Trong số các bệnh rối loạn chuyển hóa mạn tính, bệnh tiểu đường thể phụ thuộc insulin luôn đòi hỏi một chế độ chăm sóc y tế vô cùng đặc biệt. Khác với thể bệnh phổ biến ở người trưởng thành, dạng tiểu đường này khởi phát đột ngột, diễn tiến nhanh và có thể gây ra nhiều biến chứng cấp tính đe dọa trực tiếp đến tính mạng. Hiểu rõ về bệnh tiểu đường phụ thuộc insulin và các dấu hiệu nhận biết sớm giúp người bệnh chủ động kiểm soát và duy trì chất lượng cuộc sống khỏe mạnh.
Bệnh tiểu đường phụ thuộc insulin còn được biết đến là tiểu đường type 1 (trước đây thường được gọi là bệnh tiểu đường phụ thuộc insulin) là bệnh tự miễn khiến tế bào beta của tuyến tụy bị phá hủy, dẫn đến thiếu insulin tuyệt đối. Bệnh thường gặp ở trẻ em và người trẻ nhưng có thể xuất hiện ở mọi lứa tuổi. Nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời, người bệnh có nguy cơ nhiễm toan ceton do đái tháo đường (DKA), một biến chứng cấp cứu có thể đe dọa tính mạng. (1)
Cơ chế bệnh sinh của tiểu đường phụ thuộc insulin rất phức tạp, liên quan chặt chẽ đến sự đứt gãy trong hệ thống miễn dịch của cơ thể thay vì do thói quen ăn uống hay lối sống ít vận động:
>> Tìm hiểu thêm: Đái tháo đường không phụ thuộc insulin là gì?
Các triệu chứng của bệnh tiểu đường phụ thuộc insulin thường xuất hiện rất đột ngột và rầm rộ trong vài tuần, trái ngược với sự tiến triển âm thầm của tiểu đường type 2. Người nhà cần đặc biệt lưu ý nhóm dấu hiệu kinh điển sau:
Tiểu đường phụ thuộc insulin là bệnh đặc biệt nguy hiểm, có thể dẫn đến các biến chứng cấp tính đe dọa tính mạng ngay tức thì hoặc các tổn thương mạn tính không thể phục hồi ở các cơ quan nội tạng nếu đường huyết không được kiểm soát chặt chẽ. Để hình dung rõ hơn về các mối đe dọa này, chúng ta có thể phân loại biến chứng của bệnh thành 2 nhóm chính:
| Nhóm biến chứng | Loại biến chứng cụ thể | Tác động lâm sàng lên cơ thể người bệnh |
| Biến chứng cấp tính | Nhiễm toan ceton do tiểu đường (DKA) | Cơ thể đốt cháy mỡ quá nhanh tạo ra axit ceton tích tụ trong máu. Triệu chứng gồm nôn mửa, hơi thở mùi trái cây thối, hôn mê và tử vong nếu không cấp cứu kịp thời. |
| Hạ đường huyết nặng | Xảy ra khi tiêm quá liều insulin hoặc bỏ bữa ăn. Khiến người bệnh vã mồ hôi, tim đập nhanh, co giật và mất ý thức đột ngột. | |
| Biến chứng mạn tính | Biến chứng mạch máu nhỏ | Gây suy thận mạn giai đoạn cuối, tổn thương võng mạc dẫn đến mù lòa, và bệnh thần kinh ngoại biên gây mất cảm giác ở chân, dễ loét và đoạn chi. |
| Biến chứng mạch máu lớn | Tăng xơ vữa động mạch, dẫn đến các tai biến nghiêm trọng như nhồi máu cơ tim, đột quỵ và thiếu máu chi dưới. |
Để xác định chính xác một người có mắc bệnh tiểu đường phụ thuộc insulin hay không và phân biệt với các thể tiểu đường khác, bác sĩ sẽ chỉ định một bộ xét nghiệm chuyên sâu gồm:
Mặc dù chưa có phương pháp điều trị khỏi hoàn toàn, nhưng người bệnh có thể chung sống hòa bình với bệnh này nhờ phác đồ kiểm soát toàn diện và khoa học:
Người bệnh cần được cá nhân hóa phác đồ tiêm insulin (phối hợp giữa insulin nền tác dụng kéo dài và insulin tác dụng nhanh trước các bữa ăn) bằng bút tiêm hoặc sử dụng bơm tiêm insulin tự động liên tục dưới da, tuân thủ liều lượng và thời gian tiêm theo đúng chỉ dẫn của bác sĩ là bắt buộc.
Người bệnh cần tự theo dõi đường huyết mao mạch bằng máy đo cá nhân từ 4 – 7 lần/ngày (trước các bữa ăn, sau ăn 2 tiếng, trước khi đi ngủ và trước khi tập thể dục). Hiện nay, việc sử dụng các thiết bị theo dõi đường huyết liên tục (CGM) gắn dưới da giúp người bệnh kiểm soát xu hướng trồi sụt của đường huyết một cách tiện lợi, chính xác mà không cần bấm kim vào đầu ngón tay nhiều lần.
Chế độ ăn của người bệnh không cần phải kiêng khem quá mức mà cần tập trung vào việc đếm lượng Carbohydrate (Carb) nạp vào cơ thể để cân đối lượng insulin cần tiêm tương ứng. Ưu tiên các loại Carb phức hợp có chỉ số đường huyết thấp (GI thấp) như gạo lứt, ngũ cốc nguyên hạt, nhiều rau xanh giàu chất xơ để tránh làm đường huyết tăng vọt đột ngột sau ăn.
Luyện tập thể dục thể thao giúp tế bào tăng tính nhạy cảm với insulin, hỗ trợ tiêu thụ bớt lượng glucose dư thừa trong máu. Người bệnh nên duy trì các bài tập vừa sức như đi bộ nhanh, bơi lội, đạp xe khoảng 30 phút mỗi ngày. Tuy nhiên, cần lưu ý kiểm tra đường huyết trước khi tập và chuẩn bị sẵn vài viên kẹo ngọt hoặc nước đường để phòng ngừa tình trạng hạ đường huyết đột ngột trong lúc vận động.
Khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ như sụt cân không rõ nguyên nhân, khát nước và đi tiểu liên tục, hãy đến thăm khám ngay tại Khoa Nội Tổng hợp hoặc Đơn vị Nội Tổng hợp, Hệ thống BVĐK Tâm Anh TP.HCM. Bệnh viện sở hữu phòng xét nghiệm miễn dịch hiện đại giúp định lượng chính xác các tự kháng thể đảo tụy, hỗ trợ chẩn đoán chính xác thể bệnh ngay từ giai đoạn sớm. Tại đây, đội ngũ chuyên gia, bác sĩ sẽ trực tiếp thiết kế phác đồ điều trị insulin cá nhân hóa, hướng dẫn chi tiết kỹ thuật tiêm và phương pháp đếm Carbohydrate chuẩn xác, giúp người bệnh kiểm soát tốt đường huyết, chủ động phòng ngừa biến chứng và an tâm tận hưởng cuộc sống khỏe mạnh, trọn vẹn mỗi ngày.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Người bệnh tiểu đường phụ thuộc insulin cần thiết lập một kỷ luật nghiêm ngặt trong việc theo dõi và điều trị hằng ngày. Việc nhận biết sớm các triệu chứng lâm sàng ban đầu giúp ngăn chặn hiệu quả nguy cơ rơi vào trạng thái nhiễm toan ceton cấp tính cực kỳ nguy hiểm. Chăm sóc y tế toàn diện chính là bệ đỡ vững chắc giúp người bệnh ổn định đường huyết, duy trì sức khỏe cũng như chất lượng cuộc sống.
