Anh Khánh, 33 tuổi, mất hai chân, không thể nằm tán sỏi như thông thường, bác sĩ điều chỉnh tư thế nội soi giải phóng niệu quản tắc nghẽn.

Một tuần trước khi nhập viện, anh Khánh đau âm ỉ vùng bụng trái kèm nôn ói, nghĩ mình do ngộ độc thực phẩm. Cơn đau ngày càng tăng, anh đến cấp cứu tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM.

BS.CKI Phạm Thế Anh, khoa Tiết niệu, Trung tâm Tiết niệu – Thận học – Nam khoa, cho biết kết quả siêu âm ghi nhận thận trái của người bệnh ứ nước. Bác sĩ chỉ định chụp CT có thuốc cản quang cùng xét nghiệm máu, nước tiểu để xác định nguyên nhân tắc nghẽn và đánh giá chức năng thận.

Kết quả phát hiện viên sỏi khoảng 7 mm kẹt ở 1/3 trên niệu quản trái, cản trở dòng nước tiểu từ thận xuống bàng quang khiến thận phía trên bị ứ nước. Thận phải cũng rải rác vài viên sỏi nhỏ.

Với viên sỏi kích thước không quá lớn, một số trường hợp có thể cân nhắc điều trị nội khoa hỗ trợ sỏi tự thoát theo đường tự nhiên. Tuy nhiên, anh Khánh đã mất cả hai chi dưới sau biến cố huyết khối năm 2018, phải sử dụng xe lăn và hạn chế vận động, viên sỏi lại nằm ở đoạn 1/3 trên niệu quản, vị trí có khả năng tự tống xuất sỏi thấp hơn so với sỏi nằm gần bàng quang. Đồng thời, thận trái đã xuất hiện tình trạng ứ nước, người bệnh cũng đang điều trị hội chứng thận hư, từng tái phát nhiều đợt và đang được theo dõi tại khoa Nội thận – Lọc máu.

Theo bác sĩ Thế Anh, mục tiêu lúc này không đơn thuần là lấy viên sỏi mà cần sớm giải phóng đường tiết niệu đang tắc, hạn chế tổn thương thêm trên quả thận vốn có bệnh nền.

“Với người đang có bệnh thận, chúng tôi cố gắng tránh một đợt tổn thương thận cấp chồng lên bệnh nền”, bác sĩ Thế Anh nói. Tắc nghẽn kéo dài có thể ảnh hưởng chức năng thận; nếu đi kèm nhiễm khuẩn đường tiết niệu, nguy cơ viêm thận – bể thận và nhiễm trùng huyết tăng.

Sau hội chẩn, bác sĩ chỉ định phẫu thuật nội soi tán sỏi bằng ống mềm cho người bệnh, giúp tán sạch sỏi niệu quản trái và sỏi thận phải trong cùng một cuộc mổ.

Bác sĩ Thế Anh cho biết, thách thức của ca phẫu thuật nằm ở đặc điểm giải phẫu của người bệnh. Thông thường, khi nội soi tán sỏi qua đường tiết niệu, người bệnh được đặt ở tư thế sản khoa, hai chân gác trên giá đỡ để bác sĩ thuận lợi tiếp cận đường niệu. Anh Khánh mất cả hai chi dưới nên không thể áp dụng tư thế này.

Êkíp phải thiết lập lại tư thế trên bàn mổ, cố định phần thân người chắc chắn, đồng thời tạo góc tiếp cận phù hợp để đưa dụng cụ vào đường tiết niệu. Tư thế mới vừa phải thuận lợi cho thao tác vừa đảm bảo người bệnh ổn định và an toàn trong suốt thời gian gây mê.

Bác sĩ Thế Anh đưa ống soi niệu quản mềm theo đường tự nhiên đến vị trí viên sỏi ở 1/3 trên niệu quản. Sỏi được tán nhỏ bằng laser và hút ra ngoài bằng dụng cụ chuyên dụng. Ca tán sỏi diễn ra trong vòng 60 phút, êkíp kiểm tra lần lượt các đài thận, bảo đảm không còn sỏi trước khi kết thúc can thiệp.

Bác sĩ cho biết, ở những trường hợp có đặc điểm cơ thể khác biệt, kỹ thuật ít xâm lấn vẫn có thể thực hiện nhưng cần điều chỉnh cách đặt tư thế, đường tiếp cận và thao tác phù hợp với từng người bệnh. Việc này đòi hỏi sự phối hợp giữa phẫu thuật viên và êkíp gây mê nhằm vừa đạt hiệu quả can thiệp vừa bảo đảm an toàn.

24 giờ sau mổ, anh Khánh hết đau, tỉnh táo, ăn uống được. Anh chỉ còn cảm giác hơi buốt, nhói do đang đặt ống thông tiểu và đủ điều kiện xuất viện. Mảnh sỏi sau khi lấy ra được gửi phân tích thành phần. Kết quả giúp bác sĩ xác định thêm yếu tố hình thành sỏi, từ đó tư vấn chế độ ăn uống, sinh hoạt và kế hoạch phòng tái phát phù hợp, đặc biệt khi người bệnh đồng thời có bệnh thận nền.

Người từng mắc sỏi đường tiết niệu có nguy cơ tái phát nên sau điều trị vẫn cần chú ý chế độ ăn, lượng nước và chú ý vận động. Với anh Khánh, khả năng vận động bị hạn chế do mất hai chi dưới và đặc thù công việc phải ngồi nhiều. Người bệnh cần tăng cường các hình thức vận động phù hợp với tình trạng sức khỏe. “Sau lần mổ này, tôi sẽ chú ý hơn đến ăn uống, vận động và phòng sỏi tái phát”, anh nói.

Bác sĩ khuyến cáo người từng mắc sỏi tiết niệu nên tái khám theo lịch, không chờ có triệu chứng mới kiểm tra. Để phòng ngừa sỏi tái phát, mỗi người nên uống đủ khoảng 1,5 – 2 lít nước mỗi ngày và uống nhiều hơn nếu vận động, làm việc ngoài trời nắng nóng; hạn chế các loại đồ uống nhiều đường, giảm ăn mặn, duy trì tập luyện thể thao. Riêng người có bệnh thận nền, lượng nước và chế độ ăn cần được cá thể hóa theo hướng dẫn của bác sĩ, không tự ý tăng nước hoặc áp dụng chế độ ăn kiêng không phù hợp.