Ông Trọng (57 tuổi, TP.HCM) được bác sĩ phát hiện có khối u tại mắt và vùng tụy qua triệu chứng mờ mắt.

Người bệnh mờ mắt trái khoảng hai tuần nay, không đau nhức; không có bệnh nền hoặc chấn thương.

Thạc sĩ bác sĩ Phạm Huy Vũ Tùng, Phó khoa Mắt, Trung tâm Mắt Công nghệ cao, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM (cơ sở phường Tân Sơn Hòa – quận Tân Bình cũ), đo thị lực cho người bệnh ghi nhận mắt trái chỉ đếm ngón tay khoảng cách 3m, mắt phải 8/10. Kiểm tra bằng sinh hiển vi (kính phóng đại cấu trúc mắt) kết hợp chụp màu đáy mắt FO ghi nhận tình trạng bong một phần võng mạc và có khối màu vàng nhạt bất thường tại đáy mắt.

Nghi ngờ đây là dấu hiệu tổn thương nguy hiểm, bác sĩ chỉ định chụp MRI vùng đầu. Kết quả xác định người bệnh có khối u hắc mạc – lớp mô mỏng nằm giữa củng mạc (tròng trắng) và võng mạc mắt trái, chưa sinh thiết nên chưa thể xác định bản chất u ác hay lành tính.

Theo bác sĩ Tùng, u hắc mạc lành tính sẽ phát triển từ các mạch máu nằm bên dưới võng mạc. Nếu là ác tính, u hình thành từ các các tế bào sản xuất sắc tố (melanin), có thể là nguyên phát, hoặc thứ phát. Hắc mạc chứa hệ thống mạch máu dày đặc nhất trong nhãn cầu, do đó có thể trở thành nơi tế bào ung thư từ các cơ quan khác di chuyển đến. Bệnh có khả năng di căn và gây tử vong cao.

Trung tâm Mắt Công nghệ cao lập tức hội chẩn liên chuyên khoa với Trung tâm Ung bướu để xác định nguyên nhân. Ông Trọng được chỉ định chụp CT toàn thân bằng hệ thống CT 1975 lát cắt để đánh giá toàn diện. Bác sĩ tiếp tục phát hiện khối u tại vùng thân – đuôi tụy, kích thước lớn 5,2×4,3×4,4 cm, xâm lấn nhiều cơ quan lân cận, gồm hoành trái, tuyến thượng thận bên trái và thành dạ dày. Đồng thời, ghi nhận thêm một số nốt mô mềm trong phúc mạc (màng bụng) cho thấy bệnh đã ở giai đoạn tiến triển.

Kết quả giải phẫu bệnh (sinh thiết) tại vùng tụy xác định đây là ung thư biểu mô tuyến, cần xét nghiệm mô miễn dịch tại các cơ quan liên quan để xác định nguồn gốc tế bào ung thư.

Bác sĩ Tùng cho biết, khó để tiến hành sinh thiết khối u tại hắc mạc nên chưa thể kết luận lành hay ác tính. Đồng thời, dù khối u tại tụy là ác tính nhưng khó có thể xác định chính xác đâu là khối u nguyên phát và di căn. Tỷ lệ ung thư tụy di căn vào trong nhãn cầu hoặc hốc mắt là rất thấp, chiếm khoảng 0,4%. U hắc mạc ở người bệnh có thể do tế bào ung thư tụy di căn đến, hoặc ngược lại. Khả năng khác, 2 khối u này xuất hiện cùng lúc, liên quan đến cơ chế phản ứng chồng chéo giữa các bệnh lý.

“Khối u tại hắc mạc phát triển, làm bong rách võng mạc, dẫn đến suy giảm thị lực, lâu dài có thể gây mù lòa. Tuy nhiên đây chỉ là biểu hiện tại mắt, người bệnh cần được điều trị ung thư tụy. Nếu bệnh tiến triển, di căn toàn thân, nguy cơ đe dọa tính mạng rất cao”, bác sĩ Tùng nói.

Ông Trọng được đánh giá toàn diện tình trạng bệnh và xây dựng phác đồ điều trị phù hợp. Người bệnh được chỉ định hóa trị toàn thân nhằm kiểm soát sự phát triển của tế bào ung thư tại mắt, thân tụy. Riêng tổn thương tại mắt, bác sĩ chỉ định laser quang đông võng mạc nhằm tạo các điểm dính quanh vùng tổn thương, giúp hạn chế tiến triển của tình trạng bong võng mạc, bảo vệ chức năng thị giác.

Ngoài ra, ông Trọng cần được theo dõi và can thiệp kiểm soát các triệu chứng toàn thân, điều trị giảm đau, phòng ngừa biến chứng. Đồng thời, bác sĩ xây dựng phác đồ dinh dưỡng, vận động, nâng cao thể trạng, cải thiện chất lượng sống.

Tuyến tụy đóng vai trò tiết enzyme hỗ trợ tiêu hóa và hormone điều hòa đường huyết. Ung thư tụy hình thành do các tế bào tuyến tụy phát triển bất thường, biến đổi ác tính. Khi bệnh tiến triển, một số tế bào ung thư có thể xâm nhập vào hệ thống mạch máu hoặc bạch huyết quanh tụy, theo dòng tuần hoàn di chuyển đến các cơ quan xa và hình thành ổ di căn.

U hắc mạc hình thành và phát triển tại hắc mạc tạo lực đẩy từ bên dưới, làm võng mạc tách khỏi vị trí ban đầu. Đồng thời, khối u cũng dẫn tới sự hình thành các mạch máu bất thường, làm tăng tính thấm thành mạch, khiến dịch thoát ra và tích tụ dưới võng mạc, gây bong võng mạc.

Người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng như nhìn mờ, bị méo hình, xuất hiện điểm đen trong vùng nhìn trung tâm. Nếu không phát hiện và điều trị kịp thời, bong võng mạc kéo dài có thể gây tổn thương các tế bào cảm thụ ánh sáng, ảnh hưởng đến chức năng thị giác, thậm chí mù lòa.

Tùy vào tính chất lành hay ác tính cũng như vị trí, kích thước của khối u và tình trạng tổn thương tại mắt, bác sĩ sẽ chỉ định phương pháp điều trị phù hợp laser quang đông, xạ trị, hóa trị hoặc phẫu thuật.

Theo bác sĩ Tùng tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, người có nguy cơ mắc bệnh thường xuyên tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng mặt trời, có sắc tố da sáng màu, có vết chàm, nốt ruồi trong mắt, hoặc liên quan hội chứng Sturge-weber. Bác sĩ khuyến cáo, khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường ở mắt, người bệnh nên đến bệnh viện có chuyên khoa Mắt để được thăm khám, một số tổn thương tại mắt có thể là biểu hiện của các bệnh nghiêm trọng.

Đồng thời, mỗi người nên duy trì thói quen khám sức khỏe định kỳ, đặc biệt là những người có yếu tố nguy cơ, nhằm phát hiện sớm các bất thường, tăng cơ hội điều trị hiệu quả và bảo vệ sức khỏe lâu dài.

*Tên người bệnh đã được thay đổi