Hà Nội – Sau một năm điều trị bé Đăng, 7 tuổi, đã chủ động trò chuyện, biết bày tỏ tình cảm, tập trung học thay vì né tránh, la hét hoặc khóc do tự kỷ kèm tăng động giảm chú ý.

Theo mẹ cậu bé chia sẻ, Đăng thường đi nhón chân, ít chủ động giao lưu với người xung quanh và kén ăn. Khi đến nơi đông người hoặc môi trường lạ, trẻ khó kiểm soát cảm xúc, dễ cáu gắt, đôi khi có những hành vi như vỗ tay, búng ngón tay. Đăng cũng thường quên đồ, vận động nhiều và cần được nhắc nhở liên tục để hoàn thành các công việc sinh hoạt hàng ngày. Khi không thể diễn đạt mong muốn, trẻ thường phản ứng bằng cách la hét hoặc khóc.

Ở trường, cô giáo nhận xét Đăng tiếp thu chậm, khó tập trung, trí nhớ kém, thường xuyên trong tình trạng “học trước quên sau”. Trẻ gặp khó khăn trong việc kết bạn, ít chủ động tương tác, né tránh giao tiếp. Đăng từng bị bạn bè trêu chọc, khiến trẻ càng ngại tiếp xúc và thu mình hơn.

Khi đến khám chuyên khoa Tâm lý Tâm thần tại Phòng khám Đa khoa Tâm Anh Cầu Giấy, kết quả chụp cộng hưởng từ sọ não và mạch não không tiêm thuốc đối quang của trẻ không ghi nhận bất thường. Trẻ nhút nhát, ít giao tiếp, khả năng đáp ứng và hiểu một số câu hỏi còn hạn chế, dễ bị phân tán, vận động nhiều và tiếp thu chậm hơn so với yêu cầu ở độ tuổi. Ths.BS Phạm Văn Dương chẩn đoán trẻ mắc rối loạn phổ tự kỷ kèm rối loạn tăng động giảm chú ý, mức phát triển trí tuệ chậm hơn so với lứa tuổi.

Theo bác sĩ Dương, việc đồng thời có nhiều rối loạn khiến các biểu hiện của trẻ chồng lấp và tác động qua lại, ảnh hưởng đến giao tiếp, học tập, kiểm soát hành vi, cảm xúc, khả năng hòa nhập với môi trường xung quanh. Vì vậy, điều trị cần được xây dựng trên nhiều phương diện thay vì chỉ tập trung cải thiện một triệu chứng riêng lẻ.

Sau khi đánh giá tổng thể tình trạng của trẻ, bác sĩ xây dựng phác đồ theo hướng cá thể hóa. Trẻ được dùng thuốc nhằm cải thiện chú ý, giảm các biểu hiện tăng động, bốc đồng và hỗ trợ kiểm soát hành vi, cảm xúc. Việc điều trị được theo dõi và điều chỉnh tùy theo đáp ứng của trẻ trong từng giai đoạn.

Song song, Đăng được định hướng can thiệp giáo dục đặc biệt và rèn luyện các kỹ năng phù hợp với mức độ nhận thức, giao tiếp và hành vi. Mục tiêu không chỉ giảm những biểu hiện ảnh hưởng đến sinh hoạt và học tập mà còn giúp trẻ từng bước diễn đạt nhu cầu, tăng tương tác với những người xung quanh, cải thiện khả năng kiểm soát cảm xúc và chủ động hơn trong cuộc sống hàng ngày.

Quá trình can thiệp hướng đến củng cố các kỹ năng phát triển phù hợp với lứa tuổi và từng bước thu hẹp khoảng cách trong học tập. Gia đình được hướng dẫn tạo môi trường giao tiếp, vận động và trải nghiệm phù hợp để trẻ có cơ hội thực hành các kỹ năng trong cuộc sống hàng ngày.

Sau một năm điều trị và can thiệp, Đăng có tiến bộ rõ. Hiện trẻ đã có thể giao tiếp rõ ràng với mẹ, chủ động bày tỏ nhu cầu và tình cảm thay vì thường xuyên phản ứng bằng la hét hoặc khóc như trước. Trẻ cũng biết quan tâm đến những người xung quanh và chủ động hơn trong các hoạt động hàng ngày.

Đăng duy trì bơi khoảng một giờ mỗi ngày, hào hứng hơn khi được đi chơi và trải nghiệm cùng gia đình. Trẻ bắt đầu hát được nhiều bài bằng tiếng Anh, việc học có tiến bộ và sự tập trung cải thiện.

Theo bác sĩ Dương, những thay đổi trên không đồng nghĩa trẻ đã hết hoàn toàn các khó khăn. Với rối loạn phổ tự kỷ kèm tăng động giảm chú ý và chậm phát triển nhận thức, trẻ cần được theo dõi và hỗ trợ lâu dài. Việc tái khám định kỳ giúp bác sĩ đánh giá sự tiến bộ, nhận diện những khó khăn mới có thể xuất hiện theo từng giai đoạn phát triển và điều chỉnh kế hoạch điều trị phù hợp.

“Phối hợp lâu dài giữa bác sĩ, gia đình và môi trường giáo dục giúp trẻ thu hẹp khoảng cách về giao tiếp, học tập và hòa nhập xã hội”, bác sĩ Dương nói.

Theo bác sĩ Dương, rối loạn phổ tự kỷ là một rối loạn phát triển thần kinh với biểu hiện khác nhau ở mỗi trẻ. Một số trẻ có thể chậm nói, ít giao tiếp bằng mắt hoặc ít đáp lại khi được gọi tên. Một số khác vẫn có khả năng ngôn ngữ phù hợp độ tuổi nhưng gặp khó khăn trong sử dụng ngôn ngữ để giao tiếp, chia sẻ cảm xúc và tương tác xã hội.

Trẻ có thể xuất hiện các hành vi hoặc sở thích mang tính lặp lại, khó thích nghi khi thay đổi thói quen hoặc phản ứng mạnh với một số kích thích như âm thanh, ánh sáng hay môi trường đông người. Trong khi đó, trẻ có rối loạn tăng động giảm chú ý thường gặp khó khăn trong việc duy trì sự tập trung, dễ bị phân tán, hay quên, vận động nhiều, có thể hành động bốc đồng hoặc cần được nhắc nhở nhiều lần để hoàn thành công việc.

Bác sĩ lưu ý, các biểu hiện như nhút nhát, kén ăn, đi nhón chân hay khó tập trung đơn lẻ không đồng nghĩa trẻ mắc rối loạn phổ tự kỷ hoặc tăng động giảm chú ý. Tuy nhiên, khi trẻ có nhiều biểu hiện kéo dài, ảnh hưởng đến học tập, sinh hoạt, giao tiếp hoặc các mối quan hệ với gia đình và bạn bè, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám để được đánh giá toàn diện. Đặc biệt là khi trẻ thường xuyên khó tập trung, dễ bị phân tán, hay quên, vận động quá mức, phải nhắc nhở liên tục mới hoàn thành công việc; gặp khó khăn trong giao tiếp, kết bạn hoặc kiểm soát cảm xúc.