Hơn 50 năm hút thuốc lá, ông Tấn, 73 tuổi, từng bị đột quỵ, nay phát hiện tắc nghẽn ba nhánh mạch vành, nguy cơ nhồi máu cơ tim bất cứ lúc nào.

Ông Tấn có thói quen hút thuốc lá, uống nhiều rượu bia từ lúc đôi mươi. Đến khi bị đột quỵ vào 15 năm trước dẫn tới di chứng yếu nửa người phải, ông mới hạn chế bia rượu, nhưng vẫn hút nửa gói thuốc một ngày.

Sáu tháng gần đây ông Tấn thường xuyên mệt, hụt hơi và khó thở khi gắng sức. Nghĩ rằng đó chỉ là dấu hiệu tuổi già nên ông không đi khám. Hai tuần trước, ông ho kéo dài, đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM khám, được chẩn đoán viêm phổi. Trong quá trình điều trị, bác sĩ chỉ định tầm soát tim mạch, bất ngờ phát hiện 3 nhánh mạch vành (mạch máu chính nuôi tim) hẹp nghẽn nghiêm trọng.

ThS.BS.CKII Huỳnh Hoàng Khang, Trưởng khoa Ngoại Tim mạch, Trung tâm Tim mạch Can thiệp, cho biết động mạch vành phải của bệnh nhân tắc hoàn toàn, động mạch liên thất trước và động mạch mũ hẹp trên 90%, thân chung động mạch vành hẹp 80%. Siêu âm tim cho thấy phân suất tống máu (EF) chỉ còn 42% (bình thường trên 50%), chứng tỏ cơ tim đã suy giảm chức năng do thiếu máu kéo dài.

“Trái tim của bệnh nhân gần như chỉ còn được nuôi bằng lượng máu rất ít. Chỉ cần thêm một nhánh mạch vành bị bít tắc, người bệnh có nguy cơ nhồi máu cơ tim, rối loạn nhịp hoặc đột tử bất cứ lúc nào”, bác sĩ Khang nói.

Ê kíp hội chẩn đa chuyên khoa, nhận định trường hợp tổn thương lan tỏa ở thân chung và ba nhánh mạch vành, đặt stent không còn phù hợp và quyết định phẫu thuật bắc cầu động mạch vành. Tuy nhiên, phẫu thuật cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ.

Tuy nhiên, ca mổ đối mặt nhiều thách thức. Bệnh nhân từng bị đột quỵ, đồng thời có nhiều mảng xơ vữa ở động mạch chủ và các động mạch nuôi não. Nếu thực hiện phẫu thuật theo phương pháp thông thường với tuần hoàn ngoài cơ thể và liệt tim, việc kẹp động mạch chủ có thể làm bong mảng xơ vữa, gây đột quỵ lần hai. Ngoài ra, chạy máy tim phổi nhân tạo còn làm tăng phản ứng viêm, khiến tình trạng viêm phổi diễn tiến nặng hơn. Để hạn chế tối đa các nguy cơ này, ê kíp lựa chọn phẫu thuật bắc cầu mạch vành khi trái tim vẫn đang đập, không sử dụng tuần hoàn ngoài cơ thể (off-pump coronary artery bypass – OPCAB).

Ca mổ kéo dài 5 giờ, bác sĩ lấy các mạch máu khỏe mạch từ động mạch vú trong và tĩnh mạch hiển của chính người bệnh, tạo ba cầu nối qua những đoạn mạch vành tắc nghẽn, đưa máu giàu oxy vượt qua các chỗ hẹp trở lại nuôi cơ tim. Toàn bộ thao tác được thực hiện trong lúc tim vẫn đập, giúp tránh phải ngừng tim và hạn chế can thiệp lên động mạch chủ. Phương pháp này góp phần giảm nguy cơ đột quỵ, giảm truyền máu, giảm phản ứng viêm, đồng thời bảo tồn chức năng tim và hỗ trợ phục hồi hô hấp sau mổ.

Siêu âm sau mổ xác định các cầu nối hoạt động thông tốt, lượng máu đổ về tim dồi dào trở lại. Ông Tấn được rút nội khí quản sau 4 giờ, tiếp tục điều trị viêm phổi. Một tuần sau, các chỉ số sức khỏe ổn định, chức năng tim cải thiện lên 48%, ông đỡ ho, không còn khó thở, có thể đi lại nhẹ nhàng và được xuất viện.

Theo bác sĩ Khang, hút thuốc lá là một trong những yếu tố nguy cơ hàng đầu gây hẹp mạch vành dẫn đến tắc nghẽn hoàn toàn. Việc lạm dụng rượu bia kéo dài cũng làm tăng phản ứng viêm, stress oxy hóa và tổn thương cơ tim, từ đó thúc đẩy quá trình xơ vữa động mạch và suy tim.

Bệnh mạch vành thường tiến triển âm thầm trong nhiều năm. Không ít người chỉ phát hiện khi đã xảy ra biến chứng như nhồi máu cơ tim, suy tim hoặc đột tử.

Để phòng ngừa bệnh mạch vành tiến triển sớm, bác sĩ khuyến cáo người dân không hút thuốc lá, hạn chế rượu bia, duy trì cân nặng hợp lý, ăn uống lành mạnh, tập thể dục thường xuyên và ngủ đủ giấc. Những người trên 55 tuổi hoặc có các yếu tố nguy cơ như từng hoặc đang hút thuốc lá, tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, tiền sử gia đình mắc bệnh tim, ít vận động… nên khám và tầm soát tim mạch 6-12 tháng một lần. Khi xuất hiện các triệu chứng đau ngực, khó thở, hụt hơi, hồi hộp hoặc tim đập không đều, người bệnh cần đến cơ sở y tế để được khám và điều trị kịp thời.

* Tên bệnh nhân đã được thay đổi