Đau chân suốt 5 năm, ông Chris, 79 tuổi, nghĩ do tuổi già nên chỉ xoa bóp và tự uống, nay không thể đi lại, khám phát hiện tắc động mạch đùi trái đoạn dài 10 cm, nguy cơ hoại tử chi.

Ông Chris bắt đầu đau nhức cách hồi ở hai chân từ 5 năm trước. Nghĩ là bệnh xương khớp do tuổi cao, ông tự mua thuốc uống, ngâm chân và xoa bóp tại nhà. Gần một tháng nay, chân ông đau nhức không thể đi lại, gia đình đưa đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM thăm khám.

PGS.TS.BS Vũ Hữu Vĩnh, Giám đốc Trung tâm Ngoại Lồng ngực – Mạch máu cho biết, kết quả siêu âm Doppler mạch máu, chụp CT, MRI và chụp mạch số hóa xóa nền (DSA) ghi nhận người bệnh bị hẹp tắc động mạch chi dưới ở nhiều vị trí, nặng nhất ở vùng đùi hai bên. Đáng chú ý, động mạch đùi trái tắc hoàn toàn trên đoạn dài khoảng 10 cm, khiến lượng máu xuống chân suy giảm nghiêm trọng.

“Động mạch bị tắc kéo dài khiến chân không được cung cấp đủ máu và oxy. Nếu không tái thông kịp thời, người bệnh có thể bị thiếu máu chi nghiêm trọng, loét, nhiễm trùng, hoại tử và phải cắt cụt chi”, phó giáo sư Vĩnh nói.

Ông Chris có tiền sử hút thuốc nhiều năm, tuổi cao, tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu và thừa cân, là những yếu tố thúc đẩy xơ vữa động mạch. Theo phó giáo sư Vĩnh, các chất độc trong khói thuốc lá gây tổn thương nội mạc mạch máu, thúc đẩy phản ứng viêm và hình thành mảng xơ vữa. Theo thời gian, mảng xơ vữa lớn dần khiến lòng động mạch hẹp lại, làm giảm dòng máu đến chân và có thể dẫn đến tắc hoàn toàn.

Êkíp nhận định cần sớm tái thông động mạch đùi trái. Tuy nhiên, người bệnh lớn tuổi, thừa cân, đồng thời có các yếu tố nguy cơ tim mạch nên việc kéo dài thời gian can thiệp có thể làm tăng nguy cơ biến cố tim mạch.

Các bác sĩ lựa chọn can thiệp nội mạch nhằm tái lập dòng máu nhưng hạn chế sang chấn cho cơ thể.

Với sự hỗ trợ của hệ thống C-arm, êkíp tiến hành nong và đặt một stent dài đến 12 cm, thông qua động mạch đùi đến vùng mạch tổn thương ở chân trái. Stent bung ra áp sát hoàn toàn vào thành trong động mạch chủ, tạo thành lớp bảo vệ chắc chắn, vừa che phủ toàn bộ điểm xơ vữa vừa khơi thông dòng chảy để máu xuống nuôi chân.

Ngay sau phẫu thuật, chân người bệnh ấm và hồng hào trở lại. Một ngày sau, các triệu chứng đau cách hồi, tê bì chân trái chấm dứt, người bệnh có thể đi lại nhẹ nhàng và xuất viện.

Với các đoạn động mạch bị hẹp ở chân phải, êkíp chưa can thiệp ngay mà lựa chọn điều trị nội khoa, kiểm soát các yếu tố nguy cơ và theo dõi. Người bệnh sẽ được đánh giá lại để tiếp tục điều trị khi thể trạng ổn định.

Động mạch chi dưới có nhiệm vụ đưa máu giàu oxy đến chân. Khi lòng mạch bị xơ vữa và hẹp dần, người bệnh có thể xuất hiện đau cách hồi, tức đau hoặc mỏi chân khi đi bộ và giảm khi nghỉ.

Ở giai đoạn nặng, cơn đau có thể xuất hiện ngay cả khi nghỉ, đặc biệt về đêm; chân lạnh, tái nhợt, tê bì, xuất hiện vết loét lâu lành hoặc vùng da đổi màu. Đây có thể là dấu hiệu thiếu máu chi nghiêm trọng.

Theo bác sĩ Vĩnh, hút thuốc lá là một trong những yếu tố nguy cơ quan trọng của bệnh động mạch chi dưới. Ngoài ra, tuổi cao, tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, thừa cân, ít vận động và bệnh lý tim mạch cũng làm tăng nguy cơ xơ vữa.

Khi có tình trạng đau, mỏi hoặc tê chân xuất hiện lặp lại khi đi lại, giảm khi nghỉ, người bệnh nên khám sớm để được kiểm tra tuần hoàn chi dưới. Siêu âm Doppler mạch máu, CT mạch máu hoặc chụp DSA có thể được chỉ định tùy trường hợp.

Điều trị phụ thuộc mức độ tổn thương, có thể gồm bỏ thuốc lá, kiểm soát huyết áp và mỡ máu, dùng thuốc, tập luyện phục hồi tuần hoàn hoặc tái thông mạch bằng can thiệp nội mạch hoặc phẫu thuật.

* Tên người bệnh đã được thay đổi