Hà Nội – Trước khi điều trị ung thư vú giai đoạn 3, chị Hằng, 29 tuổi, làm thụ tinh ống nghiệm và trữ đông phôi chờ ngày làm mẹ.

Chị Hằng phát hiện mắc ung thư chỉ hai tháng sau ngày cưới. Lo ngại việc điều trị hóa trị, xạ trị và một số phương pháp điều trị ung thư có thể ảnh hưởng đến dự trữ buồng trứng, làm suy giảm chất lượng noãn hoặc gây suy buồng trứng sớm, vợ chồng chị quyết định bảo tồn khả năng sinh sản bằng cách làm thụ tinh ống nghiệm (IVF) để tạo phôi và trữ đông phôi cách mũi hóa chất đầu tiên chỉ 2 tuần.

Sau khi hội chẩn cùng bác sĩ chuyên khoa ung bướu, các chuyên gia IVF Tâm Anh xây dựng phác đồ kích thích buồng trứng cá thể hóa nhằm tối ưu số lượng noãn thu được trong thời gian ngắn, đồng thời kiểm soát chặt nồng độ estrogen để không làm ảnh hưởng đến diễn tiến của khối u.

Sau một chu kỳ kích thích buồng trứng, bác sĩ chọc hút được nhiều noãn trưởng thành, tạo được 5 phôi ngày 5 và 4 phôi ngày 6 chất lượng tốt để trữ đông. Sau đó, chị tiếp tục phẫu thuật cắt bỏ khối u, hóa trị, xạ trị và điều trị nội tiết theo phác đồ của bác sĩ ung bướu nhằm giảm nguy cơ tái phát.

Còn chị Minh, 32 tuổi, cùng chồng nhận học bổng nghiên cứu sinh tiến sĩ tại Ba Lan trong 5 năm. Hai vợ chồng dự định chỉ sinh con sau khi hoàn thành chương trình học và ổn định cuộc sống. Tuy nhiên, khi đó chị sẽ bước sang tuổi ngoài 35. Lúc này khả năng sinh sản của phụ nữ giảm nhanh hơn do cả số lượng và chất lượng noãn suy giảm, kéo theo tỷ lệ tạo phôi, có thai và thai sinh sống giảm, đồng thời nguy cơ sảy thai và bất thường nhiễm sắc thể của thai nhi tăng lên.

“Chúng tôi không muốn đến khi sẵn sàng sinh con thì lại gặp khó khăn vì tuổi tác”, chị Minh chia sẻ về quyết định thực hiện IVF để tạo phôi và trữ đông phôi trước khi xuất ngoại.

Chị Minh trải qua hai chu kỳ kích thích buồng trứng, thu được 12 noãn trưởng thành. Các bác sĩ thực hiện thụ tinh trong ống nghiệm và nuôi cấy phôi bằng hệ thống Embryoscope tích hợp công nghệ theo dõi liên tục (time-lapse) kết hợp thuật toán trí tuệ nhân tạo (AI) hỗ trợ đánh giá tiềm năng phát triển của phôi, tạo được 9 phôi nang chất lượng tốt để trữ đông trước khi hai vợ chồng lên đường sang châu Âu.

PGS.TS.BS Lê Hoàng, Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ sinh sản, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội (IVF Tâm Anh) cho biết đây là hai trong số hơn 10.000 trường hợp đang trữ đông phôi tại IVF Tâm Anh. Gần đây, xu hướng bảo tồn khả năng sinh sản bằng trữ đông phôi ngày càng tăng.

Ngoài các bệnh nhân ung thư, lupus ban đỏ hệ thống hoặc mắc các bệnh lý phải điều trị bằng hóa chất, xạ trị hay các thuốc có nguy cơ ảnh hưởng chức năng sinh sản, trung tâm còn tiếp nhận nhiều cặp vợ chồng muốn trì hoãn sinh con vì học tập, công việc hoặc điều kiện kinh tế; phụ nữ có dự trữ buồng trứng giảm cần gom phôi qua nhiều chu kỳ để tăng cơ hội thành công; người phải điều trị các bệnh lý hoặc bất thường ở tử cung trước khi chuyển phôi; các gia đình muốn lưu giữ phôi để sinh thêm con trong tương lai.

Theo PGS Lê Hoàng, phôi là kết quả của quá trình thụ tinh giữa noãn và tinh trùng, đã trải qua các lần phân chia tế bào. Vì vậy, so với noãn, phôi thường có khả năng chịu đựng quá trình đông lạnh và rã đông tốt hơn, đặc biệt khi áp dụng kỹ thuật thủy tinh hóa (vitrification), nhờ đó tỷ lệ sống sau rã đông rất cao. Hiện nay, với hệ thống kỹ thuật hiện đại, tỷ lệ phôi sống sau rã đông tại IVF Tâm Anh đạt trên 95% ở nhiều nhóm phôi, tương đương các trung tâm hỗ trợ sinh sản hàng đầu trên thế giới.

