Bác sĩ Bệnh viện Tâm Anh thực hiện thành công ca thay van tim qua ống thông (TAVI), không xẻ xương ức, không gây mê giúp cụ bà 96 tuổi có thể tự chủ trong sinh hoạt cá nhân sau một năm phải có người hỗ trợ.

Một ngày sau can thiệp, bà Mến hết khó thở, chức năng tim ổn định, rời phòng hồi sức. Bà ăn uống ngon miệng, tươi tỉnh, nói chuyện nhiều hơn. Bà có thể tự đi lại, tự chủ sinh hoạt cá nhân, không cần người hỗ trợ 24/24 như trước và xuất viện sau 5 ngày.

GS.TS.BS Võ Thành Nhân, Giám đốc Trung tâm Tim mạch Can thiệp, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM cho biết, đây là ca bệnh nhân U100 đầu tiên tại Bệnh viện Tâm Anh được thay van tim ít xâm lấn, không phải mở xương ức, suy tim và suy thận nặng. Bệnh nhân được gây tê tại chỗ, hoàn toàn tỉnh táo, không đau trong suốt quá trình can thiệp. Ê kíp chỉ dùng 50 ml thuốc cản quang (thông thường cần khoảng 150 ml), bảo tồn chức năng thận cho bệnh nhân.

Bà Mến được chẩn đoán hẹp van động mạch chủ hơn 10 năm trước, nhưng lớn tuổi nên không đồng ý mổ, chỉ điều trị nội khoa. Bệnh tiến triển nặng dần gây biến chứng suy tim độ 4. Hơn một năm nay, hầu hết mọi sinh hoạt của bà quanh quẩn trên giường, cần có người thân túc trực 24/24. Ban đêm bà thường xuyên khó thở, phải ngủ ngồi.

Bà Mến đi khám nhiều bệnh viện nhưng bác sĩ chỉ khuyên điều trị nội khoa, do tuổi cao, thể trạng yếu, mắc nhiều bệnh nền gồm tăng huyết áp, đái tháo đường, suy thận, suy tim nặng, không thể phẫu thuật do nguy cơ cao.

Theo Giáo sư Nhân, các đánh giá cho thấy bà Mến chống chỉ định phẫu thuật vì nguy cơ tụt huyết áp, rối loạn nhịp tim, suy thận tiến triển, thậm chí đột tử.

“Tỷ lệ tử vong trên bàn mổ của bệnh nhân rất cao, đến 14%”, Giáo sư Nhân nói, giải thích thêm rằng tỷ lệ dưới 3% là nguy cơ thấp, từ 3-8% nguy cơ trung bình, 8-15% là nguy cơ cao và trên 15% nguy cơ rất cao, quá chỉ định phẫu thuật.

Giải pháp duy nhất là can thiệp thay van qua ống thông. Tuy nhiên trong quá trình hội chẩn, các bác sĩ e ngại bệnh nhân 96 tuổi, có nhiều bệnh nền phức tạp khiến mức độ rủi ro y khoa rất cao. “Chúng tôi đắn đo và nhiều lần định chọn giải pháp lùi bước an toàn, không can thiệp mà tiếp tục điều trị nội khoa”, Giáo sư Nhân nói, nhưng nếu không thay van, bệnh ngày càng trầm trọng, tiên lượng sống không quá 2 năm. Trước mong mỏi của gia đình “Dù mẹ chỉ sống thêm 1 ngày, chúng tôi cũng mong mẹ được sống khỏe”, êkíp quyết định thay van động mạch chủ qua ống thông (TAVI) cho người bệnh.

Ca thủ thuật được thực hiện trong phòng mổ Hybrid với êkíp bác sĩ Ngoại tim mạch và Hồi sức tích cực túc trực xuyên suốt, sẵn sàng hỗ trợ ứng phó phòng trường hợp suy tim, ngưng tim. Để tránh nguy cơ phù nề vùng khí quản, bác sĩ chọn kỹ thuật gây tê tại chỗ. Bà Mến hoàn toàn tỉnh táo, không đau trong suốt 60 phút can thiệp. Êkíp đưa ống thông “lách” qua các đoạn động mạch gập góc, tránh làm tổn thương thành mạch, sau đó nong bóng để mở rộng lỗ van động mạch chủ, tạo đường đưa van nhân tạo vào vị trí cần thả. Bác sĩ chọn van Sapien 3 với công nghệ bung van bằng bóng, có ống thông mềm mại, dễ dàng uốn cong theo đường đi của động mạch chủ, giúp đưa van vào đúng vị trí thuận lợi hơn.

Bệnh nhân suy thận, độ lọc cầu thận chỉ còn 30 ml/ph, nếu dùng quá 100 ml thuốc cản quang có thể khiến chức thận suy giảm thêm, dẫn tới phải chạy thận nhân tạo sau can thiệp. Vì thế, Giáo sư Nhân tính toán thời điểm sử dụng thuốc cản quang hợp lý để giảm thiểu tối đa lượng thuốc đưa vào cơ thể người bệnh. Nhờ hệ thống chụp cắt lớp kết quang nội mạch giúp soi rõ mạch máu, bác sĩ đánh giá chi tiết đường vào, kích thước và vị trí đặt van…, nên ê kíp chỉ dùng 50ml thuốc cản quang (bằng 1/3 lượng thuốc so với thủ thuật thông thường), bảo tồn chức năng thận cho bệnh nhân.

Ngoài ra, động mạch chủ của người bệnh ngoằn ngoèo, dây dẫn dễ đi sai hướng. Giáo sư Nhân chọn van Sapien 3, loại van bung bằng bóng có ống thông mềm mại, dễ dàng uốn cong theo đường đi của động mạch chủ, giúp đưa van vào đúng vị trí. Nhờ sử dụng loại van này, thời gian thực hiện thủ thuật được rút ngắn 15-20 phút so với cấy van tự bung thông thường, giảm nguy cơ suy tim cấp trong lúc thao tác.

Sau 2 giờ, ca can thiệp hoàn tất thuận lợi. Siêu âm tim sau thủ thuật van mới được đặt đúng vị trí, đóng mở hiệu quả, chức năng co bóp cơ tim (EF) cải thiện, tăng cường bơm máu nuôi cơ thể.

Hẹp van động mạch chủ xảy ra khi van không thể mở ra hoàn toàn, làm giảm hoặc chặn lưu lượng máu từ tim đi nuôi cơ thể. Bệnh tiến triển hẹp càng  ngày càng nặng sẽ dẫn tới các biến chứng nghiêm trọng như viêm nội tâm mạc, loạn nhịp tim, đột quỵ do cục máu đông, tử vong.

Theo Giáo sư Nhân, trước đây, phẫu thuật thay van động mạch chủ với tuần hoàn ngoài cơ thể là biện pháp duy nhất cải thiện tiên lượng của bệnh nhân hẹp van động mạch chủ có triệu chứng. Tuy nhiên, khoảng 1/3 số bệnh nhân không thể tiến hành mổ do các bệnh lý nội khoa kèm theo như suy tim trái nặng, suy thận, bệnh phổi mạn (COPD), đái tháo đường…

Kỹ thuật cấy hay thay van động mạch chủ qua ống thông (TAVI) được triển khai ở hơn 80 quốc gia, tốc độ gia tăng 40% số ca mỗi năm. Để thực hiện kỹ thuật này, đòi hỏi cơ sở y tế phải trang bị máy móc hiện đại, bác sĩ có chuyên môn cao, được Proctor (chuyên gia đào tạo được hãng chỉ định) huấn luyện và chứng nhận là solo Operator (thủ thuật viên độc lập) và solo center (trung tâm độc lập). Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM là một trong những cơ sở y tế tư nhân đầu tiên tại TP HCM được Medtronic và Edwards Lifesciences (Hoa Kỳ) – hai tập đoàn y khoa hàng đầu thế giới – trao chứng nhận “Trung tâm độc lập thực hiện kỹ thuật TAVI (thay van động mạch chủ qua đường ống thông)” với cả hai loại công nghệ là van tự bung và van bung bằng bóng vào tháng 5 và 11/2025. GS.TS.BS Võ Thành Nhân là Proctor đầu tiên tại Việt Nam được hãng ủy quyền tham gia đào tạo và thẩm định cơ sở y tế và cá nhân đủ điều kiện thực hiện kỹ thuật này.

Hiện Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM triển khai kỹ thuật TAVI với ba loại van tương ứng mức chi phí khác nhau, trong đó van SAPIEN 3 là thế hệ van nong bằng bóng tiên tiến hàng đầu hiện nay. Đặc biệt, thủ thuật TAVI cũng được Bảo hiểm Y tế thanh toán tùy theo hạng mức và điều kiện phù hợp, lên đến hàng trăm triệu đồng.

*Tên bệnh nhân đã được thay đổi