Hà Nội – Ông Nam, 69 tuổi bị đột quỵ nhồi máu não lần hai, yếu liệt nửa người bên phải do tắc mạch hệ đốt sống thân nền, được bác sĩ lấy huyết khối, nong bóng và đặt stent tái thông.

Ông Nam có bệnh nền tăng huyết áp và đái tháo đường. Trước đó 2 tuần, ông bị đột quỵ nhồi máu não mức độ nhẹ, chưa có chỉ định can thiệp tái thông mạch. Lần này, ông đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội ở giờ thứ hai sau khởi phát triệu chứng, trong tình trạng liệt nửa người bên phải, rối loạn ý thức, 15 điểm NHISS (thang điểm đánh giá mức độ đột quỵ, từ 10 đến 15 là đột quỵ mức độ trung bình đến nặng).

Kết quả chụp mạch máu não ghi nhận tắc mạch tại đoạn cuối động mạch đốt sống trái, vị trí nối với động mạch thân nền. Trong khi đó, động mạch đốt sống phải có đoạn nhỏ hơn bình thường. Tình trạng tắc mạch hệ đống sống thân nền cản trở dòng máu lên nuôi các vùng não phía sau, trong đó có thân não – khu vực đảm nhiệm nhiều chức năng sống còn của cơ thể.

Ngay khi tiếp nhận người bệnh, bệnh viện nhanh chóng kích hoạt quy trình báo động đột quỵ (Code Stroke), đánh giá tình trạng, loại trừ chỉ định dùng thuốc tiêu sợi huyết do bệnh nhân mới bị nhồi máu não gần đây, đồng thời quyết định can thiệp nội mạch cấp cứu nhằm khôi phục tuần hoàn não.

Bệnh nhân được gây mê nội khí quản. BSCKII Lê Văn Khánh, Trưởng khoa Điện quang can thiệp tiếp cận hệ mạch não của ông Nam qua động mạch đùi phải. Dưới hướng dẫn của hệ thống chụp mạch số hóa xóa nền (DSA), êkíp đưa ống thông lên động mạch đốt sống trái, xác định tình trạng hẹp, tắc nghiêm trọng tại đoạn V4 động mạch đốt sống trái – đoạn đầu động mạch thân nền. Bác sĩ Khánh sử dụng dụng cụ chuyên dụng để lấy cục máu đông ra ngoài theo kỹ thuật Solumbra (kết hợp đồng thời giữa dụng cụ kéo sợi huyết và ống hút áp lực âm), thu được mảnh huyết khối kích thước khoảng 3 mm.

Sau khi lấy huyết khối, hình ảnh chụp mạch ngay trong can thiệp bằng hệ thống DSA cho thấy lòng động mạch đốt sống trái và động mạch thân nền vẫn hẹp nghiêm trọng, khiến dòng máu chưa lưu thông ổn định. Bác sĩ tiếp tục nong bóng để mở rộng lòng mạch, theo dõi cho thấy lòng mạch không duy trì được độ mở, tái hẹp. Ekip quyết định tiếp tục đặt stent kích thước 4 × 15 mm từ động mạch thân nền đến đoạn xa động mạch đốt sống trái.

Chụp kiểm tra sau đó khoảng 10 phút ghi nhận không còn hẹp tái phát, dòng máu lưu thông trở lại qua đoạn V4 động mạch đốt sống trái và động mạch thân nền. Can thiệp kết thúc sau khoảng 3 tiếng, đảm bảo thời gian “vàng” dưới 6 tiếng với can thiệp nội mạch cho người bị đột quỵ.

Sau thủ thuật, người bệnh được chuyển đến khoa hồi sức để tiếp tục theo dõi tình trạng thần kinh, huyết áp và nguy cơ biến chứng. Kết quả chụp cộng hưởng từ não sau 12 tiếng kể từ khi can thiệp ghi nhận các tổn thương nhồi máu não ổn định, không xuất hiện ổ nhồi máu hoặc xuất huyết mới.

Bệnh nhân được làm thêm các xét nghiệm đánh giá khả năng ngưng tập tiểu cầu và xét nghiệm gen CYP2C19 nhằm hỗ trợ bác sĩ lựa chọn, điều chỉnh thuốc chống kết tập tiểu cầu phù hợp, hạn chế nguy cơ hình thành huyết khối trong stent, phối hợp tập phục hồi chức năng nhằm cải thiện vận động.

Sau 7 ngày, ông Nam được xuất viện với tình trạng lâm sàng cải thiện tốt. Cơ lực tay và chân hồi phục hoàn toàn (5/5), ý thức gần trở về mức trước khi khởi phát đột quỵ. Tại thời điểm ra viện, bệnh nhân đạt mRS 0 điểm, tương ứng không còn di chứng gây hạn chế chức năng.

Bác sĩ Lê Văn Khánh cho biết động mạch đốt sống hai bên hợp lại thành động mạch thân nền, cung cấp máu cho thân não, tiểu não và một số cấu trúc não phía sau. Khi hệ mạch đốt sống thân nền bị tắc, người bệnh có thể yếu hoặc liệt tay chân, chóng mặt, mất thăng bằng, rối loạn ý thức và gặp các biến chứng nguy hiểm. Vì vậy, việc xác định nhanh vị trí tắc mạch và lựa chọn phương pháp tái thông phù hợp có vai trò quan trọng trong điều trị.

Bác sĩ Khánh khuyến cáo khi xuất hiện dấu hiệu đột quỵ như đột ngột méo miệng, yếu hoặc liệt tay chân, nói khó, mất thăng bằng hay giảm ý thức, người bệnh cần được đưa đến bệnh viện hoặc cơ sở y tế đa chuyên khoa, có khả năng cấp cứu và can thiệp nội mạch điều trị đột quỵ.

Ngay cả khi triệu chứng giảm hoặc tự hết sau vài phút, người bệnh vẫn cần được thăm khám sớm vì đây có thể là dấu hiệu của cơn thiếu máu não thoáng qua, cảnh báo nguy cơ đột quỵ. Trong thời gian chờ cấp cứu, không tự ý cho người bệnh uống thuốc, ăn uống hoặc áp dụng các biện pháp xử trí tại nhà, tránh làm chậm trễ quá trình điều trị.

*Tên bệnh nhân đã được thay đổi.