Ông Lạc, 68 tuổi, đau nhói lan ra sau lưng, phát hiện khối u nang dạng chùm gần 8 cm ở đầu tụy, được phẫu thuật cắt bỏ, ngăn tiến triển ác tính.
Kết quả chụp CT tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM ghi nhận vùng đầu tụy và mỏm móc tụy có cấu trúc choán chỗ dạng chùm nang, giới hạn rõ, kích thước gần 8 cm. Bên trong tổn thương có các ống tụy giãn ngoằn ngoèo, thông với ống tụy chính. Ống tụy chính ở thân và đuôi tụy giãn đến 14 mm. Hình ảnh này gợi ý u nhầy nhú trong ống tụy (IPMN), một dạng tổn thương có khả năng tiến triển thành ung thư tụy.
Khối u nang không có thành phần mô đặc bắt thuốc cản quang bên trong, không liên quan đến động mạch thân tạng và động mạch mạc treo tràng trên nhưng tiếp xúc với tĩnh mạch cửa và một đoạn tĩnh mạch mạc treo tràng trên trước vị trí hợp lưu. Ngoài ra, bác sĩ ghi nhận một nốt vôi hóa 4 mm ở đuôi tụy, nằm sát ống tụy chính.
Theo Tiến sĩ, bác sĩ Phạm Công Khánh, Trưởng khoa Gan Mật Tụy, Trung tâm Nội soi và Phẫu thuật Nội soi Tiêu hóa, IPMN hình thành từ các tế bào biểu mô sản xuất chất nhầy trong hệ thống ống tụy. Tổn thương có thể xuất hiện ở ống tụy chính, các nhánh bên hoặc đồng thời ở cả hai vị trí. Một số trường hợp diễn tiến lành tính trong thời gian dài, nhưng số khác có thể phát triển thành ung thư.
Ở ông Lạc, đường kính ống tụy chính lên đến 14 mm, vượt ngưỡng 10 mm được xem là dấu hiệu nguy cơ cao trong đánh giá IPMN. Kết hợp với kích thước khối nang lớn, làm tăng khả năng tổn thương có biến đổi ác tính, dù hình ảnh chưa ghi nhận thành phần mô đặc bên trong.
Sau khi đánh giá hình ảnh học và cân nhắc nguy cơ, bác sĩ chỉ định phẫu thuật cắt khối tá tụy qua nội soi (hay phẫu thuật Whipple nội soi) để loại bỏ tổn thương và xác định bản chất bệnh qua xét nghiệm giải phẫu bệnh. Mục tiêu là điều trị triệt để tổn thương tại chỗ và hạn chế nguy cơ tiến triển thành ung thư xâm lấn.

Bác sĩ Khánh cho biết đây là một phẫu thuật rất khó và thách thức do khu vực này là một khối phức tạp gồm tá tràng, đầu tụy – móc tụy, đường mật, nhiều mạch máu lớn và có thể xuất hiện những biến thể mạch máu nguy hiểm.
“Nguy cơ đáng lo ngại trong ca mổ là chảy máu do khối u tiếp xúc sát với tĩnh mạch cửa và tĩnh mạch mạc treo tràng trên. Khi bóc tách tổn thương khỏi các mạch máu này, thành mạch có thể bị rách, gây mất máu nhiều nếu không được kiểm soát kịp thời”, bác sĩ Khánh nói.
Trước mổ, êkíp hội chẩn đa chuyên khoa, phân tích hình ảnh để xác định ranh giới tổn thương, giải phẫu mạch máu, mức độ liên quan với mạch máu và khả năng cắt bỏ. Các phương án dự phòng được chuẩn bị nhằm xử trí kịp thời nếu xảy ra biến chứng.
Bước vào ca mổ, êkíp lần lượt giải phóng các cấu trúc liên quan, kiểm soát mạch máu và cắt bỏ khối bệnh phẩm gồm đầu tụy, tá tràng, túi mật, đoạn cuối ống mật chủ cùng phần thấp của dạ dày (hang vị). Trong mổ, bác sĩ cũng cắt ngang thân tụy, gửi mẫu diện cắt làm sinh thiết lạnh để kiểm tra nhanh trong mổ nhằm đảm bảo tính triệt để của phẫu thuật. Kết quả không phát hiện tế bào u tại diện cắt, cho phép êkíp tiếp tục các bước theo kế hoạch.
Sau khi cắt bỏ tổn thương, êkíp thực hiện các miệng nối, nối phần tụy còn lại với hỗng tràng, nối ống gan chung với hỗng tràng, nối dạ dày với hỗng tràng, nhằm tái lập lưu thông của dịch tụy, dịch mật và thức ăn.
Ca phẫu thuật kéo dài gần 8 tiếng, không ghi nhận biến chứng bất thường trong và sau mổ. Hậu phẫu, ông Lạc được theo dõi sát các dấu hiệu chảy máu, nhiễm trùng, rò tụy, rò mật và khả năng dung nạp thức ăn. Người bệnh hồi phục thuận lợi, ít đau, có thể đi lại ngay ngày đầu tiên, ăn thức ăn lỏng vào ngày thứ ba và xuất viện sau năm ngày.

Kết quả giải phẫu bệnh xác định tổn thương thuộc nhóm u tân sinh dạng nhầy nhú trong ống tụy. Cả 14 hạch bạch huyết được khảo sát đều không có tế bào u, các diện cắt phẫu thuật cũng không ghi nhận tế bào u. Người bệnh chưa cần điều trị bổ sung sau phẫu thuật và được hướng dẫn tái khám định kỳ để theo dõi.
Theo bác sĩ Khánh, u nang tụy có thể được phát hiện tình cờ khi chụp CT hoặc MRI vì một nguyên nhân khác. Nhiều tổn thương không gây triệu chứng đặc hiệu trong thời gian dài. Tuy nhiên, các khối nang kích thước lớn, giãn ống tụy chính, xuất hiện nốt trên thành nang hoặc thành phần mô đặc, hay thay đổi bất thường theo thời gian cần được đánh giá chuyên sâu để xác định nguy cơ ác tính và lựa chọn hướng xử trí phù hợp.
Người bệnh nên đi khám khi đau bụng kéo dài, đau vùng thượng vị lan ra sau lưng, vàng da, vàng mắt, sụt cân không rõ nguyên nhân hoặc xuất hiện viêm tụy cấp không giải thích được. Tùy loại tổn thương, kích thước, đặc điểm hình ảnh, triệu chứng và tình trạng sức khỏe, bác sĩ có thể chỉ định theo dõi định kỳ hoặc phẫu thuật. Việc đánh giá đúng nguy cơ giúp lựa chọn thời điểm can thiệp phù hợp, tránh bỏ lỡ cơ hội điều trị khi tổn thương còn khu trú.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH