Đi khám vì tiểu khó kéo dài, ông Minh, 64 tuổi, bất ngờ phát hiện khối phình động mạch chủ bụng dài hơn 8 cm chèn ép đường tiểu, nguy cơ vỡ bất cứ lúc nào.

Ông Minh chưa từng khám sức khỏe định kỳ. Gần đây, ông gặp tình trạng khó tiểu kéo dài nên đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM kiểm tra đường tiết niệu. Kết quả chụp MRI ghi nhận tuyến tiền liệt tăng sinh mức độ nhẹ, đồng thời phát hiện tổn thương nghi ngờ phình động mạch chủ bụng.

Bác sĩ chỉ định chụp CT động mạch chủ kiểm tra chuyên sâu, phát hiện đoạn phình động mạch chủ bụng dài đến 84 mm, nơi phình nhất đường kính lên tới 52,3 mm (bình thường khoảng 20 mm). Ngoài ra, hình ảnh CT còn cho thấy động mạch chủ ngực lên giãn nhẹ 38 mm và hẹp nhẹ đoạn 2 động mạch vành (LCX), tình trạng này chưa có chỉ định can thiệp.

TS.BS Nguyễn Anh Dũng, Trưởng khoa Ngoại Lồng ngực – Mạch máu, Trung tâm Ngoại Lồng ngực – Mạch máu, cho biết phình động mạch chủ bụng xảy ra khi một đoạn thành động mạch suy yếu, giãn rộng bất thường dưới tác động của huyết áp cao và xơ vữa. Theo thời gian, túi phình có thể tiếp tục lớn lên đến kích thước trên 50 mm, có thể chèn ép gây khó tiểu. Nếu không sớm can thiệp khối phình có nguy cơ vỡ đột ngột dẫn đến xuất huyết nội ồ ạt, đe dọa tính mạng người bệnh.

Ở ông Minh, khối phình có đường kính hơn 5 cm kèm bệnh nền tăng huyết áp. Nếu mổ mở, người bệnh phải trải qua cuộc đại phẫu ổ bụng, kẹp động mạch chủ để thay đoạn mạch tổn thương, tiềm ẩn nguy cơ mất máu nhiều, biến chứng tim mạch, suy thận và thời gian hồi phục kéo dài.

Sau khi đánh giá kích thước, hình thái tổn thương, nguy cơ tiến triển và tình trạng sức khỏe tổng thể, êkíp quyết định can thiệp nội mạch (EVAR), đưa stent graft vào lòng động mạch qua đường tiếp cận ở bẹn, không cần mở ổ bụng để tiếp cận trực tiếp túi phình. Đây là kỹ thuật ít xâm lấn, phù hợp với người bệnh lớn tuổi kèm bệnh nền.

Êkíp lựa chọn stent graft có kích thước phù hợp với đoạn động mạch chủ cần điều trị. Người bệnh được gây tê tại chỗ ở vùng bẹn, hoàn toàn tỉnh táo suốt ca phẫu thuật và tránh được nguy cơ suy hô hấp, tụt huyết áp, biến chứng đặt nội khí quản… và rút ngắn tối đa thời gian phục hồi so với phương pháp gây mê toàn thân.

Qua hai đường chọc kim nhỏ ở động mạch đùi, êkíp đưa hệ thống stent graft gồm một thân chính dạng ống thẳng và hai chân nối vào lòng động mạch chủ. Nhờ hệ thống chụp mạch xóa nền (DSA) dẫn đường, bác sĩ Dũng định vị chính xác và đưa stent graft đến đúng vị trí phình. Sau đó, stent được bung ra áp sát vào thành mạch lành phía trên và dưới khối phình, tạo đường dẫn mới cho máu lưu thông bên trong động mạch chủ. Khi dụng cụ áp sát các vùng thành mạch phù hợp ở hai đầu, dòng máu được dẫn qua lòng stent graft, giảm áp lực trực tiếp lên túi phình và hạn chế nguy cơ vỡ.

Nhờ can thiệp ít xâm lấn thay vì mổ mở ổ bụng, người bệnh sớm đi lại, ăn uống bình thường và xuất viện sau 3 ngày. Người bệnh cần tuân thủ dùng thuốc và tái khám định kỳ để đánh giá vị trí stent graft, phát hiện sớm tình trạng rò máu vào túi phình hoặc những bất thường khác.

Song song đó, người bệnh cần kiểm soát huyết áp, tuân thủ điều trị, vận động phù hợp và tránh gắng sức quá mức trong giai đoạn hồi phục.

Phình động mạch chủ bụng thường gặp hơn ở người lớn tuổi, đặc biệt là nam giới. Các yếu tố nguy cơ gồm hút thuốc lá, tăng huyết áp, xơ vữa động mạch, tiền sử gia đình có người mắc bệnh và tuổi cao.

Ở giai đoạn đầu, khối phình có thể không gây triệu chứng, chỉ được phát hiện tình cờ khi siêu âm, chụp CT hoặc MRI vì bệnh lý khác. Khi túi phình lớn, một số người có thể đau bụng, đau lưng hoặc cảm nhận khối đập theo nhịp mạch ở bụng.

Nếu túi phình vỡ, người bệnh có thể đột ngột đau bụng hoặc đau lưng dữ dội, choáng, tụt huyết áp, ngất do mất máu. Đây là tình trạng cấp cứu cần được xử trí ngay.

Theo bác sĩ Dũng, nguy cơ vỡ túi phình phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó có đường kính, tốc độ phát triển, hình thái túi phình và đặc điểm từng người bệnh. Không phải tất cả trường hợp phình động mạch chủ bụng đều cần can thiệp ngay; bác sĩ sẽ cân nhắc giữa nguy cơ vỡ và nguy cơ của thủ thuật để lựa chọn thời điểm điều trị phù hợp.

Nam giới từ 65-75 tuổi từng hút thuốc lá nên tầm soát phình động mạch chủ bụng ít nhất một lần. Người có tiền sử gia đình mắc bệnh hoặc các yếu tố nguy cơ khác cần được bác sĩ đánh giá để xác định thời điểm tầm soát phù hợp. Nếu kết quả bình thường, đa số trường hợp không cần siêu âm định kỳ hằng năm. Với người đã phát hiện phình động mạch chủ bụng, cần theo dõi theo hướng dẫn của bác sĩ để phát hiện bất thường và xử trí kịp thời.

* Tên người bệnh đã được thay đổi