Bà Hương, 66 tuổi, hơn 20 năm đi tiêu khó khăn, phải dùng tay hỗ trợ đưa phân ra ngoài, đi khám phát hiện lồng trực tràng.

Đây là tình trạng thành trực tràng, chủ yếu là lớp niêm mạc, bị cuộn và trượt vào lòng trực tràng khi người bệnh rặn để đi tiêu.

Bà Hương cho biết từng phẫu thuật trĩ khoảng 25 năm trước. Sau đó, tình trạng đi tiêu dần khó khăn. Mỗi lần đại tiện, bà phải dùng tay ép hai bên hậu môn, ấn vào vùng tầng sinh môn, thậm chí hỗ trợ qua thành âm đạo mới có thể đưa phân ra ngoài. Tình trạng kéo dài nhiều năm nhưng bà chưa đi khám chuyên sâu. Gần đây, đại tiện ngày càng khó khăn, bà đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM kiểm tra.

Kết quả MRI động học sàn chậu có tống phân cho thấy bà bị giãn, sa sàn chậu mức độ trung bình; sa bàng quang và sa tử cung mức độ nhẹ. Bà còn có túi sa thành trước trực tràng mức độ trung bình, đặc biệt lồng niêm mạc trực tràng độ 2.

Theo Thạc sĩ bác sĩ Nguyễn Văn Hậu, Trung tâm Nội soi và Phẫu thuật Nội soi Tiêu hóa, lồng trực tràng làm cản trở đường thoát của phân, khiến người bệnh có cảm giác đi chưa hết, phải rặn nhiều hoặc dùng tay hỗ trợ. Rối loạn này thường đi kèm các bất thường khác của sàn chậu, do nhóm cơ và mô liên kết vùng chậu cùng tham gia nâng đỡ trực tràng, bàng quang, tử cung và các cơ quan lân cận.

Để đánh giá tổn thương trực tràng và loại trừ các bệnh lý khác, trong đó có ung thư đại trực tràng, bác sĩ chỉ định nội soi đại tràng. Kết quả ghi nhận da thừa, nhú gai hậu môn phì đại, trĩ nội, trĩ ngoại, polyp tăng sản trực tràng, túi thừa đại tràng và viêm van hồi manh tràng. Mẫu mô sinh thiết trong quá trình nội soi cho kết quả lành tính.

Bác sĩ Hậu cho biết tình trạng của bà Hương kéo dài hơn 20 năm, gây rối loạn tống phân rõ rệt và xuất hiện nhiều bất thường phối hợp ở sàn chậu. Sau hội chẩn, ê-kíp chỉ định phẫu thuật xử lý đoạn trực tràng bị lồng, đồng thời can thiệp các tổn thương hậu môn đi kèm.

Trong quá trình phẫu thuật, bác sĩ thám sát ghi nhận lồng trực tràng vào ống hậu môn, kèm trĩ hỗn hợp. Ê-kíp tiêm botulinum toxin (Botox) vào cơ thắt hậu môn, sau đó nong hậu môn để tạo điều kiện thực hiện thao tác. Bác sĩ sử dụng máy cắt nối EEA chuyên dụng, lần lượt cắt nửa trước và nửa sau đoạn trực tràng bị lồng. Hai đường cắt đồng thời khâu nối lại thành trực tràng, giúp loại bỏ phần mô bị lồng và tái lập lòng trực tràng. Ê-kíp kiểm tra kỹ đường cắt để kiểm soát chảy máu, đồng thời tiêm xơ các búi trĩ nội.

Bác sĩ Hậu cho biết, toàn bộ thao tác được thực hiện qua đường hậu môn, không tạo vết mổ trên thành bụng. Đây là một trong những hướng tiếp cận được sử dụng trong điều trị một số trường hợp lồng trực tràng gây rối loạn tống phân nặng, sau khi đã đánh giá đầy đủ giải phẫu và chức năng sàn chậu.

Việc cắt đoạn trực tràng bị lồng nhằm loại bỏ phần mô tạo thành cơ chế cản trở đường thoát của phân. Khi lòng trực tràng được tái lập, tình trạng “mắc kẹt” phân được cải thiện. Tiêm botox vào cơ thắt hậu môn còn giúp giảm trương lực cơ trong thời gian nhất định, hỗ trợ quá trình can thiệp và giảm tình trạng co thắt.

Sau mổ, bà Hương được theo dõi tình trạng chảy máu, đau, nhiễm trùng và chức năng đại tiện. Người bệnh được hướng dẫn cách giữ phân mềm, tránh táo bón và hạn chế rặn khi đi tiêu. Tránh tiêu chảy kéo dài vì có thể làm tăng nguy cơ kích ứng và nhiễm trùng vùng hậu môn. Kiểm soát táo bón và tránh rặn quá mức để hạn chế tái phát các vấn đề sa trực tràng.

Theo bác sĩ Hậu, lồng trực tràng và sa sàn chậu thường liên quan đến sự suy yếu hoặc rối loạn phối hợp của hệ thống cơ, dây chằng và mô liên kết nâng đỡ vùng chậu. Tuổi cao, táo bón kéo dài, thường xuyên rặn mạnh, ho mạn tính, thừa cân, mang thai và sinh nở nhiều lần hoặc từng phẫu thuật vùng chậu có thể làm tăng nguy cơ rối loạn sàn chậu.

Một số người bệnh còn gặp tình trạng cơ sàn chậu không giãn đúng lúc khi đại tiện. Bình thường, khi rặn, cơ sàn chậu và cơ mu-trực tràng cần phối hợp giãn để tạo đường thoát cho phân. Nếu các cơ này vẫn co hoặc phối hợp không phù hợp, phân khó đi ra, người bệnh càng phải rặn mạnh, triệu chứng vì thế sẽ kéo dài, có thể khiến tình trạng rối loạn tống phân phức tạp hơn.

Lồng trực tràng không phải lúc nào cũng cần phẫu thuật. Với những trường hợp chưa có chỉ định can thiệp, người bệnh được điều trị táo bón, điều chỉnh chế độ ăn, thuốc làm mềm phân và tập phục hồi chức năng sàn chậu. Nếu bệnh tiến triển, người bệnh có thể xuất hiện cảm giác đại tiện không hết, phải rặn nhiều, dùng tay hỗ trợ hoặc phải thay đổi tư thế để đi tiêu. Một số trường hợp có thể kèm són phân hoặc sa trực tràng.

Bác sĩ Hậu khuyến cáo người thường xuyên táo bón, đi tiêu khó kéo dài, hoặc có cảm giác khối phồng vùng hậu môn khi rặn nên đi khám sớm. Tùy trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định thăm khám trực tràng, nội soi đại tràng, đo chức năng hậu môn – trực tràng hoặc MRI động học sàn chậu để đánh giá cả cấu trúc và chức năng khi đại tiện.

(*) Tên người bệnh đã được thay đổi