PGS Lê Hoàng phân tích, khi trữ đông, phôi được làm lạnh với tốc độ cực nhanh bằng kỹ thuật thủy tinh hóa trên hệ thống Cryotop nhằm ngăn nước trong tế bào kết tinh thành các tinh thể đá. Sau đó, phôi được bảo quản trong nitơ lỏng ở nhiệt độ âm 196 độ C. Ở điều kiện này, các hoạt động sinh học và chuyển hóa của tế bào bên trong phôi đều ngừng lại, giúp chất lượng phôi được bảo toàn, tỷ lệ phân chia và hình thành phôi nang được đảm bảo như trước khi trữ đông.

Khi có chỉ định chuyển phôi, chuyên viên phôi học sẽ rã đông phôi trong hệ thống môi trường chuyên biệt ở nhiệt độ 37 độ C nhằm loại bỏ dần chất bảo vệ lạnh, khôi phục hoạt động của tế bào. Phôi tiếp tục được nuôi cấy trong tủ cấy hiện đại với điều kiện nhiệt độ, độ ẩm, độ pH, nồng độ không khí, ánh sáng,… được kiểm soát chặt chẽ, mô phỏng môi trường tự nhiên của cơ thể người mẹ trước khi chuyển vào buồng tử cung.

Bên cạnh vai trò bảo tồn khả năng sinh sản, trữ đông phôi còn tạo điều kiện để người phụ nữ hồi phục sau chọc hút noãn, điều trị các bệnh lý kèm theo và chuẩn bị nội mạc tử cung ở trạng thái tối ưu trước khi mang thai. Nhiều nghiên cứu cho thấy tỷ lệ có thai và thai sinh sống sau chuyển phôi trữ đông tương đương chuyển phôi tươi ở đa số bệnh nhân. Riêng ở một số trường hợp như nguy cơ quá kích buồng trứng hoặc nội mạc tử cung chưa thuận lợi, chuyển phôi trữ đông có thể mang lại kết quả điều trị tốt hơn.

Ngoài ra, trữ đông phôi còn giúp tăng tỷ lệ thai sinh sống tích lũy, bởi người bệnh có thể chuyển phôi ở các chu kỳ khác nhau mà không cần kích thích buồng trứng và chọc hút noãn lặp lại. Trong những trường hợp có chỉ định, phôi còn được nuôi đến giai đoạn phôi nang và thực hiện xét nghiệm di truyền tiền làm tổ (PGT) nhằm lựa chọn phôi khỏe mạnh trước khi chuyển, góp phần nâng cao hiệu quả điều trị và tăng cơ hội sinh con khỏe mạnh.

Chị Hằng sau điều trị ung thư vú 3 năm, khi sức khỏe ổn định và được bác sĩ ung bướu xác nhận đủ điều kiện mang thai, chị Hằng quay trở lại IVF Tâm Anh để chuyển phôi. Sau quá trình chuẩn bị nội mạc tử cung, một phôi được rã đông và chuyển vào buồng tử cung. Chị đậu thai ngay ở lần chuyển đầu tiên. Tháng 6 vừa qua, chị sinh bé gái khỏe mạnh nặng 3kg ở tuổi thai 36 tuần.

Còn chị Minh 7 năm sau khi hoàn thành chương trình tiến sĩ, ổn định công việc và tài chính, chị trở về Việt Nam tiếp tục hành trình IVF. Sau khi thực hiện xét nghiệm di truyền tiền làm tổ (PGT) cho phôi, các bác sĩ lựa chọn phôi khỏe mạnh để chuyển vào buồng tử cung. Hiện thai nhi được 28 tuần và phát triển khỏe mạnh.

Theo PGS Lê Hoàng, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, hiện chưa xác định được giới hạn tối đa về mặt sinh học đối với thời gian trữ đông phôi. Trên thế giới đã ghi nhận nhiều trường hợp trẻ sinh khỏe mạnh từ các phôi được trữ đông trên 20–30 năm. IVF Tâm Anh cũng từng điều trị cho người phụ nữ 46 tuổi sinh con thành công từ phôi trữ đông 10 năm.

Mặc dù chất lượng của phôi có thể được bảo tồn trong quá trình lưu trữ nhưng tuổi tác và sức khỏe của người phụ nữ vẫn tiếp tục thay đổi theo thời gian. Vì vậy, sau khi hoàn tất điều trị bệnh hoặc khi đã sẵn sàng về sức khỏe và cuộc sống, người bệnh nên chuyển phôi trong thời điểm phù hợp thay vì trì hoãn quá lâu. Mang thai khi sức khỏe tổng thể và chức năng sinh sản thuận lợi giảm nguy cơ tăng huyết áp thai kỳ, đái tháo đường thai kỳ, sinh non và nhiều biến chứng sản khoa khác.