Đấu tranh tâm lý một năm, đến bệnh viện hai lần, chị Vân, 35 tuổi, quyết định IVF để thành mẹ đơn thân, vượt qua định kiến “không chồng mà có con”.

Chị Vân, ở Tiền Giang, ấp ủ từ lâu ý định xin tinh trùng sinh con bằng kỹ thuật thụ tinh ống nghiệm, nhưng đầu năm nay mới thông báo với gia đình. Vừa nghe con gái trình bày, mặt bố chị tối sầm, tuyên bố không chấp nhận cháu ngoại khi “không biết bố nó là ai”. Mẹ chị khóc, khuyên con gái đừng vội vàng, cố gắng tìm được người phù hợp để kết hôn rồi sinh con cho đứa trẻ có cha.

“Ở thế hệ cha mẹ tôi, tự thụ tinh ống nghiệm để làm mẹ đơn thân là chuyện khó có thể chấp nhận được”, chị Vân chia sẻ, cho biết đã lường trước phản ứng của gia đình.

Chị từng trải qua hai cuộc tình nhưng không đi đến cuối vì nhiều lý do. Thấy con gái đã qua 30 vẫn lẻ bóng, cha mẹ giới thiệu người đàn ông góa vợ ở cùng ấp nhưng chị từ chối. Không chịu được áp lực mỗi ngày đối diện với cha mẹ và xì xào từ hàng xóm, chị lên TP.HCM mua một căn hộ nhỏ, ổn định công việc, sống một mình. Tháng 11/2024, chị đến Trung tâm Hỗ trợ sinh sản, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh – Quận 8 (IVF Tâm Anh Quận 8) bắt đầu tìm hiểu quy trình thụ tinh ống nghiệm để làm mẹ đơn thân.

Có chung nguyện vọng như chị Vân nhưng chị Huyền, 33 tuổi, đưa ra quyết định IVF sau hai cú sốc tâm lý. Chị và bạn trai yêu nhau hơn một năm thì quyết định mang thai và kết hôn. Gần ngày cưới, không may thai nhi được phát hiện mắc hội chứng Down phải đình chỉ. Nhà trai sợ con cháu sau này mang gene dị tật nên cũng hủy hôn.

Mất nửa năm điều trị rối loạn tâm lý, chị Huyền mới ổn định tinh thần. “Sau đổ vỡ, tôi nhận mình chỉ cần có một đứa con khỏe mạnh”, chị giải thích lý do chọn thụ tinh ống nghiệm để làm mẹ đơn thân.

Theo số liệu của Tổng cục Thống kê, tỷ lệ người độc thân tại Việt Nam đang có xu hướng gia tăng nhanh chóng, từ 6,23% vào năm 2004 tăng lên 10,1% vào năm 2019. Trong đó, tỷ lệ nữ giới độc thân chiếm đến 87,6%.

Ngày càng nhiều phụ nữ chủ động lựa chọn trở thành mẹ đơn thân vì nhiều lý do, chẳng hạn phụ nữ có kinh tế độc lập, thu nhập cao, cảm thấy không cần dựa vào người đàn ông vẫn có thể nuôi con; đời sống tình cảm cá nhân không suôn sẻ; bị ám ảnh, không muốn lập gia đình; LGBT nữ; hoặc cả những bạn trẻ chạy theo xu hướng làm mẹ đơn thân.

Hiện chưa có thống kê chính xác số lượng phụ nữ Việt Nam lựa chọn kỹ thuật hỗ trợ sinh sản để làm mẹ đơn thân. Ghi nhận riêng tại Hệ thống IVF Tâm Anh, tỷ lệ này chiếm khoảng 10%. Trong số đó, có 60% phụ nữ đến trữ noãn hoặc làm mẹ đơn thân đã lớn tuổi và chưa gặp được người phối ngẫu phù hợp; 20% là những cặp đồng tính nữ (LGBT nữ) khát khao có con; số khác là phụ nữ thành đạt độc lập về cuộc sống và tài chính, “chỉ cần con không cần chồng”.

