Phát hiện phình gốc động mạch chủ hai năm trước, ông Hoàng, 57 tuổi, nay suy tim do hở van tim nặng, hẹp động mạch vành, được phẫu thuật “3 trong 1” khôi phục dòng máu nuôi tim.
Ông Hoàng có tiền sử tăng huyết áp và rối loạn mỡ máu, từng điều trị xuất huyết não hai năm trước. Quá trình kiểm tra chuyên sâu lúc đó phát hiện thêm tình trạng phình gốc động mạch chủ (phình xoang Valsalva). Thời điểm phát hiện, khối phình ở mức độ trung bình nên được chỉ định theo dõi định kỳ.
Gần đây, ông thường xuyên mệt mỏi, khó thở, sức khỏe suy giảm rõ rệt. Khám tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, bác sĩ phát hiện khối phình đã tiến triển, gây hở van động mạch chủ nặng, dẫn đến suy tim. Đáng chú ý, kết quả kiểm tra chuyên sâu còn ghi nhận một nhánh động mạch vành bị hẹp nặng, làm tăng nguy cơ thiếu máu cơ tim.
TS.BS Nguyễn Anh Dũng, Trưởng khoa Ngoại Lồng ngực – Mạch máu, Trung tâm Ngoại Lồng ngực – Mạch máu, cho biết phình gốc động mạch chủ là tổn thương đặc biệt nguy hiểm bởi nằm ngay điểm giao giữa tim và mạch máu chính nuôi cơ thể. Khối phình làm vòng van động mạch chủ bị kéo giãn, dẫn đến hở van tim. Khi van tim không thể đóng kín, máu dễ trào ngược lại về tim, buộc cơ tim phải co bóp liên tục với cường độ cao để duy trì huyết áp và lưu lượng máu nuôi cơ thể, lâu dần cơ tim suy yếu, dẫn đến suy tim. Đáng ngại hơn, khối phình này còn có thể vỡ bất cứ lúc nào, đe dọa tính mạng người bệnh.
Kết quả chụp CT mạch máu ghi nhận van tim giãn khoảng 30%, lên 48 mm (bình thường dưới 40 mm), kèm giãn các đoạn động mạch chủ ngực thể nhẹ. Đáng ngại, bác sĩ còn phát hiện tình trạng hẹp nặng một nhánh động mạch vành – động mạch dẫn máu nuôi tim.

Theo bác sĩ Dũng, người bệnh mắc cùng lúc 3 tổn thương tim mạch gồm phình gốc động mạch chủ, hở van động mạch chủ nặng và hẹp nặng mạch vành, mức độ phức tạp tương đương ba ca mổ lớn cộng lại.
“Thông thường, một ca phẫu thuật tim chỉ thực hiện một trong các kỹ thuật thay van, thay đoạn động mạch chủ hoặc bắc cầu mạch vành. Nhưng với trường hợp này, nếu không xử lý triệt để toàn bộ tổn thương trong một lần mổ, tim sẽ rơi vào tình trạng thiếu máu trầm trọng, dẫn đến nguy cơ nhồi máu cơ tim và suy tim cấp sau mổ”, bác sĩ Dũng nói.
Sau hội chẩn, êkíp quyết định thực hiện phương pháp phẫu thuật Bentall – thay gốc động mạch chủ và van động mạch chủ bằng ống ghép nhân tạo có gắn van tim, đồng thời nối lại hai động mạch vành vào ống ghép. Bằng kỹ thuật này, êkíp sẽ cắt bỏ toàn bộ đoạn gốc động mạch chủ phình giãn cùng van tim hư hỏng, sau đó thay thế bằng một ống ghép nhân tạo rồi cắt rời và nối tận – tận hai động mạch vành vào ống ghép để khôi phục nguồn máu nuôi tim.

Thử thách lớn nhất của ca mổ là áp lực thời gian. Để thao tác chính xác và an toàn, êkíp buộc phải cho tim người bệnh ngừng đập hoàn toàn, thay vào đó sẽ duy trì tuần hoàn, hô hấp cho người bệnh thông qua hệ thống máy tuần hoàn ngoài cơ thể (tim phổi nhân tạo). Nếu thời gian ngưng tim quá lâu, cơ tim sẽ tổn thương không thể phục hồi, không thể đập trở lại sau mổ. Do đó, êkíp phải tập trung cao độ, phối hợp nhịp nhàng để thực hiện khối lượng công việc gấp ba lần bình thường trong thời gian ngừng tim ngắn nhất có thể.
Ca mổ kéo dài 9 giờ, gấp đôi thời gian so với một ca mổ tim thông thường. Bác sĩ Dũng cắt bỏ đoạn gốc động mạch chủ bị phình giãn, thay thế bằng một ống ghép nhân tạo gắn liền van tim mới. Do hai nhánh động mạch vành bị kéo lệch khỏi vị trí ban đầu, bác sĩ Dũng cẩn trọng bóc tách và khâu gốc hai nhánh mạch này vào ống ghép nhân tạo. Cùng lúc đó, để xử lý đoạn mạch vành bị hẹp nặng, bác sĩ Dũng tiến hành bóc tách một đoạn động mạch ngực trong ở thành ngực người bệnh để làm cầu nối qua vị trí hẹp, đảm bảo nguồn máu tối ưu nuôi tim.
Sau phẫu thuật, người bệnh tiếp tục được theo dõi đặc biệt tại khoa Hồi sức tích cực (ICU). Sau một tuần, ông Hoàng hồi phục tốt, sinh hiệu ổn định, được rút ống thở, tập vận động nhẹ nhàng và xuất viện trong tình trạng ổn định, được hướng dẫn dùng thuốc và tái khám định kỳ.

Bác sĩ Dũng nhấn mạnh, phình gốc động mạch chủ diễn tiến âm thầm nhưng nguy hiểm do vị trí này chịu áp lực máu rất lớn từ tim. Bệnh thường không có triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu, người bệnh chỉ tình cờ phát hiện qua thăm khám hoặc khi khối phình đã lớn gây biến chứng hở van tim, suy tim, thậm chí vỡ rách mạch máu đe dọa tính mạng. Do đó, người có tiền sử bệnh lý tim mạch, cao huyết áp hoặc bất thường mạch máu cần tầm soát định kỳ bằng siêu âm hoặc chụp CT tim, CT mạch máu để phát hiện tổn thương sớm, can thiệp kịp thời trước khi tiến triển phức tạp.
Khi xuất hiện khó thở tăng dần, mệt nhiều, giảm khả năng gắng sức, người bệnh cần thăm khám sớm. Trường hợp đau ngực hoặc đau lưng đột ngột dữ dội, ngất hay có dấu hiệu tụt huyết áp phải cấp cứu ngay để loại trừ biến chứng động mạch chủ nguy hiểm.
* Tên người bệnh đã được thay đổi
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH