Đến khám khoa xương khớp vì chân sưng to bất thường, người bệnh được chẩn đoán mắc huyết khối tĩnh mạch sâu – bệnh lý tim mạch nguy hiểm.

Bà Hoa (68 tuổi) đến khám khoa Cơ Xương Khớp, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội trong tình trạng chân phải sưng nặng nề đã kéo dài 3 ngày, với kích thước to gấp đôi chân trái, kèm theo đau nhức, khó khăn khi di chuyển. Ban đầu, bà Hoa nghĩ rằng chân sưng do bệnh viêm khớp lâu năm tái phát, song qua thăm khám bác sĩ nghi ngờ có dấu hiệu thuyên tắc tĩnh mạch nên bà được chuyển sang chuyên khoa Tim mạch và thực hiện siêu âm mạch máu.

BS.CKII Nguyễn Thu Trang, khoa Tim mạch, cho biết, qua thăm khám lâm sàng kết hợp các kỹ thuật chẩn đoán như siêu âm mạch máu chi dưới, chụp cắt lớp vi tính mạch máu, bác sĩ phát hiện bà Hoa có huyết khối lấp gần như hoàn toàn hệ tĩnh mạch sâu chi dưới phải, huyết khối lan đến tầng chậu đùi, ngoài ra người bệnh đã biến chứng thuyên tắc phổi – dấu hiệu cho thấy một phần huyết khối đã di chuyển từ chân lên phổi theo dòng máu.

Huyết khối tĩnh mạch sâu là tình trạng hình thành cục máu đông trong các tĩnh mạch lớn, thường ở chi dưới, gây tắc nghẽn dòng máu trở về tim. Khi dòng chảy bị cản trở, áp lực trong tĩnh mạch tăng cao khiến dịch thấm ra mô mềm, gây sưng nề rõ rệt.

Trường hợp nặng như bà Hoa, huyết khối chèn gần như toàn bộ hệ tĩnh mạch, lên đến tầng chậu đùi, khiến chân phải sưng to gấp đôi, đau nhức và gần như không thể vận động. Nguy hiểm hơn, nếu huyết khối không được xử trí kịp thời, các mảnh nhỏ có thể tiếp tục bong ra và di chuyển đến phổi, gây thuyên tắc phổi mức độ nặng, có thể dẫn tới suy hô hấp và tử vong.

Bác sĩ Trang giải thích thêm, bà Hoa thuộc nhóm nguy cơ cao mắc huyết khối tĩnh mạch sâu do có nhiều bệnh nền mạn tính như đái tháo đường, suy thượng thận, viêm đa khớp, đặc biệt là tình trạng béo phì (BMI 38,3) khiến khả năng vận động bị hạn chế, viêm đa khớp kéo dài góp phần làm tăng nguy cơ đông máu. Việc ít vận động do đau khớp và thân hình nặng nề cũng khiến máu lưu thông chậm, tạo điều kiện hình thành cục máu đông trong lòng tĩnh mạch.

Đối với trường hợp tuổi cao và nhiều bệnh nền như bà Hoa, ban đầu bác sĩ ưu tiên điều trị nội khoa bằng thuốc chống đông. Tuy nhiên, sau 5 ngày, chân bà vẫn sưng nhiều, không thể cử động.

“Do người bệnh đáp ứng điều trị nội khoa kém, để hạn chế nguy cơ biến chứng, chúng tôi quyết định can thiệp bằng phương pháp hút huyết khối kết hợp truyền thuốc tiêu sợi huyết tại chỗ”, bác sĩ Trang cho biết. Việc phối hợp hai kỹ thuật giúp tăng hiệu quả điều trị, hút huyết khối lấy bớt phần máu đông lớn, từ đó tạo dòng chảy ban đầu, giúp thuốc tiêu sợi huyết tiếp cận dễ dàng hơn và phát huy tác dụng tối đa.

Trong trường hợp bệnh nhân Hoa, nếu chỉ sử dụng một phương pháp đơn lẻ, hiệu quả tái thông tĩnh mạch có thể không cao hoặc thời gian điều trị kéo dài. May mắn, bà Hoa đến khám chỉ sau 3 ngày kể từ khi xuất hiện triệu chứng, vẫn trong “thời gian vàng” để áp dụng tiêu sợi huyết trực tiếp. Phương pháp này thường chỉ được chỉ định trong vòng 14 ngày đầu, khi huyết khối còn ở giai đoạn sớm cấp tính và chưa chuyển sang giai đoạn mạn tính.

