Ông Ly, 55 tuổi, yếu nửa người bên phải, bác sĩ phát hiện động mạch cảnh trong trái hẹp tới 90%, lập tức can thiệp đặt stent mở rộng đoạn mạch hẹp, cải thiện dòng máu lên não.

Bác sĩ CKI Vũ Đình Chánh, khoa Cấp cứu, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM (cơ sở P.Tân Sơn Hòa – Q.Tân Bình cũ), cho biết khi nhập viện, ông Ly yếu nửa người phải, sức cơ 4/5, kèm nói khó và nhìn mờ. Các triệu chứng xuất hiện đột ngột khoảng một ngày trước và tăng dần. Trước đó, người bệnh còn nhiều lần cảm thấy chóng mặt, hoa mắt, hồi hộp, nặng ngực.

Với biểu hiện yếu liệt nửa người, nói khó và rối loạn thị giác xuất hiện đột ngột, bác sĩ Cấp cứu nghi ngờ một biến cố thiếu máu não thoáng qua hoặc đột quỵ thiếu máu não. Đặc biệt, người bệnh có bệnh tim thiếu máu cục bộ, tăng huyết áp, tăng lipid máu và từng nhồi máu não, đều là những yếu tố làm tăng nguy cơ tái phát biến cố mạch máu não.

Êkíp Cấp cứu nhanh chóng đánh giá thần kinh, đồng thời chỉ định các phương tiện chẩn đoán hình ảnh để tìm nguyên nhân và khảo sát hệ thống mạch máu não – cổ.

Kết quả siêu âm Doppler động mạch cảnh – sống nền ghi nhận cả hai động mạch cảnh đều có mảng xơ vữa gây hẹp đáng kể. Bên phải, đoạn gốc động mạch cảnh trong hẹp khoảng 50%, bên trái mức hẹp lên tới 90% (mức hẹp rất nặng). Chụp cắt lớp vi tính hệ động mạch cảnh và hệ động mạch chủ ngực – bụng – chậu bằng hệ thống máy CT 1975 lát cắt tiếp tục ghi nhận tình trạng xơ vữa lan rộng tại nhiều đoạn mạch lớn.

Êkíp xác định người bệnh bị cơn thiếu máu não thoáng qua (TIA) trên nền hẹp nặng động mạch cảnh trong trái do xơ vữa. Đây là dấu hiệu cảnh báo nguy cơ xảy ra đột quỵ thiếu máu não về sau.

Theo bác sĩ Chánh, TIA xảy ra khi một vùng não hoặc võng mạc bị thiếu máu tạm thời, gây ra các triệu chứng thần kinh xuất hiện đột ngột nhưng sau đó hồi phục. Trong trường hợp ông Ly, tình trạng yếu nửa người phải, nói khó và nhìn mờ xuất hiện thoáng qua là những dấu hiệu cảnh báo cần được đánh giá sớm.

Động mạch cảnh là một trong những hệ thống mạch máu chính đưa máu giàu oxy từ tim lên não. Hai động mạch cảnh chung chạy dọc hai bên cổ, sau đó mỗi bên chia thành động mạch cảnh ngoài và động mạch cảnh trong. Động mạch cảnh trong đi vào hộp sọ và là một trong những nguồn cung cấp máu chính cho não. Khi mảng xơ vữa tích tụ trong thành động mạch cảnh, lòng mạch thu hẹp và cản trở dòng máu. Ngoài ra, huyết khối có thể hình thành trên bề mặt mảng xơ vữa hoặc các mảnh vật liệu từ mảng xơ vữa bong ra, theo dòng máu lên não và gây tắc động mạch não.

Khi dòng máu đến một vùng não bị gián đoạn đủ lâu, tế bào thần kinh có thể tổn thương không hồi phục, dẫn đến đột quỵ thiếu máu não và để lại các di chứng như yếu liệt, rối loạn ngôn ngữ, suy giảm khả năng vận động; trường hợp nặng có thể đe dọa tính mạng.

Hẹp động mạch cảnh không đồng nghĩa người bệnh đang bị đột quỵ. Tuy nhiên, hẹp nặng kèm các triệu chứng thần kinh tương ứng như yếu nửa người, nói khó hoặc rối loạn thị giác cần được đánh giá sớm để xác định nguy cơ và có biện pháp phòng ngừa đột quỵ phù hợp.

Sau hội chẩn với bác sĩ thần kinh và can thiệp mạch, người bệnh được chuyển đến đơn vị Can thiệp nội mạch để chụp mạch số hóa xóa nền (DSA), đánh giá chính xác mức độ và đặc điểm tổn thương.

Bác sĩ CKI Nguyễn Trung Đức, đơn vị Can thiệp nội mạch, Trung tâm Chẩn đoán hình ảnh và Điện quang can thiệp, cho biết DSA ghi nhận đoạn động mạch cảnh trong trái hẹp nặng, lòng mạch trên hình ảnh gần như bị “thắt lại”. Dựa trên đặc điểm tổn thương, tình trạng người bệnh và kết quả hội chẩn, êkíp lựa chọn nong và đặt stent động mạch cảnh trong trái nhằm cải thiện dòng máu qua vị trí hẹp.

Qua động mạch đùi, bác sĩ đưa hệ thống ống thông lên động mạch cảnh chung trái để khảo sát tổn thương. Một dụng cụ bảo vệ não được đưa qua vị trí hẹp nhằm hạn chế nguy cơ các mảnh xơ vữa hoặc huyết khối bong ra, di chuyển theo dòng máu lên não trong quá trình can thiệp. Tiếp đó, bóng được đưa đến vị trí tổn thương để nong rộng lòng mạch. Bác sĩ đặt stent nhằm duy trì độ mở của đoạn mạch và cải thiện dòng máu qua vị trí hẹp. Hình ảnh DSA kiểm tra sau can thiệp cho thấy stent bung tốt, lòng mạch được mở rộng và dòng máu qua đoạn động mạch cảnh cải thiện rõ.

Sau can thiệp, người bệnh tiếp tục được theo dõi tại Trung tâm Khoa học Thần kinh. Một ngày sau, ông Ly đi lại, giao tiếp và ăn uống bình thường. Sau hai ngày theo dõi, tình trạng ổn định, người bệnh được xuất viện và hẹn tái khám.

Bác sĩ khuyến cáo, khi đột ngột xuất hiện yếu hoặc tê một bên cơ thể, méo miệng, nói khó, nhìn mờ hoặc rối loạn thăng bằng, người bệnh không nên tự theo dõi tại nhà hoặc chờ triệu chứng tự hết. Ngay cả khi các biểu hiện chỉ kéo dài trong thời gian ngắn rồi hồi phục, đó vẫn có thể là TIA – dấu hiệu cảnh báo nguy cơ đột quỵ. Người bệnh cần gọi cấp cứu và đến cơ sở y tế có khả năng chẩn đoán, xử trí đột quỵ càng sớm càng tốt. Được đánh giá và điều trị sớm giúp tăng cơ hội bảo tồn mô não, phòng ngừa biến cố tiếp theo và hạn chế nguy cơ để lại di chứng.

*Tên của người bệnh đã được thay đổi