Chị Thúy (26 tuổi, Đồng Nai) thường xuyên mệt mỏi, suy nhược, da nhợt nhạt, bác sĩ phát hiện mắc lupus ban đỏ hệ thống đã biến chứng nặng, gây tổn thương huyết học, tim, thận.

Các triệu chứng xuất hiện từ giữa năm 2025, Thúy từng khám tại một số cơ sở y tế địa phương và được chẩn đoán thiếu máu, viêm khớp, điều trị không cải thiện.

Tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM (cơ sở phường Tân Hưng – quận 7 cũ), Phó giáo sư, tiến sĩ, bác sĩ Hoàng Thị Lâm, Trưởng khoa Miễn dịch Lâm sàng, khai thác tiền sử bệnh và nhận thấy các biểu hiện của Thúy không đơn thuần do thiếu máu hay tổn thương khớp. Bác sĩ nghi ngờ lupus ban đỏ hệ thống và chỉ định xét nghiệm chuyên sâu về máu, nước tiểu, kháng thể kháng nhân.

Kết quả xác nhận chẩn đoán lupus, đồng thời cho thấy người bệnh đang ở đợt cấp nghiêm trọng, tổn thương huyết học (hệ tạo máu) nặng với giảm bạch cầu và thiếu máu tan máu tự miễn. Chỉ số hemoglobin của Thúy chỉ khoảng 6 g/dL (chỉ số bình thường ở nữ dao động từ 12 – 16 g/dL), số lượng hồng cầu và hematocrit giảm rõ rệt, trong khi tiểu cầu vẫn trong giới hạn bình thường.

Ở người bị thiếu máu tan máu tự miễn, hệ miễn dịch tạo ra các kháng thể bất thường tấn công chính hồng cầu, khiến hồng cầu bị phá hủy sớm hơn bình thường. Khi quá trình này diễn ra mạnh, lượng hồng cầu giảm nhanh, làm khả năng vận chuyển oxy của máu suy giảm nghiêm trọng, khiến người bệnh thiếu máu, mệt lả, khó thở, chóng mặt, tim đập nhanh và nếu kéo dài có thể dẫn đến nguy cơ suy tim.

Đáng chú ý, các thăm khám chuyên sâu còn cho thấy lupus ban đỏ hệ thống đã gây tổn thương đa cơ quan, trong đó có viêm cầu thận và viêm cơ tim. Điều này khiến tình trạng thiếu máu đáng lo hơn, bởi khi hemoglobin giảm sâu, tim phải tăng nhịp và tăng cung lượng để đáp ứng nhu cầu oxy của cơ thể. Trong khi đó, cơ tim của Thúy đã bị viêm do lupus, khiến khả năng bù trừ của tim giảm.

Phó giáo sư Lâm chỉ định Thúy nhập viện để điều trị và theo dõi sát. Trong tuần đầu, bác sĩ tập trung xử trí tình trạng thiếu máu tan máu tự miễn và giảm bạch cầu, đồng thời kiểm soát đợt hoạt động mạnh của lupus, ngăn phản ứng tự miễn tiếp tục gây tổn thương nhiều cơ quan. Các chỉ số công thức máu được theo dõi sát để đánh giá diễn tiến của hồng cầu, hemoglobin, bạch cầu và đáp ứng điều trị. Người bệnh được truyền máu và chế phẩm máu để bù lượng máu thiếu hụt, nhanh chóng cải thiện khả năng vận chuyển oxy, giảm áp lực và tổn thương của cơ thể, đặc biệt tim và thận, song song tìm nguyên nhân khiến thiếu máu kéo dài, thay vì chỉ nâng hemoglobin tạm thời.

Các thuốc đặc trị được sử dụng để kiểm soát nhanh tình trạng viêm do lupus trong giai đoạn cấp, kết hợp thuốc ức chế miễn dịch nhằm giảm hoạt động của hệ miễn dịch và ngăn tổn thương cơ quan tiếp tục tiến triển. Với tổn thương thận, bác sĩ theo dõi lượng đạm và các bất thường trong nước tiểu, chức năng lọc của thận để đánh giá đáp ứng điều trị. Tình trạng viêm cơ tim được theo dõi qua triệu chứng và các chỉ số đánh giá chức năng tim, kiểm soát nguyên nhân viêm do lupus.

Đây là giai đoạn điều trị nhiều thách thức bởi không thể chỉ nâng hemoglobin mà phải kiểm soát đồng thời nguyên nhân miễn dịch khiến hồng cầu bị phá hủy. Nếu lupus vẫn hoạt động, tình trạng tổn thương hệ tạo máu có thể tiếp tục diễn tiến, trong khi thiếu máu nặng lại làm tăng gánh nặng cho một trái tim đã bị viêm.

Sau một tuần điều trị tích cực, các chỉ số của Thúy ổn định, tình trạng thiếu máu tan máu, giảm hồng cầu và tổn thương cơ quan cải thiện, được xuất viện và tiếp tục điều trị ngoại trú. Tuy nhiên, thiếu máu vẫn là vấn đề khó kiểm soát trong những tháng tiếp theo, nhất là khi Thúy vào kỳ kinh nguyệt hoặc lúc cơ thể chịu căng thẳng, khiến các chỉ số huyết học liên tục dao động. Bác sĩ tiếp tục theo dõi công thức máu và hoạt tính lupus, đồng thời điều chỉnh điều trị theo đáp ứng.

Sau hơn 1 năm tuân thủ phác đồ, các chỉ số huyết học của Thúy trở về bình thường, ổn định, sức khỏe cải thiện rõ, không còn mệt và hồi hộp như trước. Hiện, chị tái khám mỗi 3 tháng để kiểm tra công thức máu, chức năng tim, thận và hoạt tính lupus.

Lupus ban đỏ hệ thống là bệnh tự miễn mạn tính, xảy ra khi hệ miễn dịch rối loạn và tấn công các mô, cơ quan của chính cơ thể. Bệnh có thể ảnh hưởng đến da, khớp, tim, phổi, thận, hệ thần kinh và hệ tạo máu. Trong đó, tổn thương hệ tạo máu có thể biểu hiện bằng thiếu máu, giảm bạch cầu hoặc giảm tiểu cầu; một số người bệnh có thể xuất hiện thiếu máu tan máu tự miễn.

Theo PGS Lâm, biểu hiện ban đầu của lupus thường không đặc hiệu, thường chỉ mệt mỏi kéo dài, sốt, đau khớp, đau cơ… nên dễ bị nhầm với những bệnh lý thông thường. Khi bệnh hoạt động mạnh, nhiều cơ quan có thể bị tổn thương cùng lúc. Vì vậy, người bệnh cần được đánh giá toàn diện thay vì chỉ điều trị từng triệu chứng riêng lẻ.

Khi gặp tình trạng thiếu máu kéo dài hoặc tái diễn, đi kèm sốt, đau khớp, mệt mỏi bất thường, hồi hộp hoặc dấu hiệu tổn thương cơ quan, cần đến bệnh viện có chuyên khoa Miễn dịch Lâm sàng để bác sĩ tìm nguyên nhân thay vì chỉ bổ sung sắt hay điều trị triệu chứng. Với lupus ban đỏ hệ thống, kiểm soát sớm và duy trì điều trị lâu dài giúp hạn chế bệnh tiếp tục gây tổn thương hệ tạo máu và các cơ quan quan trọng.

*Tên nhân vật đã được thay đổi