Tại phòng can thiệp, bác sĩ đưa ống thông từ tĩnh mạch khoeo lên khu vực tắc nghẽn, sử dụng dụng cụ chuyên biệt hút một phần huyết khối. Sau chưa đầy 2 giờ can thiệp, dòng máu bắt đầu lưu thông trở lại. Sau đó, bà Hoa được tiếp tục truyền thuốc tiêu sợi huyết.

Sau 24 giờ, tình trạng cải thiện rõ rệt, toàn bộ đoạn tĩnh mạch bị tắc đã tái thông. Chân phải giảm sưng đau đến 90%, không có biến chứng chảy máu, bà được xuất viện. Sau khi ra viện, bà Hoa sẽ tiếp tục dùng thuốc chống đông và tái khám định kỳ cũng như phối hợp điều trị liên chuyên khoa để được quản lý các vấn đề bệnh tật toàn diện.

Theo bác sĩ Trang, trường hợp của bà Hoa không phải hiếm. Nhiều người béo phì, mắc bệnh lý khớp mãn tính như viêm đa khớp thường đến khám vì sưng đau chân và ban đầu đều nghĩ rằng vấn đề xuất phát từ cơ xương khớp.

Tuy nhiên, thực tế đây có thể là dấu hiệu của bệnh lý tim mạch tiềm ẩn, đặc biệt là huyết khối tĩnh mạch sâu chi dưới. Chính vì vậy, vai trò của bác sĩ chuyên khoa rất quan trọng trong việc nhận diện chính xác nguyên nhân và điều hướng điều trị. Bên cạnh đó, sự phối hợp liên chuyên khoa giữa các bác sĩ tim mạch, xương khớp và các chuyên khoa khác cũng là yếu tố quyết định trong việc xây dựng phác đồ điều trị toàn diện, mang lại hiệu quả tối ưu cho bệnh nhân.

Một nghiên cứu công bố trên tạp chí y khoa quốc tế Arthritis & Rheumatology cho thấy, người mắc viêm khớp gối có nguy cơ huyết khối tĩnh mạch sâu tăng 38%, trong khi viêm xương khớp háng làm tăng nguy cơ lên đến 83% so với người không mắc bệnh. Nguyên nhân chủ yếu được cho là do giảm vận động kéo dài và các can thiệp như phẫu thuật thay khớp.

Một phân tích tổng hợp được công bố trên tạp chí y khoa quốc tế BMC Rheumatology cho thấy bệnh nhân viêm khớp dạng thấp có nguy cơ mắc huyết khối tĩnh mạch sâu và thuyên tắc phổi cao hơn khoảng 60% so với dân số chung.

Một nghiên cứu khác chỉ ra rằng chỉ số khối cơ thể (BMI) cao có mối liên hệ chặt chẽ với nguy cơ mắc huyết khối tĩnh mạch sâu. Cụ thể, khi BMI tăng, nguy cơ phát triển huyết khối tĩnh mạch sâu cũng tăng lên đáng kể. Điều này cho thấy rằng, những người có BMI vượt mức bình thường, đặc biệt là béo phì, sẽ có nguy cơ cao mắc bệnh lý này.

Để phòng ngừa huyết khối tĩnh mạch sâu và bảo vệ sức khỏe tim mạch, bác sĩ Trang khuyến cáo mọi người nên duy trì lối sống lành mạnh với chế độ ăn cân bằng, hạn chế chất béo bão hòa, muối và đường, đồng thời tăng cường rau xanh, trái cây và thực phẩm giàu omega-3 như cá hồi, dầu hạt lanh, quả óc chó. Tập thể dục đều đặn, duy trì trọng lượng cơ thể hợp lý và tránh ngồi lâu một chỗ cũng giúp cải thiện lưu thông máu, giảm nguy cơ huyết khối.

Những người có nguy cơ cao, như béo phì, bệnh lý khớp mãn tính hoặc tiền sử huyết khối… cần tầm soát và thăm khám định kỳ để phát hiện sớm bệnh. Khi có dấu hiệu sưng, đau chân, nên gặp bác sĩ ngay để được điều trị kịp thời, tránh các biến chứng nguy hiểm.

*Tên người bệnh đã được thay đổi.