Mang song thai ở tuổi 40, chị Thảo bị tiền sản giật phải sinh mổ cấp cứu lúc 29 tuần, hai bé chào đời nặng 860 g và 1,1 kg, được bác sĩ Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh nuôi dưỡng suốt hai tháng.

Chị Thảo có tiền sử sinh mổ cấp cứu do huyết áp tăng vọt ở thai kỳ tự nhiên đầu tiên. Lần này, chị mang song thai sau thụ tinh ống nghiệm, khám thai định kỳ tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM. Ở tuần 12, chị bị tăng huyết áp, sàng lọc tiền sản giật thuộc nhóm nguy cơ cao được dự phòng bằng thuốc Aspirin, uống thuốc hạ huyết áp theo chỉ định của bác sĩ.

Mỗi hai tuần, chị khám tại Trung tâm Sản Phụ khoa và Tim mạch để theo dõi tốc độ tăng trưởng của thai nhi và đánh giá toàn diện sức khỏe của mẹ. Đến tuần 24, chiều dài kênh cổ tử cung của chị còn 20 mm trong khi bình thường là 30-50 mm.

BS.CKII Phan Thế Thi, Trung tâm Sản Phụ khoa, giải thích trọng lượng hai thai và áp lực nước ối đè lên cổ tử cung lớn hơn nhiều so với đơn thai. Khi cổ tử cung ngắn chỉ còn 20 mm, thai phụ có nguy cơ sinh non cao. Nếu hai bé chào đời quá sớm, các cơ quan nội tạng, đặc biệt là phổi chưa trưởng thành, khó thích nghi với môi trường bên ngoài bụng mẹ, làm tăng tỷ lệ tử vong hoặc gặp di chứng về sau.

Sau hội chẩn, bác sĩ quyết định đặt vòng nâng nhằm giảm áp lực trực tiếp của song thai lên cổ tử cung, nỗ lực kéo dài thai kỳ lâu nhất có thể. Đây là thủ thuật nhẹ nhàng, không gây đau đớn, không tác động vào tử cung hay túi ối, hạn chế kích thích sinh non, nhiễm trùng.

Chị Thảo bị đái tháo đường thai kỳ, có nhiều biến chứng. Hai thai có thể chậm tăng trưởng trong tử cung hoặc quá to, hạ đường huyết, suy hô hấp sau sinh, trẻ có nguy cơ mắc bệnh tiểu đường khi trưởng thành. Bác sĩ Sản Phụ khoa – Tim mạch – Nội tiết phối hợp kiểm soát huyết áp, đường huyết cho thai phụ, theo dõi biểu đồ phát triển của từng thai.

Đến tuần 28, chị đột ngột phù tay chân, huyết áp tăng vọt lên 160/100 mmHg, nhập viện cấp cứu. Êkíp điều trị hạ áp, phòng ngừa co giật cho người mẹ, tiêm đủ liều trưởng thành phổi để giảm tỷ lệ suy hô hấp và thuốc bảo vệ hệ thần kinh cho hai bé khi chào đời.

Tuy nhiên, huyết áp của thai phụ không giảm, dù bác sĩ điều chỉnh thuốc theo phác đồ, chỉ số này càng lúc càng tăng. Mặt chị Thảo sưng phù, hai mắt mờ dần đi. “Tôi mệt không thở nổi, không biết mình có sống được hay không”, chị Thảo nghẹn giọng kể lại.

Kết quả xét nghiệm ghi nhận chỉ số tiểu đạm cao bất thường, đường huyết cũng không ổn định. Bác sĩ Thi cho biết thai phụ tăng huyết áp không thể kiểm soát, diễn tiến tiền sản giật nặng, buộc phải sinh mổ khẩn cấp.

Sau sinh, người mẹ tiếp tục được theo dõi, các chỉ số sinh hiệu ổn định, sức khỏe hồi phục dần, xuất viện với khuyến nghị khám mắt và tim mạch định kỳ.

Bé gái nặng 1,1 kg, còn bé trai bị suy dinh dưỡng bào thai chỉ nặng 860 g. BS.CKI Lê Thị Ngọc Dung, Trung tâm Sơ sinh, cho biết cả hai bé đều phản xạ yếu, không tự thở, nhịp tim không đều, được hồi sức bằng “phác đồ giờ vàng” tại phòng sinh. Êkíp Sơ sinh đặt nội khí quản hỗ trợ hô hấp, ủ ấm bằng túi giữ nhiệt chuyên dụng để ổn định thân nhiệt, đưa các bé về Đơn vị Hồi sức Sơ sinh (NICU) nuôi trong lồng ấp.

