Sau tai nạn giao thông, bà Nhân, 61 tuổi, tự mua nhiều loại thuốc giảm đau qua mạng, không rõ thành phần, uống trong thời gian dài dẫn đến tổn thương thận cấp.

Hai tháng trước, bà Nhân bị tai nạn giao thông dẫn đến chấn thương vùng mặt và bụng chậu, sau đó bà bị đau nhức nên lên mạng tìm mua nhiều loại thuốc được quảng cáo có công dụng “giảm đau nhanh” nhưng không rõ thành phần, liều lượng.

“Hễ thấy đau là tôi uống để ngủ ngon hơn”, bà nói.

Sau gần một tháng uống nhiều loại thuốc giảm đau mua trên mạng, bà Nhân thường xuyên mệt mỏi, ăn uống kém, buồn nôn và nôn ói nên đến khám tại Phòng khám Đa khoa Tâm Anh Quận 7. BS.CKI Lại Tấn Tài, Đơn vị Nội Thận – Lọc máu, cho biết, lúc này độ lọc cầu thận (eGFR) chỉ còn 49 ml/phút/1,73 m² (bình thường ở độ tuổi này trên 85 mL/phút/1,73 m²), tức chỉ còn một nửa. Bác sĩ chẩn đoán bà bị tổn thương thận cấp, có thể liên quan đến việc tự sử dụng nhiều loại thuốc giảm đau kết hợp tình trạng thiếu dịch kéo dài.

Theo bác sĩ Tài, việc xác định nguyên nhân gặp khó khăn do người bệnh không nhớ đầy đủ tên thuốc, không mang theo đơn hoặc bao bì để đối chiếu. Vì vậy, bác sĩ chưa thể xác định chính xác hoạt chất nào có thể ảnh hưởng đến chức năng thận.

Một số thuốc giảm đau, đặc biệt nhóm kháng viêm không steroid (NSAID), có thể làm giảm lượng máu đến thận, khiến chức năng lọc suy giảm. Nguy cơ tăng ở người lớn tuổi, người có bệnh thận từ trước hoặc đang mất nước.

Trường hợp bà Nhân, tình trạng buồn nôn, nôn ói và ăn uống kém kéo dài còn khiến cơ thể thiếu nước, điện giải. Khi cơ thể mất nước hoặc lượng dịch đưa vào không đủ, lượng máu đến thận giảm, khiến chức năng lọc suy giảm theo. Nếu tình trạng kéo dài hoặc diễn ra trên người có bệnh nền, nguy cơ tổn thương thận cấp có thể tăng lên.

“Người bệnh tự dùng nhiều loại thuốc cùng lúc nhưng không biết rõ hoạt chất, khiến việc đánh giá nguy cơ và xác định nguyên nhân tổn thương thận khó khăn hơn”, bác sĩ Tài nói.

Sau khi phát hiện tổn thương thận cấp, bác sĩ yêu cầu người bệnh ngừng các thuốc giảm đau tự mua, đồng thời xây dựng phác đồ điều trị nhằm khắc phục tình trạng thiếu dịch, hỗ trợ dinh dưỡng và theo dõi chức năng thận.

Bác sĩ Tài chỉ định truyền dịch ba ngày một tuần, gồm dung dịch bù nước, điện giải và chế phẩm hỗ trợ dinh dưỡng theo tình trạng thực tế. Việc bù dịch nhằm cải thiện thể tích tuần hoàn, duy trì lượng máu đến thận và hỗ trợ thể trạng khi người bệnh ăn uống kém.

Sau một tuần điều trị, độ lọc cầu thận của bà Nhân tăng lên gần 80 ml/phút/1,73 m², cho thấy chức năng thận có xu hướng cải thiện. Bà hết mệt, không còn buồn nôn, ăn uống ngon miệng, tuy nhiên cần tiếp tục tái khám theo lịch để kiểm tra lại creatinin máu, điện giải và nước tiểu đến khi chức năng thận trở về mức nền.

Tổn thương thận cấp là tình trạng chức năng thận suy giảm đột ngột, khiến cơ quan này giảm khả năng lọc chất thải và điều hòa nước, điện giải. Nguyên nhân có thể do mất nước, giảm lượng máu đến thận, tác dụng phụ của thuốc hoặc bệnh lý gây tổn thương trực tiếp tại thận. Nếu không được xử trí kịp thời, tình trạng này có thể gây rối loạn điện giải, ứ dịch và tăng nguy cơ mắc bệnh thận mạn.

Bệnh có thể không có triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu, thường được phát hiện qua xét nghiệm máu. Người bệnh có thể mệt mỏi, chán ăn, buồn nôn, nôn ói, tiểu ít hoặc phù. Những biểu hiện này không đặc hiệu cho bệnh thận, nhưng nếu kéo dài, đặc biệt khi ăn uống kém hoặc nôn ói nhiều, người bệnh nên đi khám.

Bác sĩ Tài lưu ý, thuốc giảm đau không phải loại nào cũng gây hại cho thận. Nguy cơ phụ thuộc hoạt chất, liều dùng, thời gian sử dụng và tình trạng sức khỏe. Trong đó, thuốc kháng viêm không steroid có thể ảnh hưởng đến cơ chế điều hòa lượng máu đến thận, đặc biệt khi người dùng đang mất nước hoặc có bệnh thận nền.

Bác sĩ khuyến cáo người bệnh không tự phối hợp nhiều loại thuốc giảm đau, tăng liều hoặc kéo dài thời gian sử dụng khi chưa được bác sĩ chỉ định. Người có tiền sử bệnh thận, tăng huyết áp, đái tháo đường hoặc đang điều trị bằng nhiều loại thuốc cần thông báo đầy đủ với bác sĩ trước khi sử dụng thuốc mới.

Khi xuất hiện tình trạng mệt mỏi, buồn nôn, nôn ói kéo dài, tiểu ít hoặc phù trong thời gian sử dụng thuốc, người bệnh nên đến cơ sở y tế kiểm tra chức năng thận. Khi đi khám, cần mang theo đơn thuốc, bao bì hoặc hình ảnh các loại thuốc đã sử dụng để bác sĩ xác định thành phần, liều dùng và nguy cơ tương tác.

*Tên người bệnh đã được thay đổi