Anh Minh, 50 tuổi, đau quặn hông lưng, sốt cao kèm rét run, được chẩn đoán thận ứ mủ do sỏi kẹt niệu quản, phải dẫn lưu thận và điều trị kháng sinh trước khi tán sỏi.

Anh Minh đau quặn vùng hông lưng phải ba ngày, tự mua thuốc giảm đau uống nhưng không đỡ. Sang ngày thứ tư, anh đột ngột sốt cao, rét run, mệt lả, tụt huyết áp, được đưa đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM cấp cứu. Kết quả siêu âm cho thấy một viên sỏi kích thước 12 mm kẹt ở niệu quản phải, khiến thận phải ứ nước nặng.

ThS.BS Nguyễn Tân Cương, Trưởng khoa Tiết niệu, Trưởng đơn vị Ung thư Tiết niệu, Trung tâm Tiết niệu – Thận học – Nam khoa, cho biết sỏi bít tắc đường tiểu khiến nước tiểu ứ đọng trong thận dẫn đến nhiễm khuẩn, gọi là thận ứ nước nhiễm khuẩn. Khi mủ tích tụ trong đài bể thận, gây thận ứ mủ, áp lực trong thận tăng cao có thể đẩy vi khuẩn vào máu rất nhanh.

“Tán sỏi ngay trên một quả thận đang nhiễm khuẩn có thể làm tăng áp lực trong thận và đẩy nhanh quá trình vi khuẩn xâm nhập vào máu, khiến tình trạng nặng hơn”, bác sĩ Cương nói và quyết định chia thành hai giai đoạn điều trị: cứu thận trước và xử lý sỏi sau.

Êkíp tiến hành hồi sức, truyền kháng sinh đường tĩnh mạch, đồng thời nội soi đặt ống thông JJ (ống nhựa mềm, hai đầu cong hình chữ J) từ bàng quang lên niệu quản phải dưới hướng dẫn X-quang. Ống thông giúp nước tiểu và mủ ứ đọng thoát xuống bàng quang, giảm áp lực trong thận và hỗ trợ kiểm soát nhiễm khuẩn.

Sau khoảng hai tuần, anh Minh hết sốt, các chỉ số viêm trở về bình thường, đủ điều kiện phẫu thuật tán sỏi.

Dưới hệ thống C-arm cung cấp hình ảnh X-quang liên tục, êkíp đưa ống soi qua niệu đạo, bàng quang, tiếp cận chính xác viên sỏi mắc kẹt trong niệu quản. Bác sĩ Cương dùng năng lượng laser tán sỏi thành những mảnh nhỏ li ti, hút ra ngoài theo đường tự nhiên. Sau tán sỏi, êkíp kiểm tra niệu quản không còn sót sỏi, đồng thời gửi mẫu sỏi phân tích thành phần để xây dựng phương án phòng tái phát. nhằm tìm nguyên nhân, có kế hoạch phòng tái phát. Hai ngày sau mổ, anh Minh hồi phục tốt và được xuất viện.

Theo bác sĩ Cương, sỏi tiết niệu có thể gây đau quặn hông lưng, tiểu buốt, tiểu máu hoặc không biểu hiện rõ rệt. Tuy nhiên, khi sốt cao kèm rét run có thể là dấu hiệu cảnh báo vi khuẩn từ thận đã vào máu. Người bệnh có nguy cơ sốc nhiễm khuẩn, suy đa cơ quan nếu không được xử trí kịp thời. Bác sĩ khuyên người có sỏi tiết niệu không tự mua thuốc giảm đau dùng kéo dài hay tự ý uống kháng sinh, vì có thể che lấp triệu chứng và làm chậm chẩn đoán.

Ngoài trường hợp sỏi gây tắc, nhiễm khuẩn như anh Minh, tình trạng nhiễm khuẩn tiết niệu kéo dài cũng có thể tự tạo sỏi, thường là sỏi struvite, loại sỏi này thường lớn nhanh, cần được lấy sạch và điều trị triệt để nhiễm khuẩn để hạn chế tái phát.

Để phòng sỏi tái phát, bác sĩ Cương khuyên người bệnh nên uống khoảng 2-2,5 lít nước mỗi ngày hoặc uống nhiều hơn khi vận động ngoài trời, thời tiết nắng nóng. Người mắc bệnh tim, thận cần tham khảo ý kiến bác sĩ về lượng nước uống phù hợp. Chế độ ăn nên hạn chế muối, thịt đỏ, tăng rau xanh và trái cây; không nên tự ý kiêng sữa, thực phẩm giàu canxi nếu không có chỉ định. Duy trì vận động, không nhịn tiểu và tái khám định kỳ để phát hiện sớm sỏi tái phát.

Với người từng bị sỏi nhiều lần, sỏi hai bên hoặc có yếu tố nguy cơ chuyển hóa, bác sĩ có thể chỉ định phân tích thành phần sỏi, xét nghiệm máu và nước tiểu để tìm nguyên nhân, từ đó tư vấn chế độ ăn và điều trị dự phòng phù hợp.

*Tên người bệnh đã được thay đổi