Chán ăn, muốn giảm cân và bổ sung vitamin, bà Thơ uống khoảng 1 lít sinh tố, nước ép mỗi ngày thay bữa chính. Sau hai tháng, bà nôn ói, chóng mặt, nhập viện với đường huyết hơn 518 mg/dL.
Bà Thơ, 62 tuổi, ở An Giang, chán ăn kéo dài khoảng hai tháng, thường xuyên chóng mặt, buồn nôn, có lúc nôn ói và buồn ngủ. Nghĩ mình mắc bệnh dạ dày, bà tự mua thuốc uống nhưng không rõ loại. Do lo ngại ăn uống kém ảnh hưởng sức khỏe, bà chuyển sang uống sinh tố, nước ép trái cây thay cơm, tin rằng cách này vừa dễ tiêu, vừa bổ sung vitamin, lại giúp kiểm soát cân nặng.
Mỗi ngày, bà uống khoảng 1 lít nước ép hoặc sinh tố từ táo, dưa hấu, thơm, ổi… Tuy nhiên, tình trạng không cải thiện mà ngày càng mệt mỏi, nôn ói nhiều hơn. Gia đình đưa bà đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM cấp cứu. Trước đó, bà chưa từng được chẩn đoán mắc bệnh nền, kể cả đái tháo đường.
ThS.BS Võ Duy Tường, khoa Cấp cứu, cho biết khi nhập viện, bà Thơ mệt lả, nôn ói liên tục, gần như không thể ăn uống. Xét nghiệm ghi nhận đường huyết đạt 28,82 mmol/L, tương đương hơn 518 mg/dL, trong khi mức đường huyết lúc đói bình thường chỉ khoảng 3,9-5,5 mmol/L (70-99 mg/dL), cao hơn khoảng 5 lần giới hạn trên. HbA1c lên đến 13,1%, cao hơn nhiều so với ngưỡng chẩn đoán đái tháo đường (6,5%). Đây là chỉ số phản ánh mức đường huyết trung bình trong khoảng 2-3 tháng trước đó, cho thấy bệnh đã âm thầm tiến triển trong thời gian dài mà người bệnh không hay biết.
Ceton máu cũng tăng lên 1,179 mmol/L. Đây là chất được gan tạo ra khi cơ thể phân giải chất béo để lấy năng lượng, thường tăng khi insulin không đủ để tế bào sử dụng glucose hiệu quả. Ở người có đường huyết cao, ceton tăng kèm buồn nôn, nôn ói có thể là dấu hiệu cảnh báo rối loạn chuyển hóa, cần được đánh giá và theo dõi sát.
Kết hợp triệu chứng và kết quả xét nghiệm, bác sĩ chẩn đoán bà bị đái tháo đường type 2 kèm tăng ceton máu. Người bệnh được bù dịch, truyền insulin tĩnh mạch, điều chỉnh điện giải và theo dõi chặt các chỉ số chuyển hóa. Sau ba ngày điều trị, đường huyết cải thiện, bà ăn uống trở lại, giảm mệt mỏi và được xuất viện, hẹn tái khám.

Theo bác sĩ Tường, đái tháo đường type 2 có thể âm thầm tiến triển trong nhiều năm mà người bệnh không nhận biết. Những biểu hiện như chán ăn, mệt mỏi, chóng mặt, buồn nôn dễ bị nhầm với bệnh tiêu hóa hoặc tình trạng suy nhược thông thường. Trường hợp bà Thơ đáng chú ý ở chỗ bệnh chưa được phát hiện, trong khi lượng nước ép và sinh tố tiêu thụ mỗi ngày khá lớn, lại được dùng thay thế bữa ăn.
Nước ép trái cây vẫn chứa đường tự nhiên, trong đó một phần được xếp vào nhóm đường tự do. Khi ép lấy nước, người uống có thể hấp thu lượng đường từ nhiều phần trái cây trong một lần mà không nhận ra, đồng thời bỏ lỡ phần lớn chất xơ có trong quả nguyên miếng. Nếu uống lượng lớn thường xuyên, đặc biệt ở người đã rối loạn chuyển hóa đường, thức uống này có thể góp phần làm tăng đường huyết.
“Đái tháo đường type 2 không hình thành chỉ do uống nước ép. Bệnh liên quan đến nhiều yếu tố như đề kháng insulin, suy giảm chức năng tế bào beta tuyến tụy, tuổi tác, di truyền và lối sống. Tuy nhiên, thói quen uống 1,5-2 lít nước ép mỗi ngày, nhất là khi thay thế bữa ăn, có thể khiến người bệnh nạp lượng đường lớn, làm tình trạng tăng đường huyết thêm khó kiểm soát”, bác sĩ Tường giải thích.
Khi insulin không đủ để đưa glucose vào tế bào sử dụng, cơ thể tăng phân giải chất béo, tạo ra ceton. Nếu quá trình này diễn tiến mất kiểm soát, ceton có thể tích tụ, gây nhiễm toan ceton do đái tháo đường, đây là biến chứng cấp nguy hiểm, có thể dẫn đến mất nước, rối loạn điện giải, rối loạn ý thức, thậm chí hôn mê. Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp tăng ceton máu đều đồng nghĩa với nhiễm toan ceton; bác sĩ cần dựa thêm vào tình trạng toan máu và các xét nghiệm liên quan để xác định.
Bác sĩ khuyến cáo người dân không nên dùng nước ép hoặc sinh tố thay thế hoàn toàn bữa ăn. Người cao tuổi chán ăn kéo dài cần được thăm khám để tìm nguyên nhân, thay vì tự điều chỉnh chế độ ăn hoặc mua thuốc điều trị theo triệu chứng. Với người mắc bệnh đái tháo đường, nên ưu tiên trái cây nguyên miếng với khẩu phần phù hợp, thay vì uống nước ép với lượng lớn. Các loại quả như táo, lê, bưởi, cam nguyên múi, ổi, kiwi có thể được lựa chọn tùy tình trạng sức khỏe và kế hoạch dinh dưỡng.
Đặc biệt, người có biểu hiện khát nước, tiểu nhiều, sụt cân không rõ nguyên nhân, mệt mỏi kéo dài hoặc nhìn mờ nên kiểm tra đường huyết. Khi xuất hiện nôn ói, đau bụng, thở bất thường, lơ mơ hoặc buồn ngủ khác thường, cần đến cơ sở y tế sớm để được đánh giá nguy cơ rối loạn chuyển hóa cấp.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), người trưởng thành nên giới hạn lượng đường tự do dưới 50 g mỗi ngày nếu tổng năng lượng tiêu thụ khoảng 2.000 kcal, giảm xuống dưới 25 g có thể mang lại thêm lợi ích sức khỏe. Đáng chú ý, đường tự do không chỉ là đường thêm vào khi chế biến mà còn bao gồm lượng đường tự nhiên có trong nước ép trái cây, mật ong và siro.
Trong khi đó, một ly nước ép táo 400 ml có thể chứa khoảng 40 g đường, nước ép cam khoảng 33 g, nước ép cà rốt khoảng 16 g,… Như vậy, chỉ một ly nước ép táo đã cung cấp lượng đường tương đương 80% ngưỡng 50 g/ngày; nếu uống nhiều ly hoặc kết hợp nhiều loại nước ép, lượng đường nạp vào có thể vượt giới hạn mà người uống không nhận ra.
*Tên người bệnh đã được thay đổi
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH