Sau 10 năm tăng huyết áp khó kiểm soát, chị Hoài (45 tuổi) được phát hiện nguyên nhân do khối u cận hạch ở bụng.

Phát hiện tăng huyết áp từ năm 35 tuổi song suốt 10 năm sau đó, chị Hoài chỉ sử dụng thuốc hạ áp theo đơn song vẫn chưa kiểm soát được huyết áp ổn định. Chị thường xuyên xuất hiện các cơn tăng huyết áp kịch phát với biểu hiện đau đầu dữ dội, hồi hộp, run tay, vã mồ hôi. Thời gian gần đây, tình trạng khó thở ngày càng rõ rệt, trong khi huyết áp liên tục tăng cao thất thường, ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe và sinh hoạt.

Theo ThS.BS Phùng Văn Thao, Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, bệnh nhân Hoài có nhiều bệnh nền như đái tháo đường type 2, rối loạn lipid máu, đặc biệt là tình trạng tăng huyết áp rất cao, lên tới 240/140 mmHg.

Tiếp tục thăm dò chuyên sâu, siêu âm tim ghi nhận phì đại thất trái và rối loạn chức năng tâm trương, cho thấy những biến đổi cấu trúc và chức năng của tim sau thời gian dài chịu áp lực tăng. Xét nghiệm máu định lượng NT-proBNP tăng cao tới 4.200 pg/mL, gợi ý tình trạng suy tim cấp, trong bối cảnh người bệnh nhập viện với biểu hiện dọa phù phổi cấp. Chụp cắt lớp vi tính động mạch vành cũng phát hiện tổn thương với một số vị trí hẹp khoảng 50-60%.

Chị Hoài được chẩn đoán suy tim phân suất tống máu bảo tồn (HFpEF) trên nền tăng huyết áp kéo dài và nhiều bệnh lý tim mạch, chuyển hóa phối hợp. Như vậy, tim của người bệnh đã xuất hiện những biến đổi đáng kể về cấu trúc và chức năng, trong đó tình trạng tăng huyết áp kéo dài nhiều năm không được kiểm soát chặt chẽ là một yếu tố quan trọng.

Theo bác sĩ Thao, diễn biến tăng huyết áp của chị Hoài có nhiều điểm bất thường. Bệnh khởi phát từ khi người bệnh mới 35 tuổi, đồng thời kiểu tăng huyết áp dao động mạnh cùng các triệu chứng đi kèm khiến bác sĩ lưu ý khả năng tăng huyết áp thứ phát (do bệnh lý hoặc nguyên nhân cụ thể), thay vì chỉ hướng đến nguyên nhân nguyên phát thường gặp (do nhiều yếu tố kết hợp tuổi tác, yếu tố di truyền, chế độ ăn uống….). Do đó, bác sĩ chỉ định thêm các xét nghiệm tầm soát nội tiết chuyên sâu.

Kết quả xét nghiệm nội tiết cho thấy nồng độ catecholamine tăng rất cao, chủ yếu là noradrenaline, đạt 8.663 pg/mL, vượt xa giới hạn bình thường. Đây là dấu hiệu gợi ý cơ thể đang sản xuất quá mức các hormone có tác dụng làm co mạch, tăng nhịp tim và gây tăng huyết áp kịch phát. Từ đó, bác sĩ nghi ngờ người bệnh có khối u thần kinh nội tiết tiết catecholamine.

Chụp cắt lớp phát xạ positron kết hợp cắt lớp vi tính (PET/CT) với chất đánh dấu ⁶⁸Ga-DOTATATE đã xác nhận nghi ngờ. Kết quả phát hiện một khối u lớn nằm sau phúc mạc, cạnh động mạch chủ bụng, có vùng trung tâm nghi ngờ hoại tử. Khối u tăng hấp thu chất đánh dấu mạnh, phù hợp với đặc điểm của tổn thương thần kinh nội tiết. Ngoài ra, kết quả cùng loại trừ nguyên nhân khác khi không ghi nhận thêm các ổ tổn thương nghi ngờ khác trong cơ thể.

Sau khi hội chẩn đa chuyên khoa, bác sĩ chỉ định phẫu thuật cắt bỏ khối u. Chị Hoài được điều trị kiểm soát huyết áp và tối ưu tình trạng tim mạch nhằm giảm nguy cơ biến chứng trong quá trình phẫu thuật. Kết quả giải phẫu bệnh sau phẫu thuật xác định u cận hạch – một loại u thần kinh nội tiết hình thành ngoài tuyến thượng thận, có thể phát triển dọc theo các cấu trúc của hệ thần kinh tự chủ.

Sau phẫu thuật, các chỉ số hormone của người bệnh trở về bình thường, tình trạng huyết áp cải thiện rõ rệt. Chị Hoài vẫn cần tiếp tục sử dụng thuốc điều trị tăng huyết áp liều thấp và theo dõi tim mạch lâu dài.

Theo bác sĩ Thao, đa số trường hợp tăng huyết nguyên phát thường cần sử dụng thuốc kiểm soát huyết áp lâu dài. Trong khi đó, với tăng huyết áp thứ phát, nếu phát hiện sớm và điều trị đúng nguyên nhân, huyết áp có thể trở về mức bình thường, thậm chí một số trường hợp có thể giảm hoặc ngừng thuốc. Việc phát hiện và chẩn đoán tăng huyết áp thứ phát muộn có thể khiến tình trạng tăng huyết áp kéo dài, gây tổn thương tim mạch khó hồi phục, như trường hợp bệnh nhân Hoài là một ví dụ điển hình. Tình trạng tăng catecholamine do u cận hạch kéo dài nhiều năm đã gây ra những thay đổi về cấu trúc và chức năng tim như phì đại thất trái, rối loạn chức năng tâm trương, suy tim, đồng thời ảnh hưởng đến hệ mạch. Vì vậy, dù khối u đã được loại bỏ và nguyên nhân gây tăng huyết áp được xử lý, người bệnh vẫn cần tiếp tục điều trị nội khoa và theo dõi tim mạch lâu dài do một số tổn thương đã hình thành trước đó không thể hồi phục hoàn toàn.

Theo bác sĩ Thao, các số liệu dịch tễ hiện nay cho thấy u tiết catecholamine vẫn là nguyên nhân ít gặp của tăng huyết áp thứ phát. Tuy nhiên, ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy bệnh có thể bị bỏ sót hoặc chẩn đoán muộn do biểu hiện lâm sàng rất đa dạng, không phải người bệnh nào cũng xuất hiện các triệu chứng điển hình. Hiện nay, cùng với sự phát triển của các xét nghiệm nội tiết và kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh hiện đại (CT, MRI, PET/CT) giúp nhiều người bệnh được chẩn đoán chính xác hơn hoặc tình cờ phát hiện bệnh trong quá trình thăm khám sức khỏe.

Người bệnh có tăng huyết áp khó kiểm soát hoặc xuất hiện những cơn tăng huyết áp kịch phát kèm đau đầu, hồi hộp, đánh trống ngực, vã mồ hôi, run tay cần được đánh giá khả năng tăng huyết áp thứ phát, trong đó có nguyên nhân do u tiết catecholamine. Phát hiện và điều trị sớm các khối u này có thể giúp kiểm soát huyết áp, giảm nguy cơ biến chứng tim mạch và tổn thương các cơ quan khác.

*Tên người bệnh đã được thay đổi.