Theo ThS.BS Trần Ngọc Vân Anh, Trung tâm IVF Tâm Anh Quận 8, hiện pháp luật Việt Nam cho phép phụ nữ độc thân được xin tinh trùng hiến tặng để sinh con bằng các phương pháp hỗ trợ sinh sản. Tuy nhiên, khi quyết định làm mẹ đơn thân, họ phải chuẩn bị không chỉ về kinh tế, mà thủ tục, tìm người hiến tinh trùng, kích thích buồng trứng cho đến khi mang thai, sinh con, nuôi con… gần như đều trải qua một mình.

“Trở thành mẹ đơn thân sẽ là một hành trình dũng cảm và cũng nhiều khó khăn”, bác sĩ Vân Anh nói và cho biết thêm rằng phụ nữ quyết định làm mẹ đơn thân thường băn khoăn về việc có nên nói với con, hoặc nói như thế nào khi con biết mình sinh ra từ ngân hàng tinh trùng.

Bác sĩ Vân Anh cho hay, hay bệnh viện không khuyến khích điều này, bởi phụ nữ một mình nuôi con không hề dễ dàng, gánh nặng kinh tế, định kiến xã hội bủa vây. Bác sĩ tâm lý tại bệnh viện khuyên chị suy nghĩ kỹ trước khi quyết định để tránh hệ quả tâm lý với cả người mẹ lẫn đứa trẻ.

Lời khuyên của bác sĩ tâm lý khiến chị Vân chùn lòng do dự. Nhiều bạn bè, đồng nghiệp khuyên chị nên sống đời tự do, không vướng bận. Song đêm về, chị vẫn thấy cô đơn, day dứt.

“Tôi đã bước vào độ tuổi khó sinh con, không thụ tinh ống nghiệm sớm thì sau này càng khó khăn, có thể không được làm mẹ”, chị Vân nói với các bác sĩ, cho hay chỉ cần làm mẹ, khó khăn và định kiến không quan trọng.

Chính vì thế, tại IVF Tâm Anh, tất cả trường hợp làm mẹ đơn thân, sử dụng tinh trùng hiến tặng đều được tư vấn tâm lý. Đây là đánh giá bắt buộc, giúp hỗ trợ bệnh nhân về lựa chọn trong tương lai, cách đối mặt và tiếp nhận những câu hỏi của con, khi người phụ nữ quyết định nói với em bé được sinh ra từ ngân hàng tinh trùng thì sẽ nói tại thời điểm nào và cách nói phù hợp.

Sau khi được tư vấn tâm lý, nếu người phụ nữ vẫn quyết định làm mẹ đơn thân sẽ được hướng dẫn quy trình và áp dụng các phương pháp hỗ trợ sinh sản như thụ tinh nhân tạo (IUI), thụ tinh trong ống nghiệm (IVF) với tinh trùng hiến tặng để mang thai.

Đối với IUI ở người mẹ trên 35 tuổi, tỷ lệ thành công khoảng 20%, trong đó tỷ lệ IVF thành công trong lần chuyển phôi chu kỳ đầu khoảng 60-65%.

Như chị Vân, vốn không cổ vũ việc làm mẹ đơn thân. “Làm gì có ai muốn mình phải làm mẹ đơn thân. Tôi cũng muốn con cái lớn lên trong tình yêu thương trọn vẹn của cả mẹ lẫn cha, dưới một mái ấm gia đình hạnh phúc đúng nghĩa. Nhưng số phận không cho phép”, chị chia sẻ.

Bác sĩ Vân Anh, cho biết người bệnh được chẩn đoán rối loạn kinh nguyệt, chu kỳ kéo dài 3 tháng, có giảm dự trữ buồng trứng, chỉ số AMH chỉ còn 0.8 ng/ml. Phụ nữ dưới 28 tuổi AMH trung bình từ 2-6 ng/ml, AMH dưới 1 ng/ml được xác định là suy giảm mạnh, đồng nghĩa với việc cơ hội làm mẹ không còn nhiều.

Chị Vân ở độ tuổi 35 được xem là lớn tuổi, không chỉ suy giảm số lượng và chất lượng trứng, giảm cơ hội mang thai, mà còn tăng nguy cơ thai nhi dị tật điển hình là hội chứng Down khiến trẻ khuyết tật vận động và trí tuệ, tăng nguy cơ biến chứng thai kỳ như sẩy thai, sinh non…

Trong chu kỳ kích thích buồng trứng và chọc hút noãn đầu tiên, chị Vân chỉ có được 3 nang noãn trưởng thành. Bác sĩ tư vấn gom noãn tạo phôi để tăng tỷ lệ IVF thành công, tiết kiệm chi phí. Sau 3 lần gom noãn chị có được 9 trứng trưởng thành.