Hai bé suy hô hấp, được điều trị kháng sinh theo phác đồ, kết hợp bơm surfactant trực tiếp vào đường thở để giúp nở các phế nang, cải thiện sự đàn hồi của phổi, giúp giảm mức độ phụ thuộc vào máy thở. Sau bơm surfactant, phổi nở tốt, hô hấp ổn định, êkíp rút nội khí quản và chuyển sang chế độ thở máy không xâm lấn.

Bác sĩ Dung cho biết, cặp song sinh chỉ mới 29 tuần thai, bé gái nhẹ cân so với tuổi thai, còn bé trai suy dinh dưỡng nặng, hệ tiêu hóa non yếu. Lúc này, chiến lược dinh dưỡng ưu tiên nuôi ăn bằng dịch truyền tĩnh mạch nhằm cung cấp đầy đủ năng lượng cho sự phát triển của bé, bổ sung các chất thiết yếu, nhất là protein.

Song song, hai bé được ăn sữa mẹ tối thiểu qua ống thông dạ dày để kích thích ruột và tăng cường miễn dịch. Khoảng 20 ngày sau sinh, cả hai bé ngưng truyền dịch đường tĩnh mạch, ăn hoàn toàn bằng đường tiêu hóa với lượng sữa tăng dần theo nhu cầu, chuyển sang thở CPAP (thông khí áp lực dương qua mũi).

Bác sĩ chỉ định chích thuốc tạo máu nhằm thúc đẩy tủy xương tự sản xuất hồng cầu mới giúp tăng cường tuần hoàn và khắc phục tình trạng thiếu máu thường gặp ở trẻ sinh non nhẹ cân. Trong quá trình chăm sóc, êkíp phát hiện bé gái bị viêm võng mạc mắt hai bên, điều trị bằng thuốc nhỏ mắt, theo dõi sau đó ghi nhận diễn tiến thuận lợi và hai mắt cải thiện tốt. Trong khi đó, bé trai được nâng bậc kháng sinh để kiểm soát tối ưu tình trạng nhiễm trùng.

Do người mẹ có tiền sử trầm cảm, sau sinh sức khỏe yếu, nên bố vào bệnh viện ấp da kề da với hai bé mỗi ngày. “Chồng giấu không cho tôi xem hình các con, sợ tôi nhìn thấy con nhỏ xíu lại không thở được”, chị Thảo nói. Hàng ngày, chị vắt sữa trữ trong hai bình, rồi chồng mang vào viện cho hai con.

Êkíp bác sĩ – điều dưỡng hướng dẫn anh từng bước ấp bé, cho bé ăn và trò chuyện với con, theo mô hình Chăm sóc trẻ sinh non lấy gia đình làm trung tâm (Family-centered care). Nhờ đó, hai bé ổn định nhịp tim, nhịp thở, giảm căng thẳng, cải thiện hệ miễn dịch, phát triển tốt hơn và tăng kết nối với bố.

Sau hai tháng nuôi dưỡng, bé gái tăng lên 2,6 kg, còn bé trai nặng 2,5 kg, tự thở, bú tốt, được tiêm phòng đầy đủ và xuất viện. Vợ chồng chị Thảo tự tin chăm sóc hai con.

Theo nghiên cứu của Trung tâm Thống kê Y tế Quốc gia Mỹ (NCHS) năm 2024, tỷ lệ sinh non ở song thai là 61,45%, cao gấp 7 lần đơn thai (8,76%). Nguy cơ sinh non càng tăng khi người mẹ lớn tuổi, mắc tăng huyết áp, đái tháo đường hoặc các biến chứng thai kỳ. Bác sĩ Dung khuyến nghị những trường hợp này nên theo dõi thai kỳ chặt chẽ tại bệnh viện có sự phối hợp đa chuyên khoa Sản, Sơ sinh, Tim mạch, Nội tiết… nhằm phát hiện sớm biến chứng, can thiệp kịp thời, giảm nguy cơ cho mẹ và bé.