Anh Nam 32 tuổi (Hà Nội) bị đau lưng dữ dội, đại tiểu tiện không tự chủ, sốt… nhập viện cấp cứu phát hiện thoát vị đĩa đệm nặng biến chứng chùm đuôi ngựa.

Anh Nam phát hiện mình bị thoát vị đĩa đệm cách đây vài tháng. Mặc dù bác sĩ khuyến cáo phẫu thuật, nhưng anh lo ngại và chọn phương pháp điều trị bảo tồn, chủ yếu tập phục hồi chức năng. Tuy nhiên, hai ngày trước khi nhập viện, anh bị tái phát cơn đau thắt lưng dữ dội, cơn đau lan xuống chân khiến anh không thể di chuyển. Chỉ hai giờ trước khi đến bệnh viện, trong lúc ngủ, anh bất ngờ hắt hơi mạnh, khiến tình trạng đau trở nên nghiêm trọng hơn, kèm theo triệu chứng run và sốt. Ngay lập tức, gia đình anh đã đưa anh đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội để cấp cứu.

ThS.BS Phạm Văn Tín, khoa Ngoại Thần kinh – Cột sống, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội cho biết, người bệnh nhập viện trong tình trạng yếu liệt 2 chân, rối loạn đại tiểu tiện, ứ đọng nước tiểu bàng quang, run và sốt cao. Các bác sĩ khoa Cấp cứu lập tức cho người bệnh thuốc giảm đau và đặt ống sonde tiểu tạm thời để dẫn lưu nước tiểu ra ngoài. Sau đó, các bác sĩ chỉ định chụp MRI, X-Quang và một số xét nghiệm cận lâm sàng khác nhằm xác định chính xác vị trí tổn thương. Kết quả MRI cho thấy người bệnh có khối thoát vị lớn (kích thước (2×2 cm) ngang mức L4-5 chiếm gần hết ống sống, chèn ép nặng các rễ thần kinh ngang mức (còn được gọi là chùm đuôi ngựa). Đây là nguyên nhân khiến người bệnh đại tiểu tiện không tự chủ, hai chi tê yếu không thể đi lại. Bác sĩ kết luận người bệnh bị thoát vị đĩa đệm biến chứng chèn ép chùm đuôi ngựa.

Đuôi ngựa là thuật ngữ được dùng trong cấu trúc giải phẫu thể hiện sự tương đồng về mặt hình thể, tập hợp các rễ thần kinh chạy từ cột sống thắt lưng xuống vùng thấp (vùng liên quan đến chi dưới, cơ quan đại tiểu tiện). Hội chứng chùm đuôi ngựa (CES – Cauda Equina Syndrome) là tình trạng các rễ của đám rối thần kinh đuôi ngựa bị chèn ép, gây khiếm khuyết vận động, rối loạn cảm giác (tê bì, dị cảm tầng sinh môn, chi dưới), mất kiểm soát chức năng đại tiểu tiện. Nếu không được cấp cứu điều trị kịp thời, người bệnh có nguy cơ tổn thương thần kinh vĩnh viễn, không hồi phục. “Đây là hội chứng ít gặp, thoát vị đĩa đệm nặng là một trong những nguyên nhân chính gây nên hội chứng này”, bác sĩ Tín cho biết.

Sau khi xác định tình trạng của người bệnh, các bác sĩ nhanh chóng hoàn thiện các xét nghiệm cần thiết và lập tức lên phương án phẫu thuật. “Trường hợp của người bệnh đã có chèn ép dây thần kinh nặng nên cần ưu tiên phẫu thuật sớm để loại bỏ khối gây chèn ép rễ thần kinh, đồng thời đảm bảo không gây tổn thương thêm cho bệnh nhân”. Bác sĩ Tín nói.

