Thừa cân, béo phì liên quan đến nhiều bệnh lý nội khoa, làm tăng nguy cơ các bệnh đồng mắc, trong đó có gan nhiễm mỡ. Việc kiểm soát tốt cân nặng, điều trị giảm cân hiệu quả sẽ giảm gan nhiễm mỡ, giảm viêm gan, xơ gan cũng như nguy cơ ung thư gan.
Tại buổi hội thảo khoa học “Điều trị đa phương thức về béo phì” diễn ra tại Viện Nghiên cứu Tâm Anh (TAMRI) chiều ngày 8/4, các bác sĩ của Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM đã nêu hiện trạng bệnh béo phì cũng như mối liên quan giữa béo phì và gan nhiễm mỡ.
ThS.BSCKII Lê Thanh Quỳnh Ngân, Trưởng khoa Nội tiêu hóa, Trưởng Trung tâm Viêm gan và Gan nhiễm mỡ cho biết, béo phì đã trở thành đại dịch toàn cầu. Thống kê mới nhất của năm 2025 cho thấy, tỷ lệ béo phì đã tăng gấp 3 lần so với năm 1990 đặc biệt ở Mỹ và Trung Á, dự tính đến năm 2030, tỷ lệ béo phì ở Mỹ là 60%. Ở Việt Nam, tỷ lệ béo phì đã tăng 1,5 lần.
Béo phì liên quan rất nhiều đến bệnh lý tiêu hóa như trào ngược dạ dày thực quản, viêm thực quản, ung thư thực quản, tăng nguy cơ thoát vị thành bụng, chậm lưu thông của dạ dày ruột gây bệnh dạ dày mạn tính như giảm lưu động dạ dày, ung thư dạ dày, polyp đại tràng, xơ gan, ung thư gan, viêm túi mật, sỏi mật, viêm tụy cấp…
Riêng về gan nhiễm mỡ, các nghiên cứu cho thấy tỷ lệ gan nhiễm mỡ ở người béo phì có thể lên đến 70%. Đặc trưng của gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa là có gan nhiễm mỡ kết hợp với tối thiểu 1 tiêu chuẩn của hội chứng tim mạch chuyển hóa như thừa cân hoặc béo phì, rối loạn đường huyết hoặc tiền đái tháo đường, đái tháo đường, rối loạn lipid máu, huyết áp cao…
Mối liên quan giữa gan nhiễm mỡ và béo phì do 2 vấn đề: rối loạn chức năng tế bào mỡ và rối loạn chức năng của tế bào miễn dịch. Tế bào mỡ tiết ra các hormone có vai trò điều hòa yếu tố viêm cũng như kháng insulin. Rối loạn tế bào mỡ và tế bào miễn dịch sẽ gây ra tăng đề kháng insulin, tăng leptin và axit béo tự do, các cytokin dẫn đến tăng tích tụ mỡ tại gan dẫn đến viêm, xơ hóa gan.
Để chẩn đoán xác định gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa chủ yếu dựa vào các hội chứng chuyển hóa cùng các yếu tố nguy cơ như béo phì và thừa cân, béo phì, đái tháo đường, rối loạn lipid máu, đề kháng insulin, hội chứng ngưng thở khi ngủ, cường giáp…
Nghiên cứu cho thấy sau khoảng 3 năm bị gan nhiễm mỡ sẽ có tình trạng viêm trong gan, bắt đầu gây xơ hóa. Nếu tình trạng này tiếp tục diễn tiến, từ gan nhiễm mỡ có xơ hóa đến ung thư gan có tỷ lệ từ 2,4 – 12,8%. Những người có tiểu đường, béo phì tăng nguy cơ từ gan nhiễm mỡ sang ung thư gan nhiều hơn.
Tử vong do tim mạch là nguyên nhân hàng đầu của gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa. Đây vừa là yếu tố đồng mắc và là nguy cơ của bệnh gan nhiễm mỡ. Vì thế, cần tầm soát gan nhiễm mỡ ở những người có hội chứng chuyển hóa, tiểu đường, béo phì…
Giảm cân làm giảm tình trạng gan nhiễm mỡ, tiến triển xơ hóa gan. Các nghiên cứu cho thấy giảm 5% cân nặng sẽ giảm 10% gan nhiễm mỡ, 45% khả năng xơ hóa gan; giảm 10% cân nặng sẽ giảm 90% gan nhiễm mỡ, 81% khả năng xơ hóa gan.
BSCKII Trương Thị Vành Khuyên cho biết gan nhiễm mỡ không do rượu là tình trạng tích tụ mỡ hơn 5% trong gan, chủ yếu do rối loạn chuyển hóa. Tình trạng này sẽ dẫn đến viêm, xơ gan và ung thư gan. Khoảng 25% dân số bị gan nhiễm mỡ không do rượu, trong đó số người béo phì bị gan nhiễm mỡ chiếm khoảng 75,3%, cứ 4 bệnh nhân béo phì thì có 3 người mắc gan nhiễm mỡ không do rượu.
Điều trị giảm cân sẽ cải thiện hoặc giải quyết một phần hội chứng chuyển hóa, giảm nguy cơ tim mạch. “Giảm cân bền vững rất hiệu quả trong giảm gan nhiễm mỡ nhưng khó đạt được do khó duy trì”, bác sĩ Khuyên nói và cho biết, GLP-1 là liệu pháp tiềm năng trong điều trị gan nhiễm mỡ hoặc viêm gan.
Nghiên cứu trên 936 bệnh nhân gan nhiễm mỡ sử dụng GLP-1 trong 26 tuần cho thấy có giảm đáng kể tỷ lệ phần trăm của mỡ trong gan, giảm men gan, có sự cải thiện mô học tốt hơn, không làm cho xơ gan nặng hơn.
Cơ chế tác dụng của GLP-1 trong điều trị gan nhiễm mỡ sẽ cải thiện độ nhạy insulin, giảm tổng hợp lipid, tăng oxy hóa axit béo, giảm stress oxy hóa và viêm. GLP-1 giúp giảm cân sẽ cải thiện tình trạng gan nhiễm mỡ, kiểm soát đường huyết, giảm nguy cơ tim mạch.
GPL-1 được xác định là liệu pháp tiềm năng với cơ chế đa mục tiêu: giảm mỡ, chống viêm, hỗ trợ chuyển hóa. GLP-1 đã được FDA chấp thuận cho bệnh nhân đái tháo đường type 2 và kiểm soát cân nặng.
PGS.TS Trần Quang Bính, Giám đốc chuyên môn, Giám đốc Trung tâm Đào tạo và Nghiên cứu khoa học Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, cho biết, béo phì đã trở thành đại dịch toàn cầu, là bệnh chứ không phải hội chứng, liên quan đến chế độ ăn uống, tập luyện.
Thừa cân, béo phì là một vấn đề lớn, liên quan đến nhiều bệnh lý nội khoa, trong đó có gan nhiễm mỡ. Việc sàng lọc gan nhiễm mỡ ở những bệnh nhân béo phì, thừa cân, đái tháo đường type 2 và hội chứng chuyển hóa là rất cần thiết. Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh là nơi điều trị đa mô mức về béo phì: kết hợp nội khoa, ngoại khoa, dinh dưỡng, y học vận động và ứng dụng nhiều công nghệ trong điều trị. Các nghiên cứu đã chứng minh, giảm cân sẽ giúp giảm rối loạn chuyển hóa, giảm gan nhiễm mỡ, xơ gan, ung thư gan hiệu quả.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
