 6 tháng.

Vô sinh vô căn là tình trạng một cặp vợ chồng không thể thụ thai sau 1 năm quan hệ tình dục đều đặn, không sử dụng biện pháp tránh thai (hoặc 6 tháng đối với phụ nữ trên 35 tuổi), mà các xét nghiệm tìm nguyên nhân vô sinh đều cho kết quả bình thường.

Bác sĩ sẽ kết luận một cặp vợ chồng bị vô sinh vô căn sau khi đã thực hiện đầy đủ các chẩn đoán cận lâm sàng, với người vợ sẽ được kiểm tra chu kỳ kinh nguyệt đều đặn, xét nghiệm nội tiết (FSH, LH, Estradiol, AMH), siêu âm cho thấy trứng phát triển và rụng bình thường, buồng tử cung có cấu trúc bình thường, không có u xơ, polyp hay dị tật cản trở sự làm tổ của phôi.

Chụp X-quang tử cung vòi trứng (HSG) cho thấy cả hai ống dẫn trứng đều thông suốt, không bị tắc nghẽn. Chỉ số AMH và số nang trứng thứ cấp trên siêu âm ở mức bình thường so với độ tuổi.

Đối với người chồng sẽ dựa trên kết quả phân tích tinh dịch cho thấy số lượng, mật độ, độ di động và hình thái của tinh trùng đều nằm trong giới hạn bình thường theo tiêu chuẩn của WHO.

Mặc dù không thể xác định bằng các xét nghiệm cơ bản, các chuyên gia cho rằng vô sinh vô căn có thể xuất phát từ những vấn đề như trứng hoặc tinh trùng có những bất thường về mặt di truyền mà xét nghiệm thông thường không phát hiện được, tinh trùng không có khả năng xuyên qua vỏ trứng để thụ tinh, phôi thai được tạo ra nhưng không thể bám vào niêm mạc tử cung để phát triển, lạc nội mạc tử cung thể nhẹ không được phát hiện qua siêu âm, người vợ có vấn đề về miễn dịch, rối loạn chức năng ống dẫn trứng…

Việc điều trị đối với vợ chồng vô sinh vô căn thường bao gồm thay đổi lối sống, kích thích buồng trứng và giao hợp tự nhiên theo thời điểm, bơm tinh trùng vào buồng tử cung (IUI) hoặc IVF.

Tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, có 34,1% bệnh nhân vô sinh do những vấn đề khác, trong đó có những trường hợp không xác định được nguyên nhân như vợ chồng anh Thái, chị Hương. Bác sĩ Vân Anh khuyến cáo, vô sinh vô căn không phải là dấu chấm hết. Rất nhiều cặp đôi được chẩn đoán tình trạng này cuối cùng vẫn có con, dù là tự nhiên hay nhờ các biện pháp can thiệp. Tỷ lệ thành công phụ thuộc rất nhiều vào phương pháp điều trị được lựa chọn.

Bác sĩ khuyên các cặp đôi đang đối mặt với tình trạng này nên sớm đến gặp bác sĩ chuyên khoa để được tư vấn cụ thể, xây dựng kế hoạch điều trị phù hợp, tăng tỷ lệ có thai.