Ông Quyền, 90 tuổi, nhiều tháng chóng mặt tưởng do tuổi già, nay nhập viện điều trị viêm phổi phát hiện tim chỉ đập 25 nhịp/phút, được cấy máy tạo nhịp không dây thế hệ mới phòng đột tử.

Vài tháng nay ông Quyền thường xuyên hoa mắt, chóng mặt, nghĩ do tuổi già nên không đi khám. Một tuần trước, ông bắt đầu khó thở, mệt nhiều, ho có đờm, đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM kiểm tra, được chẩn đoán viêm đường hô hấp, nhập viện.

Trong quá trình điều trị viêm phổi, bác sĩ phát hiện bất thường khi đo điện tâm đồ cho ông. Kết quả theo dõi Holter 24h ghi nhận nhịp tim ông rất chậm, có lúc tim chỉ đập 25 lần/phút (bình thường 60-100 lần/phút), đôi khi mất nhịp. Bác sĩ chẩn đoán ông Quyền bị block nhĩ thất độ 2, một dạng rối loạn dẫn truyền điện trong tim khiến tim đập chậm bất thường.

GS.TS.BS Võ Thành Nhân, Giám đốc Trung tâm Tim mạch Can thiệp, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, cho biết ở người trưởng thành, nhịp tim lúc nghỉ thường dao động 60-100 lần/phút. Khi nhịp tim giảm sâu như trường hợp ông Quyền, lượng máu bơm lên não có thể không đáp ứng đủ nhu cầu, gây hoa mắt, chóng mặt, thậm chí ngất.

Bình thường, các xung điện xuất phát từ nút xoang ở tâm nhĩ phải, truyền qua nút nhĩ thất để điều khiển các buồng tim co bóp nhịp nhàng. Khi bị block nhĩ thất độ hai, một số xung điện không truyền được từ tâm nhĩ xuống tâm thất, khiến tim bỏ nhịp, hoạt động chậm và không đều.

Theo giáo sư Nhân, Giám đốc Trung tâm Tim mạch Can thiệp nhận định, những cơn chóng mặt, hoa mắt từ nhiều tháng trước của ông Quyền có thể liên quan đến bệnh lý rối loạn nhịp chậm nhưng chưa được phát hiện. Nếu tình trạng dẫn truyền điện tiếp tục suy giảm, ảnh hưởng hoạt động bơm máu giàu oxy cho não bộ và cơ thể, người bệnh có nguy cơ ngất, té ngã, suy tim, thậm chí ngưng tim, đột tử.

Điều đáng lưu ý, ở người cao tuổi, các triệu chứng như mệt mỏi, chóng mặt, giảm sức vận động thường dễ bị nhầm với quá trình lão hóa. Trường hợp ông Quyền được phát hiện tình cờ khi ông nhập viện để điều trị một bệnh lý hô hấp cho thấy những biểu hiện quen thuộc vẫn có thể là dấu hiệu của bệnh tim mạch cần đánh giá và can thiệp kịp thời.

Ê kíp hội chẩn, xác định tình trạng của bệnh nhân không thể điều trị bằng thuốc mà cần can thiệp đặt máy tạo nhịp để ổn định nhịp tim. Tuy nhiên, bệnh nhân đã 90 tuổi, thể trạng yếu, cơ ngực teo mỏng khiến việc lựa chọn phương pháp can thiệp phải được cân nhắc kỹ.

Với máy tạo nhịp truyền thống, bác sĩ thường đặt bộ phát xung dưới da vùng ngực và đưa dây điện cực qua mạch máu vào tim. Ở người có lớp mô dưới da và cơ ngực mỏng như ông Quyền, túi máy đặt ở ngực có nguy cơ gây tổn thương da, lộ thiết bị, tụ máu, nhiễm trùng, dây điện cực dễ trồi lên gây hoại tử da và phải can thiệp đặt lại máy.

Để hạn chế các nguy cơ liên quan đến việc tạo túi máy, êkíp quyết định đặt máy tạo nhịp không dây thế hệ mới. Thiết bị có kích thước tương đương viên thuốc con nhộng, nặng khoảng 2 g, nhẹ hơn 93% so với máy tạo nhịp tim có dây thông thường (28 g), cấy trực tiếp vào buồng tim phải thông qua ống thông đi từ tĩnh mạch đùi, không cần rạch da vùng ngực, bóc tách cơ để tạo túi máy cho các máy tạo nhịp cổ điển có dây điện cực.

Sau một tuần điều trị kháng sinh, tình trạng viêm phổi của ông Quyền cải thiện, đủ điều kiện thực hiện thủ thuật. Giáo sư Nhân cùng êkíp đâm kim vào tĩnh mạch đùi, rạch một đường nhỏ (khoảng 6 mm) qua chỗ đâm kim, đưa ống thông có máy tạo nhịp không dây điện cực đến nhĩ phải, sau đó đưa máy tạo nhịp vào buồng thất phải người bệnh. Thiết bị có khả năng đồng bộ nhĩ – thất tự động, giúp nhận diện sớm rối loạn nhịp và phát xung điện kịp thời khi tim đập quá chậm hoặc ngừng đập. Tuổi thọ của máy lên đến 15-16 năm, cao hơn so với thế hệ cũ (khoảng 10-12 năm). “Như vậy, những bệnh nhân lớn tuổi như ông Quyền chỉ phải đặt máy một lần, thay vì can thiệp nhiều lần tăng nguy cơ biến chứng”, giáo sư Nhân nói.

Nhờ can thiệp ít xâm lấn, thủ thuật cấy máy diễn ra nhanh trong 30 phút, chỉ bằng 1/2 thời gian đặt máy tạo nhịp có dây truyền thống (60-90 phút). Sau can thiệp, nhịp tim ông Quyền ổn định. Bệnh nhân tỉnh táo, có thể tự thực hiện các sinh hoạt cá nhân và xuất viện sau ba ngày theo dõi.

Giáo sư Nhân cho biết, máy tạo nhịp không dây giúp giảm nguy cơ biến chứng liên quan đến dây điện cực và túi máy dưới da, phù hợp với một số bệnh nhân cao tuổi, thể trạng gầy yếu. Thiết bị thế hệ mới có tuổi thọ pin dự kiến lên đến 15-16 năm, song cần được lựa chọn dựa trên tình trạng tim mạch và nhu cầu tạo nhịp của từng người bệnh.

Rối loạn nhịp chậm có thể gặp ở mọi lứa tuổi nhưng phổ biến nhất ở người trên 70 tuổi, một phần do hệ thống dẫn truyền điện trong tim thoái hóa theo thời gian. Bệnh cũng có thể liên quan đến một số thuốc điều trị, bệnh lý tim mạch hoặc các nguyên nhân có thể điều chỉnh.

Theo giáo sư Nhân, mặc dù không thể ngăn ngừa bệnh lý này nhưng mỗi người nên điều chỉnh lối sống khoa học để giảm nguy cơ mắc bệnh, chẳng hạn như tăng cường rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, cá, thịt nạc, thịt gia cầm, sữa ít béo hoặc không béo; hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, đồ ngọt, thức ăn nhanh. Tập thể dục và duy trì cân nặng hợp lý để tránh thừa cân, béo phì. Không hút thuốc lá, hạn chế uống rượu bia. Kiểm soát bệnh lý nền gồm tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn lipid máu, bệnh thận.

Khi có các triệu chứng tim đập chậm, đánh trống ngực, đau ngực hoặc khó chịu ở ngực, lú lẫn, chóng mặt, choáng váng, ngất xỉu hoặc suýt ngất, mệt mỏi, khó thở…, người bệnh cần đi khám ngay.

* Tên bệnh nhân đã được thay đổi