Hẹp van động mạch chủ nặng khiến bà Tuyến, 59 tuổi, thường xuyên khó thở khi đi bộ, được bác sĩ thay van qua ống thông, không cần phẫu thuật mở lồng ngực.

“Bây giờ tôi đi bộ không còn thấy hụt hơi, khó thở nữa”, bà Tuyến nói với GS.TS.BS Võ Thành Nhân, Giám đốc Trung tâm Tim mạch Can thiệp, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, khi tái khám đầu tháng 3.

Bà Tuyến được chẩn đoán hẹp van động mạch chủ mức độ trung bình 4 năm trước, uống thuốc và tái khám định kỳ. Cuối năm ngoái, bệnh tiến triển nặng khiến bà yếu mệt, hụt hơi, khó thở dù chỉ gắng sức nhẹ. GS.TS.BS Võ Thành Nhân cho biết, độ chênh áp (sự chênh lệch áp suất giữa thất trái và động mạch chủ) trên 40 mmHg, cao gấp 8 lần so với bình thường. Chỉ số này cho thấy lỗ van động mạch chủ hẹp khít, thất trái buộc phải co bóp cực mạnh để tống máu qua khe hẹp.

Hẹp van động mạch chủ là tình trạng van mở ra không hết, làm giảm hoặc chặn lưu lượng máu từ tim đi nuôi cơ thể. Hẹp khít là mức độ nặng của bệnh. Nếu không điều trị, người bệnh có nguy cơ suy tim, loạn nhịp, đột quỵ, thậm chí tử vong. Các nghiên cứu lớn cho thấy khi bệnh nhân hẹp van động mạch chủ khít bắt đầu có triệu chứng khó thở, nếu không thay van, tỷ lệ tử vong có thể lên đến 50% trong vòng hai năm.

Trước đây phương pháp chủ đạo điều trị hẹp van động mạch chủ là phẫu thuật mở ngực, theo Giáo sư Nhân. Phương pháp này phải cưa xương ức, bệnh nhân cần hỗ trợ từ máy tim phổi nhân tạo trong 3-4 giờ và mất khoảng 1-2 tháng để hồi phục hoàn toàn. Sau thay van, người bệnh phải dùng thuốc kháng đông suốt đời, kiêng khem kỹ trong ăn uống và sinh hoạt.

Hiện nay, kỹ thuật cấy van động mạch chủ qua ống thông (TAVI) trở thành liệu pháp điều trị chủ đạo với ưu điểm ít xâm lấn, không để lại sẹo mổ, bệnh nhân được gây tê và tỉnh táo hoàn toàn trong quá trình can thiệp, hạn chế biến chứng, thời gian hồi phục 2-4 ngày.

Trường hợp bà Tuyến, Giáo sư Nhân quyết định chọn van SAPIEN 3 – thế hệ van nong bằng bóng tiên tiến, độ chính xác cao. Đây là van sinh học được cải tiến nhằm hạn chế biến chứng rò cạnh van, giảm nguy cơ tổn thương mạch máu, tối ưu hóa huyết động học đối với trường hợp có vòng van nhỏ. Van có tuổi thọ hơn 10 năm, được thiết kế cho phép bác sĩ cấy van mới vào ngay bên trong lòng van cũ qua đường ống thông nếu thay van lần thứ hai, không cần phẫu thuật cưa xương ức.

Quá trình can thiệp kéo dài khoảng 45 phút. Êkíp mở một vết rạch nhỏ khoảng 8 mm ở vùng bẹn, luồn ống thông từ động mạch đùi đến vị trí của van động mạch chủ bị tổn thương. Sau đó, bác sĩ đưa một quả bóng nhỏ đến vị trí van bị hẹp và bơm căng để ép lá van vôi hóa ra sát thành mạch, tạo chỗ trống cho van mới. Van nhân tạo được đặt đúng vị trí vòng van bị tổn thương dưới hướng dẫn của hệ thống chụp mạch kỹ thuật số. Kết quả kiểm tra ghi nhận van mới hoạt động tốt.

Một ngày sau can thiệp, bà Tuyến hồi phục nhanh, vận động nhẹ, ăn uống bình thường, xuất viện 3 ngày sau. “Không nghĩ thay van tim lại nhẹ nhàng như vậy”, bà chia sẻ.

Hẹp van động mạch chủ ảnh hưởng 9-45% bệnh nhân trong độ tuổi 54-81, có xu hướng tăng dần theo tuổi tác. Nguyên nhân dẫn đến bệnh này bao gồm van tim vôi hóa ở người lớn tuổi, dị tật bẩm sinh (van động mạch chủ hai mảnh), bệnh hậu thấp (biến chứng của viêm họng, gây tổn thương van tim). Các yếu tố nguy cơ khác có thể gồm hút thuốc lá, tăng huyết áp, rối loạn lipid máu, thừa cân béo phì.

BS.CKII Nguyễn Văn Dương, Trung tâm Tim mạch Can thiệp, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, cho biết hẹp van động mạch chủ thường không biểu hiện ở giai đoạn đầu, diễn tiến âm thầm kéo dài 10-20 năm, đến khi xuất hiện triệu chứng như đau ngực, khó thở, mệt mỏi, ngất hoặc suýt ngất thì bệnh tiến triển nặng. Bệnh nhân dần giảm khả năng chịu đựng khi tập thể dục, gắng sức.

Cấy van động mạch chủ qua ống thông (TAVI) là lựa chọn tối ưu hiện nay. Đây là kỹ thuật chuyên sâu và phức tạp, đòi hỏi bác sĩ giàu kinh nghiệm để kiểm soát các rủi ro tiềm ẩn như xuất huyết, tắc mạch hoặc vỡ động mạch chủ gây tử vong. Hiện kỹ thuật này đã được bảo hiểm y tế phê duyệt, giúp bệnh nhân có cơ hội điều trị bằng phương pháp hiện đại với chi phí hợp lý.