Ca phẫu thuật kéo dài khoảng 3 tiếng, các bác sĩ loại bỏ khối thoát vị và thay đĩa đệm nhân tạo cho người bệnh. Trong quá trình phẫu thuật, các bác sĩ sử dụng kính vi phẫu để phóng đại phẫu trường, quan sát rõ khối tổn thương và các cấu trúc thần kinh xung quanh. Đồng thời ứng dụng hệ thống theo dõi điện sinh lý thần kinh (IOM) trong suốt quá trình mổ, bảo vệ người bệnh khỏi tổn thương thần kinh, giảm những rủi ro về biến chứng trong phẫu thuật,  cải thiện kết quả.

Sau mổ người bệnh nằm hồi sức khoảng 2 tiếng sau đó đưa về chăm sóc tại phòng nội trú. Tại đây, người bệnh được các bác sĩ dinh dưỡng lên thực đơn từng ngày phù hợp với thể trạng nhằm tăng cường hệ miễn dịch, giúp vết mổ nhanh hồi phục. Bác sĩ phục hồi chức năng chỉ định các bài tập tăng cường sức cơ, giúp đẩy nhanh quá trình hồi phục chức năng thần kinh sau mổ, giảm nguy cơ nhiễm trùng và đau hậu phẫu. 10 ngày sau phẫu thuật, các chức năng thần kinh đại tiểu tiện, vận động và cảm giác của anh Nam đã hồi phục 80-90%, chỉ còn một chút tê bì. Người bệnh đã đi lại tốt, đại tiểu tiện tự chủ và được xuất viện. Bên cạnh các bài tập tại bệnh viện, các bác sĩ hướng dẫn thêm các bài tập tại nhà để người bệnh có thể sớm hồi phục hoàn toàn về mặt chức năng thần kinh. Dự kiến sau 3 – 6 tháng người bệnh sẽ trở lại hoạt động bình thường, có thể chơi thể thao.

Thoát vị đĩa đệm thường gặp trong độ tuổi 25-45, diễn biến bệnh lý cấp tính sau vận động nặng hoặc vận động sai tư thế. Đĩa đệm sẽ thoát vị ra sau, chèn ép vào dây thần kinh. Khi đã thoát bị đĩa đệm cấp tính và đã có chỉ định phẫu thuật, người bệnh nên phẫu thuật để điều trị, tránh bệnh tiến triển gây tổn thương thần kinh nặng, không hồi phục. Để phòng ngừa thoát vị đĩa đệm, việc duy trì một lối sống lành mạnh với chế độ ăn uống cân đối và tập thể dục đều đặn là rất quan trọng, giúp tăng cường sức mạnh cơ bắp và duy trì sự linh hoạt của cột sống. Cần chú ý đến tư thế khi làm việc và sinh hoạt, đặc biệt là khi ngồi hoặc nâng vác đồ vật nặng, để tránh gây áp lực quá mức lên cột sống. Ngoài ra, giảm cân hợp lý cũng giúp giảm tải cho đĩa đệm, giảm nguy cơ bị thoát vị đĩa đệm, bác sĩ Tín khuyên.

Theo bác sĩ Tín, hội chứng chùm đuôi ngựa là một tình trạng nghiêm trọng và cần được cấp cứu kịp thời để tránh những tổn thương vĩnh viễn cho người bệnh. Trường hợp mắc các triệu chứng như đau lưng dữ dội, tê bì, yếu liệt chi dưới, mất kiểm soát đại tiểu tiện, tê bì vùng sinh môn… cần tới bệnh viện ngay lập tức để được thăm khám và điều trị. Nếu chậm trễ, các triệu chứng có thể tiến triển nặng hơn, gây ra liệt vĩnh viễn và mất khả năng kiểm soát các chức năng cơ thể quan trọng.

Đặc biệt, đối với những bệnh nhân có tiền sử thoát vị đĩa đệm hoặc gặp phải những cơn đau lưng dữ dội kéo dài, việc thăm khám thường xuyên và tuân thủ đúng chỉ định điều trị của bác sĩ là rất quan trọng nhằm ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm như hội chứng chùm đuôi ngựa.

*Tên người bệnh đã được thay đổi