Chị Vân vận động người bạn thân đến bệnh viện để đổi mẫu tinh trùng. Sau quá trình tư vấn tâm lý, khám lâm sàng, thực hiện các xét nghiệm nghiêm ngặt gồm kiểm tra nhóm máu, tình trạng thiếu máu, bệnh viêm gan siêu vi B/C, và các bệnh lý HIV, giang mai, kiểm tra tinh dịch đồ và sức khỏe sinh sản… người bạn của chị Vân được xác định hoàn toàn khỏe mạnh, đủ tiêu chuẩn để đổi mẫu tinh trùng.

Chị Vân đạt được mong mỏi của mình khi việc thu mẫu tinh binh thuận lợi. Mẫu được hoán đổi vào ngân hàng tinh trùng, chị Vân nhận mẫu vô danh khác để thực hiện IVF. Chuyên viên phôi học rã đông số lượng noãn, lọc rửa mẫu tinh trùng, lựa chọn tinh trùng khỏe mạnh tiêm vào bào tương noãn (ICSI). Phôi được nuôi cấy trong hệ thống tủ nuôi cấy trang bị camera quan sát liên tục tích hợp trí tuệ nhân tạo AI giúp thu được 4 phôi ngày 5, trữ đông. Chị Vân đang được chuẩn bị niêm mạc tử cung đủ điều kiện, dự kiến vào tháng 1/2025 sẽ chuyển phôi.

“Tôi mong ngày có con, càng mong cha mẹ dần tôn trọng quyết định riêng của con gái và sẵn sàng yêu thương cháu ngoại”, chị Vân cho hay.

Chị Huyền điều trị tại IVF Tâm Anh TP.HCM từ tháng 7. Người tình nguyện hoán đổi mẫu tinh trùng là em trai ruột. Sau kích thích và chọc hút noãn, chị có được 12 noãn trưởng thành.

Chị Huyền có tiền căn mang thai dị tật. Dù trường hợp dị tật thai là ngẫu nhiên, xét nghiệm không có bất thường về gene, chị Huyền vẫn bày tỏ mong muốn được sinh thiết phôi sàng lọc di truyền tiền làm tổ. Chuyên viên phôi học trích khoảng 8-10 tế bào ở phần lá nuôi phôi để thực hiện xét nghiệm chuyên sâu bộ nhiễm sắc thể. Kết quả có 4 phôi tốt không mang bất thường di truyền.

Đầu tháng 8, chị Huyền được bác sĩ Ngô Đình Triệu Vỹ chuẩn bị niêm mạc tử cung đủ điều kiện, chuyển một phôi tốt vào lòng tử cung giúp đậu thai. Thai nhi hiện 23 tuần, phát triển khỏe mạnh. Xét nghiệm sàng lọc dị tật bẩm sinh thai nhi (NIPT) ở tuần thứ 11 không ghi nhận bất thường.

“Tôi hạnh phúc bởi mầm sống khỏe mạnh lên từng ngày trong bụng mình”, chị Huyền bày tỏ.

Theo nghiên cứu của Trung tâm công nghệ sinh học quốc gia (Mỹ), khi so sánh với những thanh thiếu niên được sinh ra từ thụ thai tự nhiên thì thanh thiếu niên được chào đời từ các phương pháp hỗ trợ sinh sản dường như không có sự khác biệt về sức khỏe, tâm lý, mối quan hệ gia đình.

Một nghiên cứu khác của Trung tâm này cũng cho thấy mức độ hạnh phúc của trẻ em lớn lên trong gia đình mẹ đơn thân và gia đình có đủ cha mẹ không có sự khác biệt về sự phát triển của trẻ và mối quan hệ giữa con cái và phụ huynh.

“Người ta thường ví việc làm mẹ đơn thân giống như vào rừng một mình. Vì vậy, bên cạnh chuẩn bị thủ tục và tài chính, chị em cần đảm bảo sức khỏe tốt và tâm lý vững vàng trong hành trình một mình mang thai, sinh con và nuôi con sắp tới”, bác sĩ Thảo nhắn nhủ.

*Tên người bệnh đã được thay đổi