Hà Nội – Bé Vinh, 11 tuổi, sốt 38,5 độ C, đau đầu, nôn nhiều sau ăn, bác sĩ phát hiện viêm màng não do Enterovirus.

Nghi ngờ trẻ mắc cảm cúm, gia đình tự điều trị tại nhà. Sau một ngày, bé mệt lả, họng xung huyết, nôn nhiều có dấu hiệu mất nước nên được đưa đến khoa Nhi, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội.

Ban đầu, bác sĩ chẩn đoán trẻ viêm họng cấp, nôn nhiều kèm mất nước. Sau khi truyền bù dịch, bệnh nhi tỉnh táo, hết đau đầu và ngừng nôn. Tuy nhiên, tình trạng diễn biến phức tạp khi trẻ đau đầu dữ dội vùng thái dương và đỉnh đầu, đau tăng khi thay đổi tư thế, kèm buồn nôn, gáy cứng. Nghi ngờ tổn thương thần kinh, bác sĩ chỉ định chụp MRI sọ não và chọc dịch não tủy.

Kết quả phân tích dịch não tủy cho thấy chỉ số bạch cầu tăng mạnh lên 165, chủ yếu là bạch cầu lympho. Bác sĩ chẩn đoán viêm màng não, chỉ định xét nghiệm sinh học phân tử PCR đa mồi tìm căn nguyên. Kết quả xác định trẻ dương tính với Enterovirus (EV).

Tương tự, bé Phúc (13 tuổi) sốt 38,2 độ C rồi tự hạ, nhưng sau đó xuất hiện triệu chứng sợ ánh sáng, đau đầu, nôn 4 lần/ngày, test cúm và Covid-19 đều âm tính. Khi trẻ sốt lại và mệt nhiều, gia đình mới đưa nhập viện.

Dù trẻ còn tỉnh táo, nhưng sau một ngày theo dõi đã xuất hiện dấu hiệu cứng cổ. Chụp CT sọ não chưa phát hiện bất thường, song xét nghiệm máu cho thấy bạch cầu và chỉ số viêm CRP tăng. Phân tích dịch não tủy và xét nghiệm PCR sau đó cũng khẳng định bé dương tính với Enterovirus.

Ngày 19/5, BS.CKII Bùi Thị Khuyên cho biết cả hai trường hợp đều được chẩn đoán viêm màng não do Enterovirus – tình trạng nhiễm trùng lớp màng bao quanh não và tủy sống. Đây là nhóm virus gồm nhiều chủng khác nhau, trong đó có những chủng độc lực cao, có khả năng gây dịch và thường lưu hành mạnh vào mùa hè thu. Virus lây qua đường tiêu hóa (phân – miệng) và đường hô hấp.

Theo bác sĩ Khuyên, phần lớn trường hợp nhiễm Enterovirus không có triệu chứng hoặc chỉ gây bệnh nhẹ như cảm lạnh, sốt, phát ban, tay chân miệng. Tuy nhiên, một số chủng có khả năng vượt qua hàng rào máu não, xâm nhập hệ thần kinh trung ương và gây viêm màng não hoặc viêm não. Bệnh thường gặp ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ dưới 5 tuổi do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện, trẻ có thói quen mút tay, ngậm đồ chơi hoặc sinh hoạt tập thể tại nhà trẻ, trường học.

So với viêm màng não mủ do vi khuẩn, viêm màng não do Enterovirus thường có tiên lượng tốt hơn và tỷ lệ di chứng thấp hơn nếu được phát hiện sớm. Tuy nhiên, nếu chẩn đoán muộn hoặc điều trị không đúng cách, bệnh vẫn có thể gây viêm cơ tim cấp, phù phổi cấp, phù não sẽ có nguy cơ tử vong hoặc để lại nhiều di chứng nặng nề như yếu liệt chi, tàn tật vĩnh viễn.

Hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu hay vaccine phòng bệnh Enterovirus. Phác đồ điều trị chủ yếu là điều trị hỗ trợ như chống viêm, hạ sốt, giảm đau, cân bằng nước điện giải và kiểm soát áp lực nội sọ.

Với hai bệnh nhi trên, bác sĩ yêu cầu nghỉ ngơi tuyệt đối tại giường, nằm đầu cao 30 độ để giảm áp lực nội sọ, kết hợp dùng thuốc chống viêm đường tĩnh mạch, bổ sung dinh dưỡng phù hợp và theo dõi sát các chỉ số sinh tồn, các dấu hiệu bệnh nặng lên. Sau 5 ngày điều trị, cả hai trẻ đều tỉnh táo, hết sốt, hết nôn, không còn đau đầu, các dấu hiệu màng não trở về âm tính và được xuất viện.

Theo bác sĩ Khuyên, đau đầu là triệu chứng nổi bật của viêm màng não do virus. Trẻ có thể kèm buồn nôn, nôn, sốt nhẹ, sợ ánh sáng hoặc cứng cổ. Một số trường hợp có thêm biểu hiện nhiễm Enterovirus như nổi mụn nước khu trú hoặc phát ban toàn thân nhưng không phổ biến.

Ở trẻ sơ sinh, triệu chứng thường không điển hình, có thể chỉ gồm sốt, bú kém, nôn, thóp phồng, ngủ li bì hoặc quấy khóc kéo dài. Ngoài ra, trước khi xuất hiện dấu hiệu viêm màng não, trẻ đôi khi có các triệu chứng nhiễm virus thông thường như sổ mũi, ho hoặc đau nhức cơ thể nên dễ gây nhầm lẫn.

Để phòng bệnh, bác sĩ khuyến cáo phụ huynh cần cho trẻ rửa tay thường xuyên bằng xà phòng trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh, sau khi ho hoặc hắt hơi. Gia đình cần ăn chín uống sôi, sử dụng thực phẩm sạch, vệ sinh đồ chơi và khử khuẩn các bề mặt tiếp xúc nhiều như tay nắm cửa, bàn ghế để hạn chế lây lan virus.

Khi trẻ có các dấu hiệu như sốt cao khó hạ, đau đầu dữ dội, nôn nhiều, cổ cứng, sợ ánh sáng, lờ đờ hoặc mệt bất thường, phụ huynh cần đưa trẻ đến bệnh viện sớm để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.